1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
- madde, yeminin fiilen nasıl yerine getirileceğini ve sağır veya dilsiz tanıkların yeminini düzenler. 55. madde yeminin metnini ve şeklini belirlerken, 56. madde bu yeminin pratikte icrasını ve özellikle konuşma/işitme engeli bulunan kişiler bakımından uyarlanmasını ele alır. Maddenin temel önemi, yemin müessesesini engelli bireyler bakımından da erişilebilir kılması; böylece bu kişilerin de tanıklık yapabilmesini ve yeminin onlar için de anlamlı biçimde gerçekleştirilebilmesini sağlamasıdır.
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Yeminin Olağan İcrası (Fıkra 1)
Tanık, yemin metnini yüksek sesle tekrar ederek veya okuyarak yemin eder. Yani yemin sözel bir edimdir: Ya hâkimin/zabıt kâtibinin söylediği metni tekrar eder ya da kendisi metni okur. Bu, yeminin açık, duyulabilir ve belgelenebilir biçimde gerçekleşmesini sağlar.
2.2. Okuma-Yazma Bilen Sağır/Dilsizler (Fıkra 2, ilk cümle)
Okuma-yazma bilen sağır veya dilsizler, yemin biçimini yazarak ve imzalarını koyarak yemin ederler. Sözel icra mümkün olmadığından, yemin yazılı biçimde gerçekleştirilir; imza, yemini kişiye bağlar ve belgeler.
2.3. Okuma-Yazma Bilmeyen Sağır/Dilsizler (Fıkra 2, ikinci cümle)
Okuma-yazma bilmeyen sağır veya dilsizler, işaretlerinden anlayan bir tercüman aracılığıyla ve işaretle yemin ederler. Böylece ne sözel ne yazılı iletişim kurabilen kişiler için bile yemin, işaret dili tercümanı yardımıyla anlamlı biçimde gerçekleştirilebilir. Bu, tanıklık hakkının ve yemin müessesesinin engelliler bakımından da işlevsel kılınmasını sağlar.
3. Sistematik İlişkiler
- CMK m. 55 — Yeminin biçimi (metin/şekil); 56. madde icrasını düzenler.
- CMK m. 202 — Tercüman bulundurulması; sağır/dilsiz tercümanıyla bağlantılı genel hüküm.
- CMK m. 54 — Yeminin zamanı; icra bu çerçevede yapılır.
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Bu maddeye doğrudan ilişkin, doğrulanmış güncel bir Yargıtay (CGK / ilgili Ceza Dairesi) kararı künyesi bu çalışmada temin edilememiştir. Mevcut otomatik tarama altyapısı yalnızca hukuk dairelerini sorgulayabildiğinden ceza dairesi kararlarına erişilememiş; kullanıcı tarafından sağlanan ek karar da bulunmamaktadır. Künye uydurmaktan kaçınmak akademik dürüstlüğün gereğidir.
Uygulamada, sağır/dilsiz tanıkların beyan ve yeminlerinde uygun iletişim yönteminin (yazı veya işaret dili tercümanı) sağlanması, adil yargılanma ve erişilebilirlik bakımından gözetilir.
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (kurmaca senaryo): Okuma-yazma bilen sağır bir tanık dinlenecektir.
Hukuki analiz: Tanık, yemin biçimini yazarak ve imzalayarak yemin eder (m. 56/2).
Olay 2 (kurmaca senaryo): Okuma-yazma bilmeyen, işaret diliyle iletişim kuran dilsiz bir tanık dinlenecektir.
Hukuki analiz: İşaretlerinden anlayan bir tercüman aracılığıyla ve işaretle yemin eder (m. 56/2).
6. Pratik Uygulama Notları
- Olağan: Yüksek sesle tekrar veya okuyarak.
- Okur-yazar sağır/dilsiz: Yazarak ve imzalayarak.
- Okur-yazar olmayan sağır/dilsiz: İşaret dili tercümanı aracılığıyla, işaretle.
7. Eleştirel Değerlendirme
- madde, yemin müessesesini engelli bireyler bakımından da erişilebilir kılarak, tanıklık hakkının ve adil yargılanmanın engelsiz biçimde kullanılmasına hizmet eden, kapsayıcı ve insanî bir düzenlemedir. Sağır/dilsiz tanıkların okuma-yazma durumuna göre farklı (yazılı imza ya da işaret dili tercümanı) çözümler öngörülmesi, her bireyin durumuna uygun biçimde yemin edebilmesini sağlar; böylece engel, tanıklık yapmanın veya yeminin önünde bir set oluşturmaz. Kanaatimizce madde, ceza muhakemesinin herkes için eşit erişilebilir olması ilkesini somutlaştıran, modern erişilebilirlik anlayışıyla uyumlu, isabetli bir hükümdür.
Metodolojik Not
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.
Kullanılan kaynaklar:
- Doktrin: Ceza muhakemesi hukuku öğretisinin genel kabul görmüş yaklaşımlarına atıfsız genel ifadelerle başvurulmuştur; bu kanun için onaylı yazar listesi bulunmadığından spesifik yazar/eser/sayfa atfı yapılmamıştır.
- Yargıtay kararları: Maddeye özgü doğrulanmış güncel karar temin edilememiştir (bkz. § 4); mevcut tarama altyapısı ceza dairelerini kapsamamaktadır.
- Mevzuat: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 56; sistematik ilişkilerde m. 54, m. 55, m. 202.
Yorumun kapsamı: Bu çalışma, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun yürürlükteki metnine dayanır.
Görüş: Yeminin sağır/dilsiz bireyler bakımından yazılı veya işaret dili tercümanıyla uyarlanması, tanıklık hakkının engelsiz kullanılmasını sağlayan kapsayıcı ve isabetli bir düzenlemedir.
Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir. Yeni Yargıtay İBK/CGK kararları veya kanun değişiklikleri sonrası revize edilebilir.
1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Yeminin Olağan İcrası (Fıkra 1)
Tanık, yemin metnini yüksek sesle tekrar ederek veya okuyarak yemin eder. Yani yemin sözel bir edimdir: Ya hâkimin/zabıt kâtibinin söylediği metni tekrar eder ya da kendisi metni okur. Bu, yeminin açık, duyulabilir ve belgelenebilir biçimde gerçekleşmesini sağlar.
2.2. Okuma-Yazma Bilen Sağır/Dilsizler (Fıkra 2, ilk cümle)
Okuma-yazma bilen sağır veya dilsizler, yemin biçimini yazarak ve imzalarını koyarak yemin ederler. Sözel icra mümkün olmadığından, yemin yazılı biçimde gerçekleştirilir; imza, yemini kişiye bağlar ve belgeler.
2.3. Okuma-Yazma Bilmeyen Sağır/Dilsizler (Fıkra 2, ikinci cümle)
Okuma-yazma bilmeyen sağır veya dilsizler, işaretlerinden anlayan bir tercüman aracılığıyla ve işaretle yemin ederler. Böylece ne sözel ne yazılı iletişim kurabilen kişiler için bile yemin, işaret dili tercümanı yardımıyla anlamlı biçimde gerçekleştirilebilir. Bu, tanıklık hakkının ve yemin müessesesinin engelliler bakımından da işlevsel kılınmasını sağlar.
3. Sistematik İlişkiler
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Bu maddeye doğrudan ilişkin, doğrulanmış güncel bir Yargıtay (CGK / ilgili Ceza Dairesi) kararı künyesi bu çalışmada temin edilememiştir. Mevcut otomatik tarama altyapısı yalnızca hukuk dairelerini sorgulayabildiğinden ceza dairesi kararlarına erişilememiş; kullanıcı tarafından sağlanan ek karar da bulunmamaktadır. Künye uydurmaktan kaçınmak akademik dürüstlüğün gereğidir.
Uygulamada, sağır/dilsiz tanıkların beyan ve yeminlerinde uygun iletişim yönteminin (yazı veya işaret dili tercümanı) sağlanması, adil yargılanma ve erişilebilirlik bakımından gözetilir.
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (kurmaca senaryo): Okuma-yazma bilen sağır bir tanık dinlenecektir.
Hukuki analiz: Tanık, yemin biçimini yazarak ve imzalayarak yemin eder (m. 56/2).
Olay 2 (kurmaca senaryo): Okuma-yazma bilmeyen, işaret diliyle iletişim kuran dilsiz bir tanık dinlenecektir.
Hukuki analiz: İşaretlerinden anlayan bir tercüman aracılığıyla ve işaretle yemin eder (m. 56/2).
6. Pratik Uygulama Notları
7. Eleştirel Değerlendirme
Metodolojik Not
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.
Kullanılan kaynaklar:
Yorumun kapsamı: Bu çalışma, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun yürürlükteki metnine dayanır.
Görüş: Yeminin sağır/dilsiz bireyler bakımından yazılı veya işaret dili tercümanıyla uyarlanması, tanıklık hakkının engelsiz kullanılmasını sağlayan kapsayıcı ve isabetli bir düzenlemedir.
Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir. Yeni Yargıtay İBK/CGK kararları veya kanun değişiklikleri sonrası revize edilebilir.