Ceza Muhakemesi Kanunu Madde 70

1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

70. madde, bilirkişilikten çekinmeyi düzenler. 69. madde tarafların bilirkişiyi reddetmesini (dışarıdan müdahale) düzenlerken, 70. madde bilirkişinin kendi inisiyatifiyle görüş bildirmekten çekilmesini (içeriden çekilme) ele alır. Bilirkişi, taraflarla yakınlığı veya kendisini görüş bildirmekten alıkoyan başka bir geçerli sebep varsa görevden çekilebilir. Bu, hem bilirkişinin tarafsızlığını korur hem onu, vicdanen veya nesnel olarak yansız değerlendirme yapamayacağı bir görevde zorla tutmaktan kaçınır.

2. Maddedeki Kavramların Analizi

2.1. Tanıklıktan Çekinme Sebeplerinin Uygulanması

Tanıklıktan çekinmeyi gerektiren sebepler (m. 45-48: yakınlık, meslek sırrı, kendini/yakınını suçlama) bilirkişiler hakkında da geçerlidir. Yani bilirkişi, davanın tarafıyla yakınlık bağı veya benzeri bir çekinme sebebi varsa görüş bildirmekten çekinebilir. Bu, bilirkişinin tarafsızlığını kendi cephesinden koruyan bir mekanizmadır.

2.2. Geçerli Diğer Sebeplerle Çekinme

Bilirkişi, geçerli diğer sebeplerle de görüş bildirmekten çekinebilir. Bu açık uçlu ifade, tanıklıktan çekinme sebeplerinin ötesinde, bilirkişiyi tarafsız/sağlıklı görüş vermekten alıkoyabilecek başka makul sebepleri (örneğin uzmanlık alanının elverişsizliği, ciddi menfaat çatışması) de kapsar. Böylece bilirkişi, yansız değerlendirme yapamayacağı durumlarda görevden çekilebilir.

3. Sistematik İlişkiler

• CMK m. 45-48 — Tanıklıktan çekinme; 70. madde bunları bilirkişiye uyarlar.
• CMK m. 62 — Tanık hükümlerinin bilirkişiye uygulanması.
• CMK m. 69 — Bilirkişinin reddi; çekinmenin "dışarıdan" karşılığı.
• CMK m. 71 — Sebepsiz çekinen bilirkişiye yaptırım; geçerli sebep yoksa çekinmenin sonucu.

4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı

Bu maddeye doğrudan ilişkin, doğrulanmış güncel bir Yargıtay (CGK / ilgili Ceza Dairesi) kararı künyesi bu çalışmada temin edilememiştir. Mevcut otomatik tarama altyapısı yalnızca hukuk dairelerini sorgulayabildiğinden ceza dairesi kararlarına erişilememiş; kullanıcı tarafından sağlanan ek karar da bulunmamaktadır. Künye uydurmaktan kaçınmak akademik dürüstlüğün gereğidir.

Uygulamada, taraflarla yakınlığı veya menfaat çatışması bulunan bilirkişinin çekinmesi beklenir; geçerli sebep olmaksızın çekinme ise 71. madde uyarınca yaptırıma tabidir.

5. Pratik Örnek Olaylar

Olay 1 (kurmaca senaryo): Atanan bilirkişi, davanın sanığıyla yakın akrabadır.

Hukuki analiz: Tanıklıktan çekinme sebebi (yakınlık) bilirkişide de geçerlidir (m. 70); bilirkişi görüş bildirmekten çekinebilir.

Olay 2 (kurmaca senaryo): Bilirkişi, somut olayda tarafsız değerlendirme yapmasını engelleyen geçerli bir menfaat çatışması olduğunu belirtir.

Hukuki analiz: Bilirkişi, geçerli diğer sebeplerle de görüş bildirmekten çekinebilir (m. 70).

6. Pratik Uygulama Notları

• Çekinme sebepleri: Tanıklıktan çekinme sebepleri (m. 45-48) + geçerli diğer sebepler.
• Amaç: Bilirkişinin tarafsızlığı; yansız görüş veremeyeceği görevde zorlanmaması.
• Sebepsiz çekinme: 71. madde yaptırımı gündeme gelir.

7. Eleştirel Değerlendirme

70. madde, bilirkişinin tarafsızlığını kendi cephesinden koruyan, 69. maddeyi (ret) tamamlayan isabetli bir hükümdür. Tanıklıktan çekinme sebeplerinin bilirkişiye uyarlanması, yakınlık/menfaat ilişkisi içindeki bilirkişinin görevden çekilebilmesini sağlar; "geçerli diğer sebepler" ifadesinin esnekliği ise, kanun koyucunun öngöremediği menfaat çatışması hâllerini de kapsayarak bilirkişiyi yansız görüş veremeyeceği bir görevde zorla tutmaktan kaçınır. Kanaatimizce madde, bilirkişi delilinin yansızlığını hem dışarıdan (ret) hem içeriden (çekinme) koruyan çift yönlü güvencenin bir parçası olarak, bilirkişilik kurumunun güvenilirliğine katkı sağlar.

---

Metodolojik Not

Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.

Kullanılan kaynaklar:

• Doktrin: Ceza muhakemesi hukuku öğretisinin genel kabul görmüş yaklaşımlarına atıfsız genel ifadelerle başvurulmuştur; bu kanun için onaylı yazar listesi bulunmadığından spesifik yazar/eser/sayfa atfı yapılmamıştır.
• Yargıtay kararları: Maddeye özgü doğrulanmış güncel karar temin edilememiştir (bkz. § 4); mevcut tarama altyapısı ceza dairelerini kapsamamaktadır.
• Mevzuat: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 70; sistematik ilişkilerde m. 45-48, m. 62, m. 69, m. 71.

Yorumun kapsamı: Bu çalışma, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun yürürlükteki metnine dayanır.

Görüş: Bilirkişilikten çekinmenin tanıklıktan çekinme sebepleri ve geçerli diğer sebeplerle mümkün olması, bilirkişi yansızlığını içeriden koruyan, reddi tamamlayan isabetli bir güvencedir.

Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir. Yeni Yargıtay İBK/CGK kararları veya kanun değişiklikleri sonrası revize edilebilir.