← Önceki Madde [65]
[67] Sonraki Madde →
RESMİ METİN

Atama kararı ve incelemelerin yürütülmesi

Madde 66 – (1) Bilirkişi incelemesi yaptırılmasına ilişkin kararda, cevaplandırılması uzmanlığı, özel veya teknik bilgiyi gerektiren sorularla inceleme konusu ve görevin yerine getirileceği süre belirtilir. Bu süre, işin niteliğine göre üç ayı geçemez. Özel sebepler zorunlu kıldığında bu süre, bilirkişinin istemi üzerine, kendisini atayan merciin gerekçeli kararıyla en çok üç ay daha uzatılabilir. (2) Belirlenen süre içinde raporunu vermeyen bilirkişi hemen değiştirilebilir. Bu durumda bilirkişi, o ana kadar yaptığı işlemleri açıklayan bir rapor sunar ve görevi sebebiyle kendisine teslim edilmiş olan eşya ve belgeleri hemen geri verir. (Değişik son cümle : 3/11/2016-6754/44 md.) Ayrıca, hukukî ve cezaî sorumluluğuna ilişkin hükümler saklı kalmak kaydıyla, bilirkişiye ücret ve masraf adı altında hiçbir ödeme yapılmamasına karar verilebilir ve gerekçesi gösterilerek gerekli yaptırımların uygulanması bilirkişilik bölge kurulundan istenir. (3) Bilirkişi, görevini, kendisini atamış olan merci ile ilişki içinde yerine getirir, gerektiğinde bu mercie incelemelerindeki gelişmeler hakkında bilgi verir, yararlı görülecek tedbirlerin alınmasını isteyebilir. (4) Bilirkişi, görevini yerine getirmek amacıyla bilgi edinmek için şüpheli veya sanık dışındaki kimselerin de bilgilerine başvurabilir. Bilirkişi, uzmanlık alanına girmeyen bir sorun bakımından aydınlatılmasını isteyecek olursa; hâkim, mahkeme veya Cumhuriyet savcısı, nitelikli ve konusunda bilgisiyle tanınmış kişilerle bir araya gelmesine izin verebilir. Bu şekilde çağrılan kişiler yemin eder ve verecekleri raporlar, bilirkişi raporunun tamamlayıcı bir bölümü olarak dosyaya konulur. (5) İlgililer de merciinden, incelemeler yapılırken bilirkişiye teknik nitelikte bilgiler verebilecek olan ve ismen belirleyecekleri kişileri dinlemeleri veya bazı araştırmaların yapılması hususlarında karar verilmesini isteyebilir. (6) Gerekli olması halinde, bilirkişi, mağdur, şüpheli veya sanığa mahkeme başkanı, hâkim veya Cumhuriyet savcısı aracılığı ile soru sorabilir. Ancak, mahkeme başkanı, hâkim veya Cumhuriyet savcısı, bilirkişinin doğrudan soru sormasına da izin verebilir. Muayene ile görevlendirilen hekim bilirkişi, görevini yerine getirirken zorunlu saydığı soruları, hâkim,

Cumhuriyet savcısı ve müdafi bulunmadan da mağdur, şüpheli veya sanığa doğrudan doğruya yöneltebilir. (7) Bilirkişiye inceleyeceği şeyler mühür altında verilmeden önce bunların listesi ve sayımı yapılır. Bu hususlar bir tutanakla belirlenir. Bilirkişi, mühürlerin açılmasını ve yeniden konulmasını yine tutanakla belirtmek ve bir liste düzenlemekle yükümlüdür.

AKADEMİK YORUM VE ANALİZ

1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

  1. madde, bilirkişi incelemesinin atama kararının içeriğini, süresini ve yürütülme biçimini ayrıntılı olarak düzenler. Bilirkişi incelemesi, doğru sorulara, makul süreye ve usulüne uygun bir yürütmeye dayanmadıkça güvenilir bir delil üretmez. Madde, bilirkişiye somut sorular sorulmasını, incelemenin belirli bir sürede tamamlanmasını, bilirkişinin bilgi toplama yetkilerini ve incelenecek şeylerin mühür altında korunmasını düzenleyerek, hem incelemenin verimliliğini hem delillerin bütünlüğünü güvence altına alır.

2. Maddedeki Kavramların Analizi

2.1. Atama Kararının İçeriği ve Süre (Fıkra 1)

Atama kararında, cevaplandırılması uzmanlık/teknik bilgi gerektiren sorular, inceleme konusu ve görevin yerine getirileceği süre belirtilir. Bu süre işin niteliğine göre üç ayı geçemez; özel sebepler varsa bilirkişinin istemiyle, atayan merciin gerekçeli kararıyla en çok üç ay daha uzatılabilir. Somut soruların belirlenmesi, bilirkişinin görevini sınırlar ve onun hukukî değerlendirmeye kaymasını önler; süre sınırı ise yargılamanın makul sürede tamamlanmasına hizmet eder.

2.2. Süresinde Rapor Vermeyen Bilirkişi (Fıkra 2)

Süresinde raporunu vermeyen bilirkişi hemen değiştirilebilir; o ana kadar yaptıklarını açıklayan rapor sunar ve teslim aldığı eşya/belgeleri geri verir. Ayrıca (2016 değişikliğiyle), hukukî/cezaî sorumluluğu saklı kalmak üzere, bilirkişiye ücret/masraf ödenmemesine karar verilebilir ve gerekli yaptırımların uygulanması bilirkişilik bölge kurulundan istenir. Bu, sürenin bir yaptırımla desteklenen gerçek bir yükümlülük olduğunu gösterir.

2.3. Mercie Bağlılık ve Bilgi Toplama (Fıkra 3-5)

Bilirkişi, görevini kendisini atayan mercile ilişki içinde yürütür; gelişmeler hakkında bilgi verir, tedbir alınmasını isteyebilir. Bilgi edinmek için şüpheli/sanık dışındaki kişilerin bilgisine başvurabilir. Uzmanlık alanı dışında bir hususta aydınlatılmaya ihtiyaç duyarsa, merci izniyle nitelikli kişilerle bir araya gelebilir; bu kişiler yemin eder ve raporları, bilirkişi raporunun tamamlayıcı bölümü olur. İlgililer de, bilirkişiye teknik bilgi verebilecek kişilerin dinlenmesini veya araştırma yapılmasını isteyebilir.

2.4. Soru Sorma ve Muayene (Fıkra 6)

Bilirkişi, gerekirse mağdur/şüpheli/sanığa merci aracılığıyla soru sorabilir; merci doğrudan sormasına da izin verebilir. Muayene ile görevli hekim bilirkişi, zorunlu saydığı soruları, hâkim/savcı/müdafi bulunmadan da doğrudan yöneltebilir; bu, tıbbî muayenenin doğası (mahremiyet, doğrudan iletişim ihtiyacı) gereğidir.

2.5. Mühür Altında Teslim (Fıkra 7)

Bilirkişiye inceleyeceği şeyler mühür altında verilmeden önce listesi ve sayımı yapılıp tutanağa bağlanır; bilirkişi mühürlerin açılıp yeniden konulmasını tutanakla belirtir ve liste düzenler. Bu, delillerin bütünlüğünü ve zincirini (chain of custody) koruyan, delilin bilirkişide değiştirilmediğini güvence altına alan kritik bir usuldür.

3. Sistematik İlişkiler

  • CMK m. 63-65 — Atama, atanabilecekler, kabul yükümlülüğü; 66. madde yürütmeyi düzenler.
  • CMK m. 67 — Bilirkişi raporu; incelemenin çıktısı.
  • CMK m. 67/3 — Bilirkişinin hukukî değerlendirme yapamaması; somut soru sınırıyla bağlantılı.
  • CMK m. 75-76 — Beden muayenesi; hekim bilirkişinin muayene yetkisiyle ilgili.

4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı

Bu maddeye doğrudan ilişkin, doğrulanmış güncel bir Yargıtay (CGK / ilgili Ceza Dairesi) kararı künyesi bu çalışmada temin edilememiştir. Mevcut otomatik tarama altyapısı yalnızca hukuk dairelerini sorgulayabildiğinden ceza dairesi kararlarına erişilememiş; kullanıcı tarafından sağlanan ek karar da bulunmamaktadır. Künye uydurmaktan kaçınmak akademik dürüstlüğün gereğidir.

Uygulamada, bilirkişiye somut ve sınırlı sorular yöneltilmesi, mühür altında teslim usulüne uyulması ve süre yönetimi önemlidir; delil zincirinin kırılması veya bilirkişinin sorulmayan/hukukî hususlara girmesi sorun oluşturur.

5. Pratik Örnek Olaylar

Olay 1 (kurmaca senaryo): Bilirkişiye el konulan dijital materyal mühür altında teslim edilecektir.

Hukuki analiz: Teslim öncesi listesi/sayımı yapılıp tutanağa bağlanır; bilirkişi mührü açıp kapatmayı tutanakla belirtir (m. 66/7); böylece delil bütünlüğü korunur.

Olay 2 (kurmaca senaryo): Bilirkişi, üç aylık sürede raporunu vermez.

Hukuki analiz: Bilirkişi hemen değiştirilebilir; ücret/masraf ödenmemesine karar verilebilir ve bölge kurulundan yaptırım istenebilir (m. 66/2).

6. Pratik Uygulama Notları

  • Karar: Somut sorular + inceleme konusu + süre (en çok 3 ay, 3 ay uzatma).
  • Gecikme: Bilirkişi değiştirilir; ücret ödenmeyebilir, bölge kuruluna bildirilir.
  • Bilgi toplama: Şüpheli/sanık dışı kişilerden; uzmanlık dışı için yardımcı uzman.
  • Mühür: Teslim ve açılış/kapanış tutanakla; delil zinciri korunur.

7. Eleştirel Değerlendirme

  1. madde, bilirkişi incelemesini hem verimli hem güvenilir kılan kapsamlı ve isabetli bir düzenlemedir. Atama kararında somut soruların belirlenmesi, bilirkişinin görevini sınırlayarak hukukî değerlendirmeye kaymasını engeller; üç aylık süre ve yaptırımlar, incelemenin makul sürede tamamlanmasını sağlar. Mühür altında teslim ve tutanak usulü, delil bütünlüğünü (chain of custody) koruyan kritik bir güvencedir; bu olmadan bilirkişiye giden delilin değişmediği ispatlanamazdı. Hekim bilirkişinin muayenede doğrudan soru sorabilmesi de tıbbî incelemenin doğasına uygundur.

Kanaatimizce maddenin en değerli yönleri, delil zincirini koruyan mühür usulü ile süre disiplinini yaptırıma bağlamasıdır; uygulamadaki kritik nokta ise, bilirkişinin yalnız kendisine sorulan teknik sorularla sınırlı kalmasının ve süre uzatımlarının istisnaî tutulmasının gözetilmesidir.

Metodolojik Not

Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.

Kullanılan kaynaklar:

  • Doktrin: Ceza muhakemesi hukuku öğretisinin genel kabul görmüş yaklaşımlarına atıfsız genel ifadelerle başvurulmuştur; bu kanun için onaylı yazar listesi bulunmadığından spesifik yazar/eser/sayfa atfı yapılmamıştır.
  • Yargıtay kararları: Maddeye özgü doğrulanmış güncel karar temin edilememiştir (bkz. § 4); mevcut tarama altyapısı ceza dairelerini kapsamamaktadır.
  • Mevzuat: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 66 (2016/6754 değişikliği dâhil); sistematik ilişkilerde m. 63-65, m. 67, m. 75-76.

Yorumun kapsamı: Bu çalışma, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun yürürlükteki metnine dayanır.

Görüş: Somut soru belirlenmesi, süre disiplini ve mühür altında teslim usulü; bilirkişi incelemesini hem verimli hem güvenilir kılan, delil bütünlüğünü koruyan isabetli düzenlemelerdir.

Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir. Yeni Yargıtay İBK/CGK kararları veya kanun değişiklikleri sonrası revize edilebilir.

← Önceki Madde [65]
[67] Sonraki Madde →

Metodolojik Not

Bu çalışma, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. İçerik, güncel kanun değişiklikleri ve yüksek yargı kararları ışığında revize edilmektedir.