1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
- madde, tanıklık yükümlülüğünün malî yönünü dengeleyen bir hükümdür: Çağrılan tanığa tazminat ve giderlerin ödenmesini düzenler. Tanıklık bir kamu yükümlülüğüdür; ancak bu yükümlülük, tanığın cebinden para harcamasına veya gelir kaybına uğramasına yol açmamalıdır. Aksi hâlde, vatandaşa yüklenen kamusal görev, ona haksız bir malî külfet doğururdu. Madde, tanığın kaybettiği zamanı ve yaptığı masrafları karşılayarak, tanıklık yükümlülüğünü adil ve katlanılabilir kılar; böylece vatandaşların tanıklık görevine soğuk bakmasını da önler.
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Kaybedilen Zamanla Orantılı Tazminat (Fıkra 1, ilk kısım)
Çağrılan tanığa, her yıl Adalet Bakanlığınca hazırlanan tarifeye göre, kaybettiği zamanla orantılı bir tazminat verilir. Bu, tanığın tanıklık için ayırdığı (çalışamadığı, işinden kaldığı) sürenin ekonomik karşılığıdır. Tarifenin her yıl güncellenmesi, tazminatın enflasyon karşısında değer yitirmemesini ve güncel kalmasını sağlar (bkz. ilgili yıl Tanıklık Ücret Tarifesi).
2.2. Yol, İkamet ve Beslenme Giderleri (Fıkra 1, devam)
Tanık hazır olmak için seyahat etmek zorunda kalmışsa, yol giderleri ile çağrıldığı yerdeki ikamet ve beslenme giderleri de karşılanır. Böylece tanığın yalnız zaman kaybı değil, fiilen yaptığı tüm zorunlu masraflar telafi edilir; tanıklık, tanığa hiçbir cepten harcama yükü bırakmaz.
2.3. Vergi, Resim ve Harç Muafiyeti (Fıkra 2)
Ödenmesi gereken tazminat ve giderler, hiçbir vergi, resim ve harç alınmaksızın ödenir. Bu muafiyet, tazminatın tam olarak tanığa ulaşmasını sağlar; aksi hâlde telafi amacı, kesintilerle eksilebilirdi. Düzenleme, tanığın gerçekten "zarar görmemesini" güvence altına alır.
3. Sistematik İlişkiler
- CMK m. 43-44 — Tanığın çağrılması ve gelmemenin gider sorumluluğu; 61. madde gelen tanığın masraflarının karşılanmasını düzenler (madalyonun diğer yüzü).
- CMK m. 62 — Bilirkişilere tanık hükümlerinin uygulanması; tazminat yönünden de ilgili.
- CMK m. 324 vd. — Yargılama giderleri; tanık tazminatının gider rejimi içindeki yeri.
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Bu maddeye doğrudan ilişkin, doğrulanmış güncel bir Yargıtay (CGK / ilgili Ceza Dairesi) kararı künyesi bu çalışmada temin edilememiştir. Mevcut otomatik tarama altyapısı yalnızca hukuk dairelerini sorgulayabildiğinden ceza dairesi kararlarına erişilememiş; kullanıcı tarafından sağlanan ek karar da bulunmamaktadır. Künye uydurmaktan kaçınmak akademik dürüstlüğün gereğidir.
Uygulamada, tanığa ilgili yıl tarifesi uyarınca tazminat ve zorunlu giderlerinin ödenmesi; bu ödemelerin vergi/harç kesintisi olmaksızın yapılması esastır.
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (kurmaca senaryo): Başka şehirden çağrılan tanık, duruşma için yol, konaklama ve yemek masrafı yapmış, ayrıca bir iş günü kaybetmiştir.
Hukuki analiz: Tanığa kaybettiği zamanla orantılı tazminat ile yol, ikamet ve beslenme giderleri ödenir (m. 61/1); bu ödemelerden vergi/resim/harç kesilmez (m. 61/2).
Olay 2 (kurmaca senaryo): Tanık, ödenen tazminattan harç kesilip kesilmeyeceğini sorar.
Hukuki analiz: Tazminat ve giderler hiçbir vergi, resim ve harç alınmaksızın ödenir (m. 61/2).
6. Pratik Uygulama Notları
- Tazminat: Adalet Bakanlığı tarifesine göre, kaybedilen zamanla orantılı.
- Giderler: Yol + ikamet + beslenme (seyahat zorunluysa).
- Muafiyet: Vergi/resim/harç alınmaz.
7. Eleştirel Değerlendirme
- madde, tanıklık yükümlülüğünü malî açıdan adil kılan, sosyal devlet ve hakkaniyet anlayışıyla uyumlu isabetli bir hükümdür. Kamusal bir görevin vatandaşa cepten masraf veya gelir kaybı olarak yansımaması, hem adildir hem tanıklık görevinin gönülsüzce değil, külfetsiz biçimde yerine getirilmesini teşvik eder. Tarifenin her yıl güncellenmesi tazminatın değerini korur; vergi/harç muafiyeti ise telafinin tam olmasını sağlar. Kanaatimizce maddenin pratikteki değeri, tazminat tarifesinin gerçek zaman kaybını ve güncel ekonomik koşulları yeterince karşılayacak düzeyde tutulmasına bağlıdır; tarife yetersiz kalırsa, telafi amacı kâğıt üzerinde kalabilir.
Metodolojik Not
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.
Kullanılan kaynaklar:
- Doktrin: Ceza muhakemesi hukuku öğretisinin genel kabul görmüş yaklaşımlarına atıfsız genel ifadelerle başvurulmuştur; bu kanun için onaylı yazar listesi bulunmadığından spesifik yazar/eser/sayfa atfı yapılmamıştır.
- Yargıtay kararları: Maddeye özgü doğrulanmış güncel karar temin edilememiştir (bkz. § 4); mevcut tarama altyapısı ceza dairelerini kapsamamaktadır.
- Mevzuat: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 61 (ilgili yıl Tanıklık Ücret Tarifesi); sistematik ilişkilerde m. 43-44, m. 62, m. 324 vd.
Yorumun kapsamı: Bu çalışma, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun yürürlükteki metnine dayanır.
Görüş: Tanığın zaman kaybı ve zorunlu masraflarının vergi/harç kesintisi olmaksızın telafi edilmesi, tanıklık yükümlülüğünü malî açıdan adil kılan isabetli bir düzenlemedir; etkinliği tarifenin gerçekçi tutulmasına bağlıdır.
Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir. Yeni Yargıtay İBK/CGK kararları veya kanun değişiklikleri sonrası revize edilebilir.
1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Kaybedilen Zamanla Orantılı Tazminat (Fıkra 1, ilk kısım)
Çağrılan tanığa, her yıl Adalet Bakanlığınca hazırlanan tarifeye göre, kaybettiği zamanla orantılı bir tazminat verilir. Bu, tanığın tanıklık için ayırdığı (çalışamadığı, işinden kaldığı) sürenin ekonomik karşılığıdır. Tarifenin her yıl güncellenmesi, tazminatın enflasyon karşısında değer yitirmemesini ve güncel kalmasını sağlar (bkz. ilgili yıl Tanıklık Ücret Tarifesi).
2.2. Yol, İkamet ve Beslenme Giderleri (Fıkra 1, devam)
Tanık hazır olmak için seyahat etmek zorunda kalmışsa, yol giderleri ile çağrıldığı yerdeki ikamet ve beslenme giderleri de karşılanır. Böylece tanığın yalnız zaman kaybı değil, fiilen yaptığı tüm zorunlu masraflar telafi edilir; tanıklık, tanığa hiçbir cepten harcama yükü bırakmaz.
2.3. Vergi, Resim ve Harç Muafiyeti (Fıkra 2)
Ödenmesi gereken tazminat ve giderler, hiçbir vergi, resim ve harç alınmaksızın ödenir. Bu muafiyet, tazminatın tam olarak tanığa ulaşmasını sağlar; aksi hâlde telafi amacı, kesintilerle eksilebilirdi. Düzenleme, tanığın gerçekten "zarar görmemesini" güvence altına alır.
3. Sistematik İlişkiler
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Bu maddeye doğrudan ilişkin, doğrulanmış güncel bir Yargıtay (CGK / ilgili Ceza Dairesi) kararı künyesi bu çalışmada temin edilememiştir. Mevcut otomatik tarama altyapısı yalnızca hukuk dairelerini sorgulayabildiğinden ceza dairesi kararlarına erişilememiş; kullanıcı tarafından sağlanan ek karar da bulunmamaktadır. Künye uydurmaktan kaçınmak akademik dürüstlüğün gereğidir.
Uygulamada, tanığa ilgili yıl tarifesi uyarınca tazminat ve zorunlu giderlerinin ödenmesi; bu ödemelerin vergi/harç kesintisi olmaksızın yapılması esastır.
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (kurmaca senaryo): Başka şehirden çağrılan tanık, duruşma için yol, konaklama ve yemek masrafı yapmış, ayrıca bir iş günü kaybetmiştir.
Hukuki analiz: Tanığa kaybettiği zamanla orantılı tazminat ile yol, ikamet ve beslenme giderleri ödenir (m. 61/1); bu ödemelerden vergi/resim/harç kesilmez (m. 61/2).
Olay 2 (kurmaca senaryo): Tanık, ödenen tazminattan harç kesilip kesilmeyeceğini sorar.
Hukuki analiz: Tazminat ve giderler hiçbir vergi, resim ve harç alınmaksızın ödenir (m. 61/2).
6. Pratik Uygulama Notları
7. Eleştirel Değerlendirme
Metodolojik Not
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.
Kullanılan kaynaklar:
Yorumun kapsamı: Bu çalışma, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun yürürlükteki metnine dayanır.
Görüş: Tanığın zaman kaybı ve zorunlu masraflarının vergi/harç kesintisi olmaksızın telafi edilmesi, tanıklık yükümlülüğünü malî açıdan adil kılan isabetli bir düzenlemedir; etkinliği tarifenin gerçekçi tutulmasına bağlıdır.
Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir. Yeni Yargıtay İBK/CGK kararları veya kanun değişiklikleri sonrası revize edilebilir.