Ceza Muhakemesi Kanunu Madde 4

1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

4. madde, görevin kamu düzenine ilişkin niteliğinin (m. 3) iki usulî sonucunu düzenler: (i) mahkemenin görevli olup olmadığına re'sen (kendiliğinden) ve kovuşturmanın her aşamasında karar verebilmesi; (ii) mahkemeler arasında görev uyuşmazlığı çıktığında, görevli mahkemenin ortak yüksek görevli mahkeme tarafından belirlenmesi.

Madde, görevin taraf iradesine bırakılamayacak, yargılamanın her anında denetlenebilen bir konu olduğunu pekiştirir. Böylece doğal hâkim ilkesi (Anayasa m. 37) usulî güvencelerle desteklenir: Yanlış mahkeme önünde yürüyen bir yargılama, her aşamada düzeltilebilir.

2. Maddedeki Kavramların Analizi

2.1. Re'sen ve Her Aşamada Görev Denetimi

Davaya bakan mahkeme, görevli olup olmadığını kovuşturma evresinin her aşamasında re'sen inceleyip karar verebilir. "Re'sen", tarafların ileri sürmesine gerek olmaksızın anlamına gelir; "her aşamada", hüküm verilene kadar görev denetiminin sürdüğünü gösterir. Bu, görevin kamu düzenine ilişkin olmasının doğal sonucudur. Madde, 6. madde hükmünü saklı tutar; buna göre belirli bir aşamadan (örneğin iddianamenin kabulünden) sonra görevsizlik kararı verilemeyeceğine ilişkin sınırlama (m. 6) ayrıca dikkate alınır.

2.2. Görev Uyuşmazlığı ve Ortak Yüksek Görevli Mahkeme

Görev konusunda mahkemeler arasında uyuşmazlık çıktığında (örneğin iki mahkeme de görevsiz olduğunu ileri sürerse — olumsuz görev uyuşmazlığı), görevli mahkemeyi ortak yüksek görevli mahkeme belirler. Bu, uyuşmazlığın çözümünde her iki mahkemenin de bağlı olduğu bir üst merciin karar vermesini sağlar; böylece dava, görevsizlik kararları arasında sürüncemede kalmaz.

3. Sistematik İlişkiler

• CMK m. 3 — Görevin kanunîliği; 4. madde bunun usulî güvencelerini kurar.
• CMK m. 5-7 — Görevsizlik kararı, görev uyuşmazlığı ve görevsizlik kararı verilemeyecek hâller; 4. madde bu hükümlerle birlikte görev rejimini oluşturur.
• CMK m. 6 — Madde metninde açıkça saklı tutulur; iddianamenin kabulünden sonra görevsizlik kararına ilişkin sınırlamayı düzenler.

4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı

Bu maddeye doğrudan ilişkin, doğrulanmış güncel bir Yargıtay (CGK / ilgili Ceza Dairesi) kararı künyesi bu çalışmada temin edilememiştir. Mevcut otomatik tarama altyapısı yalnızca hukuk dairelerini sorgulayabildiğinden ceza dairesi kararlarına erişilememiş; kullanıcı tarafından sağlanan ek karar da bulunmamaktadır. Künye uydurmaktan kaçınmak akademik dürüstlüğün gereğidir.

Uygulamada görev, kamu düzenine ilişkin olduğundan her aşamada resen denetlenir; olumlu/olumsuz görev uyuşmazlıklarında dosya, ortak yüksek görevli mahkemece çözüme bağlanır.

5. Pratik Örnek Olaylar

Olay 1 (kurmaca senaryo): Asliye ceza mahkemesi, yargılamanın ortasında suçun aslında ağır ceza mahkemesinin görevine girdiğini fark eder; taraflar bu konuda bir itirazda bulunmamıştır.

Hukuki analiz: Mahkeme, görevli olup olmadığını re'sen ve her aşamada denetleyebilir (m. 4); tarafların itirazına gerek yoktur. Görevsizlik kararı vererek dosyayı ağır ceza mahkemesine gönderir (m. 6 saklı kalmak üzere).

Olay 2 (kurmaca senaryo): İki ceza mahkemesi de davanın diğerinin görevine girdiğini ileri sürerek görevsizlik kararı verir (olumsuz görev uyuşmazlığı).

Hukuki analiz: Görev uyuşmazlığı doğmuştur; görevli mahkemeyi her iki mahkemenin ortak yüksek görevli mahkemesi belirler (m. 4/2). Böylece dava çıkmaza girmeden çözüme kavuşur.

6. Pratik Uygulama Notları

• Re'sen ve her aşamada: Görev, tarafların ileri sürmesi beklenmeksizin yargılamanın her aşamasında denetlenir.
• m. 6 sınırı: Re'sen görev denetimi, m. 6'daki sınırlama (belirli aşamadan sonra görevsizlik kararı verilememesi) ile birlikte değerlendirilir.
• Uyuşmazlık çözümü: Görev uyuşmazlığını ortak yüksek görevli mahkeme çözer.

7. Eleştirel Değerlendirme

4. madde, görevin kamu düzenine ilişkin niteliğini etkili usulî araçlarla güvence altına alan isabetli bir hükümdür. Re'sen ve her aşamada görev denetimi, yanlış mahkeme önünde yürüyen yargılamaların düzeltilmesini sağlayarak doğal hâkim ilkesini korur; ortak yüksek görevli mahkeme mekanizması ise görev uyuşmazlıklarının davayı kilitlemesini önler. 6. maddenin saklı tutulması, görev denetiminin sınırsız olmadığını, yargılamanın istikrarı bakımından belirli bir aşamadan sonra sınırlanabileceğini gösterir. Kanaatimizce madde, görev güvencesi ile yargılamanın istikrarı arasında dengeli bir çözüm sunar.

---

Metodolojik Not

Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.

Kullanılan kaynaklar:

• Doktrin: Ceza muhakemesi hukuku öğretisinin genel kabul görmüş yaklaşımlarına atıfsız genel ifadelerle başvurulmuştur; bu kanun için onaylı yazar listesi bulunmadığından spesifik yazar/eser/sayfa atfı yapılmamıştır.
• Yargıtay kararları: Maddeye özgü doğrulanmış güncel karar temin edilememiştir (bkz. § 4); mevcut tarama altyapısı ceza dairelerini kapsamamaktadır.
• Mevzuat: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 4; sistematik ilişkilerde m. 3, m. 5-7, Anayasa m. 37.

Yorumun kapsamı: Bu çalışma, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun yürürlükteki metnine dayanır.

Görüş: Re'sen ve her aşamada görev denetimi ile ortak yüksek görevli mahkeme mekanizması, görev güvencesi ile yargılamanın istikrarı arasında dengeli bir çözüm sunar.

Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir. Yeni Yargıtay İBK/CGK kararları veya kanun değişiklikleri sonrası revize edilebilir.