← Önceki Madde [63]
[65] Sonraki Madde →
RESMİ METİN

Bilirkişi olarak atanabilecekler

Madde 64 – (1) (Değişik: 3/11/2016-6754/43 md.) Bilirkişiler, bölge adliye mahkemelerinin yargı çevreleri esas alınmak suretiyle bilirkişilik bölge kurulu tarafından hazırlanan listede yer alan kişiler arasından seçilir. Ancak, kendi bölge listesinde ilgili uzmanlık alanında bilirkişi olmasına rağmen, diğer bir bölgedeki bilirkişinin, görevlendirme yapılan yere daha yakın bir mesafede bulunması durumunda, bu listeden de görevlendirme yapılabilir. (2) (Değişik: 3/11/2016-6754/43 md.) Bölge kurulunun hazırladığı listede bilgisine başvurulacak uzmanlık dalında bilirkişi bulunmaması hâlinde, diğer bölge kurullarının listelerinden, burada da bulunmaması hâlinde, Bilirkişilik Kanununun 10 uncu maddesinin (d), (e) ve (f) bentleri hariç birinci fıkrasında yer alan şartları da taşımak kaydıyla listelerin dışından bilirkişi görevlendirilebilir. Listelerin dışından görevlendirilen bilirkişiler, bölge kuruluna bildirilir.5 (3) Kanunların belirli konularda görevlendirdiği resmî bilirkişiler öncelikle atanırlar. Ancak kamu görevlileri, bağlı bulundukları kurumla ilgili davalarda bilirkişi olarak atanamazlar. (4) (Mülga: 3/11/2016-6754/43 md.) (5) Listelere kaydedilen bilirkişiler, bilirkişilik bölge kurulu veya bulunduğu yer il adlî yargı adalet komisyonu huzurunda "Görevimi adalete bağlı kalarak, bilim ve fenne uygun olarak, tarafsızlıkla yerine getireceğime namusum ve vicdanım üzerine yemin ederim." sözlerini tekrarlayarak yemin ederler. Bu bilirkişilere görevlendirildikleri her işte yeniden yemin verilmez.6 (6) Listelerde yer almamış bilirkişiler, görevlendirildiklerinde kendilerini atamış olan merci huzurunda yukarıdaki fıkrada öngörülen biçimde yemin ederler. Yeminin yapıldığına ilişkin tutanak hâkim veya Cumhuriyet savcısı, zabıt kâtibi ve bilirkişi tarafından imzalanır. (7) Engel bulunan hâllerde yemin yazılı olarak verilebilir ve metni dosyaya konulur.

15/8/2017 tarihli ve 694 sayılı KHK’nin 140 ıncı maddesiyle, bu fıkrada yer alan “(ç), (d) ve (e)” ibaresi “(d), (e) ve (f)” şeklinde değiştirilmiş, daha sonra bu hüküm 1/2/2018 tarihli ve 7078 sayılı Kanunun 135 inci maddesiyle aynen kabul edilerek kanunlaşmıştır. 6 3/11/2016 tarihli ve 6754 sayılı Kanunun 43 üncü maddesiyle, bu fıkrada yer alan “bilirkişiler,” ibaresinden sonra gelmek üzere “bilirkişilik bölge kurulu veya bulunduğu yer” ibaresi eklenmiştir. 5

Ancak bu hâle ilişkin gerekçenin kararda gösterilmesi zorunludur.

AKADEMİK YORUM VE ANALİZ

1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

  1. madde, kimlerin bilirkişi olarak atanabileceğini, atanma kaynağını (listeler) ve bilirkişinin yeminini düzenler. Bilirkişi delilinin güvenilirliği, büyük ölçüde bilirkişinin gerçekten uzman, tarafsız ve nitelikli olmasına bağlıdır. Bu nedenle 2016 reformuyla (6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu) kurumsallaştırılan bilirkişilik bölge kurulu listeleri, bilirkişi seçimini keyfîlikten çıkarıp denetlenebilir, nitelikli bir havuza dayandırır. Madde, hem bu liste sistemini hem istisnalarını hem de bilirkişinin tarafsızlık ve uzmanlık taahhüdünü (yemin) bir arada düzenler.

2. Maddedeki Kavramların Analizi

2.1. Bölge Kurulu Listesinden Seçim (Fıkra 1)

Bilirkişiler, bölge adliye mahkemelerinin yargı çevreleri esas alınarak bilirkişilik bölge kurulunca hazırlanan listeden seçilir. Böylece bilirkişiler, önceden değerlendirilmiş, nitelikleri denetlenmiş bir havuzdan gelir. Mesafe bakımından daha yakınsa, başka bölgenin listesinden de görevlendirme yapılabilir; bu pratik esneklik, yargılamanın hızlanmasına hizmet eder.

2.2. Liste Dışından Görevlendirme (Fıkra 2)

İlgili uzmanlık dalında listede bilirkişi bulunmaması hâlinde, önce diğer bölge kurullarının listelerine; orada da yoksa, Bilirkişilik Kanunu'ndaki belirli şartları taşımak kaydıyla liste dışından bilirkişi görevlendirilebilir. Liste dışından görevlendirilenler bölge kuruluna bildirilir. Bu kademeli sistem, hem liste önceliğini korur hem nadir uzmanlık alanlarında yargılamanın tıkanmasını önler.

2.3. Resmî Bilirkişiler ve Kamu Görevlisi Yasağı (Fıkra 3)

Kanunların belirli konularda görevlendirdiği resmî bilirkişiler öncelikle atanır. Ancak kamu görevlileri, bağlı bulundukları kurumla ilgili davalarda bilirkişi olarak atanamaz. Bu yasak, bilirkişinin tarafsızlığını korur: Kendi kurumunu ilgilendiren bir davada o kurumun görevlisinin bilirkişilik yapması, menfaat çatışması ve taraflılık doğurur.

2.4. Bilirkişi Yemini (Fıkra 5-7)

Listeye kayıtlı bilirkişiler, kurul/komisyon huzurunda "Görevimi adalete bağlı kalarak, bilim ve fenne uygun olarak, tarafsızlıkla yerine getireceğime namusum ve vicdanım üzerine yemin ederim." sözleriyle yemin eder ve her işte yeniden yemin verilmez (genel yemin). Listede yer almayanlar ise her görevde kendilerini atayan merci önünde yemin eder; tutanak imzalanır. Engel hâlinde yemin yazılı verilebilir. Yeminin "bilim ve fenne uygunluk" ve "tarafsızlık" vurgusu, bilirkişinin iki temel yükümlülüğünü (uzmanlık ve yansızlık) özetler.

3. Sistematik İlişkiler

  • CMK m. 63 — Bilirkişinin atanması ve hukukî konuda yasak; 64. madde kimin atanabileceğini düzenler.
  • CMK m. 62 — Tanık hükümlerinin (yemin dâhil) bilirkişiye uygulanması.
  • CMK m. 65-66 — Bilirkişiliği kabul yükümlülüğü ve atamanın sonuçları.
  • CMK m. 67-68 — Bilirkişi raporu ve açıklaması.
  • 6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu — Listelerin ve şartların düzenlendiği temel kanun.

4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı

Bu maddeye doğrudan ilişkin, doğrulanmış güncel bir Yargıtay (CGK / ilgili Ceza Dairesi) kararı künyesi bu çalışmada temin edilememiştir. Mevcut otomatik tarama altyapısı yalnızca hukuk dairelerini sorgulayabildiğinden ceza dairesi kararlarına erişilememiş; kullanıcı tarafından sağlanan ek karar da bulunmamaktadır. Künye uydurmaktan kaçınmak akademik dürüstlüğün gereğidir.

Uygulamada, liste varken liste dışından gerekçesiz bilirkişi görevlendirilmesi veya kamu görevlisinin kendi kurumuyla ilgili davada bilirkişi yapılması usul sorunu oluşturur; bilirkişinin yeminli olması ve tarafsızlığı esastır.

5. Pratik Örnek Olaylar

Olay 1 (kurmaca senaryo): Mahkeme, kendi bölge listesinde bulunan bir inşaat mühendisi bilirkişiye ihtiyaç duyar.

Hukuki analiz: Bilirkişi, bölge kurulu listesinden seçilir (m. 64/1); listede uygun uzman varken kural olarak liste dışına çıkılmaz.

Olay 2 (kurmaca senaryo): Bir kamu kurumunun taraf olduğu davada, o kurumun bir personeli bilirkişi yapılmak istenir.

Hukuki analiz: Kamu görevlileri, bağlı bulundukları kurumla ilgili davalarda bilirkişi atanamaz (m. 64/3); tarafsızlık gereği bu kişi görevlendirilemez.

6. Pratik Uygulama Notları

  • Asıl kaynak: Bölge kurulu listesi; mesafe yakınsa başka bölge listesi de mümkün.
  • Liste dışı: Yalnız listede uzman yoksa, kademeli olarak ve şartlarla.
  • Yasak: Kamu görevlisi kendi kurumuyla ilgili davada bilirkişi olamaz.
  • Yemin: Listedekiler genel yemin eder; liste dışı her işte yemin eder.

7. Eleştirel Değerlendirme

  1. madde, bilirkişi seçimini denetlenebilir bir liste sistemine bağlayarak bilirkişi delilinin nitelik ve güvenilirliğini güçlendiren, 2016 bilirkişilik reformuyla uyumlu isabetli bir hükümdür. Bölge kurulu listeleri, geçmişin keyfî ve niteliği belirsiz bilirkişi seçimlerine kıyasla önemli bir ilerlemedir; liste dışı görevlendirmenin kademeli ve istisnaî tutulması da bu sistemi korur. Kamu görevlisinin kendi kurumuyla ilgili davada bilirkişi yapılamaması, tarafsızlığı koruyan kritik bir yasaktır. Bilirkişi yemininin "bilim ve fenne uygunluk" ile "tarafsızlık" vurgusu, bilirkişinin iki temel etik yükümlülüğünü güzel özetler.

Kanaatimizce maddenin başarısı, listelerin gerçekten nitelikli, güncel ve yeterli uzmanlık çeşitliliği içeren havuzlar olarak tutulmasına bağlıdır; liste sistemi iyi işlemezse, liste dışı görevlendirmeler kuralın istisnası olmaktan çıkıp olağan hâle gelebilir ve reformun amacı zayıflar.

Metodolojik Not

Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.

Kullanılan kaynaklar:

  • Doktrin: Ceza muhakemesi hukuku öğretisinin genel kabul görmüş yaklaşımlarına atıfsız genel ifadelerle başvurulmuştur; bu kanun için onaylı yazar listesi bulunmadığından spesifik yazar/eser/sayfa atfı yapılmamıştır.
  • Yargıtay kararları: Maddeye özgü doğrulanmış güncel karar temin edilememiştir (bkz. § 4); mevcut tarama altyapısı ceza dairelerini kapsamamaktadır.
  • Mevzuat: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 64 (2016/6754 ve sonraki değişiklikler dâhil); sistematik ilişkilerde m. 62, m. 63, m. 65-68 ve 6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu.

Yorumun kapsamı: Bu çalışma, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun yürürlükteki metnine dayanır.

Görüş: Bilirkişi seçiminin bölge kurulu listelerine bağlanması ve kamu görevlisinin kendi kurumuyla ilgili davada bilirkişi yapılamaması, bilirkişi delilinin nitelik ve tarafsızlığını güçlendiren isabetli düzenlemelerdir; başarısı listelerin nitelikli ve yeterli tutulmasına bağlıdır.

Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir. Yeni Yargıtay İBK/CGK kararları veya kanun değişiklikleri sonrası revize edilebilir.

← Önceki Madde [63]
[65] Sonraki Madde →

Metodolojik Not

Bu çalışma, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. İçerik, güncel kanun değişiklikleri ve yüksek yargı kararları ışığında revize edilmektedir.