Ceza Muhakemesi Kanunu Madde 3

1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

3. madde, ceza muhakemesinde görev konusunun temel ilkesini koyar: Mahkemelerin görevleri kanunla belirlenir. Görev, bir ceza davasına hangi tür ve derecedeki mahkemenin (sulh ceza hâkimliği, asliye ceza, ağır ceza vb.) bakacağını ifade eder. Maddenin ikinci fıkrası sonradan mülga edilmiştir; bu nedenle yürürlükteki kural, görevin kanunîliği ilkesinden ibarettir.

Hüküm, doğal (kanunî) hâkim güvencesinin (Anayasa m. 37) ceza muhakemesindeki yansımasıdır: Hiç kimse, kanunen tabi olduğu mahkemeden başka bir merci önüne çıkarılamaz. Görevin kanunla belirlenmesi, yargılamanın keyfîlikten uzak, önceden belirli ve öngörülebilir bir mahkeme önünde yapılmasını güvence altına alır.

2. Maddedeki Kavramların Analizi

2.1. Görevin Kanunîliği

Mahkemelerin görevleri yalnızca kanunla belirlenebilir; idari işlemle veya yargı kararıyla görev yaratılamaz veya değiştirilemez. Bu, hem hukuki güvenliğin hem de doğal hâkim ilkesinin gereğidir. Görev kuralları kural olarak kamu düzenine ilişkindir; bu nedenle taraf iradesiyle değiştirilemez ve kovuşturmanın her aşamasında resen gözetilir (m. 4).

2.2. Görev ile Yetki Ayrımı

Görev (hangi tür/derece mahkeme) ile yetki (hangi yer mahkemesi) farklı kavramlardır. 3. madde görevi düzenler; yer yönünden yetki ise CMK'nın ayrı hükümlerinde (m. 12 vd.) ele alınır. Görev kamu düzenine ilişkin ve daha katı iken, yetki kuralları görece daha esnektir.

3. Sistematik İlişkiler

• CMK m. 4 — Re'sen görev kararı ve görevde uyuşmazlık; görevin kamu düzenine ilişkin niteliğinin usulî sonucudur.
• CMK m. 5-7 — Görevsizlik kararı, görev uyuşmazlığı ve görevsizlik kararı verilmesi gereken hâller.
• Anayasa m. 37 — Kanunî (doğal) hâkim güvencesi; 3. maddenin anayasal temelidir.

4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı

Bu maddeye doğrudan ilişkin, doğrulanmış güncel bir Yargıtay (CGK / ilgili Ceza Dairesi) kararı künyesi bu çalışmada temin edilememiştir. Mevcut otomatik tarama altyapısı yalnızca hukuk dairelerini sorgulayabildiğinden ceza dairesi kararlarına erişilememiş; kullanıcı tarafından sağlanan ek karar da bulunmamaktadır. Künye uydurmaktan kaçınmak akademik dürüstlüğün gereğidir.

Uygulamanın yerleşik yaklaşımı, görevin kamu düzenine ilişkin olması nedeniyle yargılamanın her aşamasında resen denetlenmesi ve görevsizlik hâlinde dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesi yönündedir.

5. Pratik Örnek Olaylar

Olay 1 (kurmaca senaryo): Ağır ceza mahkemesinin görevine giren bir suç, sehven asliye ceza mahkemesinde görülmeye başlanır.

Hukuki analiz: Görev kanunla belirlenir ve kamu düzenine ilişkindir (m. 3). Asliye ceza mahkemesi, görevli olmadığını her aşamada resen saptayıp görevsizlik kararı vererek dosyayı görevli ağır ceza mahkemesine göndermelidir.

Olay 2 (kurmaca senaryo): Taraflar, davanın kendi tercih ettikleri bir mahkemede görülmesi konusunda anlaşmak ister.

Hukuki analiz: Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan taraf iradesiyle değiştirilemez (m. 3). Böyle bir anlaşma geçersizdir; dava, kanunen görevli mahkemede görülür.

6. Pratik Uygulama Notları

• Kanunîlik: Görev yalnızca kanunla belirlenir; idari/yargısal işlemle yaratılamaz.
• Kamu düzeni: Görev resen gözetilir; taraf iradesiyle değiştirilemez.
• Görev ≠ yetki: Görev tür/derece, yetki ise yer bakımındandır; ikisi ayrı rejimlere tabidir.

7. Eleştirel Değerlendirme

3. madde, kısa olmakla birlikte ceza muhakemesinin anayasal temellerinden birini —doğal hâkim ilkesini— hayata geçiren temel bir hükümdür. Görevin kanunla belirlenmesi, devletin cezalandırma yetkisinin önceden belirli ve öngörülebilir mahkemeler eliyle kullanılmasını sağlar; bu, keyfî yargılamaya karşı temel bir güvencedir. İkinci fıkranın mülga edilmesiyle madde sadeleşmiş, yalnızca temel ilkeye indirgenmiştir. Kanaatimizce hükmün değeri, görevin kanunîliğini ve dolayısıyla kamu düzenine ilişkin niteliğini tartışmasız biçimde ortaya koymasındadır.

---

Metodolojik Not

Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.

Kullanılan kaynaklar:

• Doktrin: Ceza muhakemesi hukuku öğretisinin genel kabul görmüş yaklaşımlarına atıfsız genel ifadelerle başvurulmuştur; bu kanun için onaylı yazar listesi bulunmadığından spesifik yazar/eser/sayfa atfı yapılmamıştır.
• Yargıtay kararları: Maddeye özgü doğrulanmış güncel karar temin edilememiştir (bkz. § 4); mevcut tarama altyapısı ceza dairelerini kapsamamaktadır.
• Mevzuat: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 3; sistematik ilişkilerde m. 4-7, Anayasa m. 37.

Yorumun kapsamı: Bu çalışma, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun yürürlükteki metnine dayanır.

Görüş: Görevin kanunîliği, doğal hâkim ilkesinin gereği olarak keyfî yargılamaya karşı temel bir güvencedir.

Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir. Yeni Yargıtay İBK/CGK kararları veya kanun değişiklikleri sonrası revize edilebilir.