1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
- madde, ret istemi karara bağlanıncaya kadar reddi istenen hâkimin hangi işlemleri yapabileceğini ve ret kabul edilirse yapılan işlemlerin akıbetini düzenler. Ret süreci ile yargılamanın akışı arasında bir denge gerekir: Bir yandan reddi istenen hâkimin tarafsızlığı tartışmalı olduğundan esaslı işlemler yapması sakıncalıdır; öte yandan yargılamanın tümüyle durması da delil kaybına ve gecikmeye yol açabilir. Madde, bu gerilimi "yalnız ivedi işlemler + esasa girmeme" formülüyle çözer.
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Yalnız Gecikmesinde Sakınca Olan İşlemler (Fıkra 1)
Reddi istenen hâkim, ret hakkında karar verilinceye kadar yalnız gecikmesinde sakınca olan işlemleri yapar. Yani tarafsızlığı tartışmalı hâkim, esaslı/belirleyici işlemler yapamaz; sadece ertelenmesi delil kaybına yol açacak ivedi işlemlerle sınırlı kalır. Bu, m. 21'deki "gecikmesinde sakınca" ölçütüyle paraleldir.
2.2. Oturum Sırasında Ret: Ara Vermeksizin Devam (Fıkra 2)
Hâkim oturum sırasında reddedilirse, ret kararı için ara vermek gerekse bile ara vermeksizin devam edilir. Ancak iki sınır vardır: (i) m. 216 uyarınca tarafların iddia ve sözlerinin (esas hakkındaki) dinlenmesine geçilemez; (ii) ret konusunda karar verilmeden, reddedilen hâkim bir sonraki oturuma başlayamaz. Böylece duruşma teknik olarak sürer ama esasa ilişkin belirleyici aşamaya geçilmez.
2.3. Kabul Hâlinde Duruşmanın Tekrarlanması (Fıkra 3)
Ret kabul edilirse, gecikmesinde sakınca bulunan hâl nedeniyle yapılmış işlemler dışında duruşma tekrarlanır. İvedi işlemler korunur (delil kaybı önlenmiştir); ancak tarafsızlığı reddedilen hâkimin yaptığı diğer işlemler yeni hâkimle yenilenir. Bu, tarafsız hâkim önünde yargılanma hakkının güvencesidir.
3. Sistematik İlişkiler
- CMK m. 21 — Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde işlem; 29. madde aynı ölçütü ret sürecine taşır.
- CMK m. 24-28 — Ret kurumu; 29. madde süreç içindeki işlemleri ve sonucu düzenler.
- CMK m. 216 — Esas hakkında iddia ve savunma; ret sürecinde bu aşamaya geçilemez.
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Bu maddeye doğrudan ilişkin, doğrulanmış güncel bir Yargıtay (CGK / ilgili Ceza Dairesi) kararı künyesi bu çalışmada temin edilememiştir. Mevcut otomatik tarama altyapısı yalnızca hukuk dairelerini sorgulayabildiğinden ceza dairesi kararlarına erişilememiş; kullanıcı tarafından sağlanan ek karar da bulunmamaktadır. Künye uydurmaktan kaçınmak akademik dürüstlüğün gereğidir.
Uygulamada, reddi istenen hâkimin ret kararından önce esasa ilişkin (m. 216) işlem yapması veya kabul sonrası duruşmanın gereği gibi tekrarlanmaması, bozma sebebi sayılmaktadır.
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (kurmaca senaryo): Hâkim oturum sırasında reddedilir; aynı oturumda kaybolma tehlikesi olan bir tanık dinlenecektir.
Hukuki analiz: Oturuma ara vermeksizin devam edilir; gecikmesinde sakınca olan tanık dinleme yapılabilir, ancak m. 216 uyarınca esas hakkında dinlemeye geçilemez (m. 29/1-2).
Olay 2 (kurmaca senaryo): Ret istemi kabul edilir; reddi istenen hâkim daha önce esaslı işlemler yapmıştır.
Hukuki analiz: Gecikmesinde sakınca nedeniyle yapılmış ivedi işlemler dışında duruşma yeni hâkimle tekrarlanır (m. 29/3).
6. Pratik Uygulama Notları
- Sadece ivedi işlem: Karar verilinceye kadar yalnız gecikmesinde sakınca olan işlemler yapılır.
- Oturumda ret: Ara vermeksizin devam; ama m. 216 esas aşamasına geçilemez, sonraki oturuma başlanamaz.
- Kabulde tekrar: İvedi işlemler hariç duruşma tekrarlanır.
7. Eleştirel Değerlendirme
- madde, ret süreci ile yargılamanın akışı arasındaki gerilimi ustaca dengeler. Reddi istenen hâkimi yalnız ivedi işlemlerle sınırlamak ve esasa (m. 216) geçişi yasaklamak, tarafsızlığı tartışmalı hâkimin belirleyici işlem yapmasını önlerken; oturuma ara vermeksizin devam ve ivedi işlemlerin korunması, delil kaybını ve gereksiz gecikmeyi engeller. Kabul hâlinde duruşmanın tekrarlanması ise tarafsız hâkim güvencesini tam anlamıyla hayata geçirir. Kanaatimizce madde, hak güvencesi ile usul ekonomisini titizlikle uzlaştıran, ince işlenmiş bir hükümdür.
Metodolojik Not
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.
Kullanılan kaynaklar:
- Doktrin: Ceza muhakemesi hukuku öğretisinin genel kabul görmüş yaklaşımlarına atıfsız genel ifadelerle başvurulmuştur; bu kanun için onaylı yazar listesi bulunmadığından spesifik yazar/eser/sayfa atfı yapılmamıştır.
- Yargıtay kararları: Maddeye özgü doğrulanmış güncel karar temin edilememiştir (bkz. § 4); mevcut tarama altyapısı ceza dairelerini kapsamamaktadır.
- Mevzuat: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 29; sistematik ilişkilerde m. 21, m. 24-28, m. 216.
Yorumun kapsamı: Bu çalışma, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun yürürlükteki metnine dayanır.
Görüş: Reddi istenen hâkimin ivedi işlemlerle sınırlanması ve kabulde duruşmanın tekrarı, tarafsız hâkim güvencesi ile usul ekonomisini titizlikle uzlaştıran isabetli bir çözümdür.
Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir. Yeni Yargıtay İBK/CGK kararları veya kanun değişiklikleri sonrası revize edilebilir.
1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Yalnız Gecikmesinde Sakınca Olan İşlemler (Fıkra 1)
Reddi istenen hâkim, ret hakkında karar verilinceye kadar yalnız gecikmesinde sakınca olan işlemleri yapar. Yani tarafsızlığı tartışmalı hâkim, esaslı/belirleyici işlemler yapamaz; sadece ertelenmesi delil kaybına yol açacak ivedi işlemlerle sınırlı kalır. Bu, m. 21'deki "gecikmesinde sakınca" ölçütüyle paraleldir.
2.2. Oturum Sırasında Ret: Ara Vermeksizin Devam (Fıkra 2)
Hâkim oturum sırasında reddedilirse, ret kararı için ara vermek gerekse bile ara vermeksizin devam edilir. Ancak iki sınır vardır: (i) m. 216 uyarınca tarafların iddia ve sözlerinin (esas hakkındaki) dinlenmesine geçilemez; (ii) ret konusunda karar verilmeden, reddedilen hâkim bir sonraki oturuma başlayamaz. Böylece duruşma teknik olarak sürer ama esasa ilişkin belirleyici aşamaya geçilmez.
2.3. Kabul Hâlinde Duruşmanın Tekrarlanması (Fıkra 3)
Ret kabul edilirse, gecikmesinde sakınca bulunan hâl nedeniyle yapılmış işlemler dışında duruşma tekrarlanır. İvedi işlemler korunur (delil kaybı önlenmiştir); ancak tarafsızlığı reddedilen hâkimin yaptığı diğer işlemler yeni hâkimle yenilenir. Bu, tarafsız hâkim önünde yargılanma hakkının güvencesidir.
3. Sistematik İlişkiler
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Bu maddeye doğrudan ilişkin, doğrulanmış güncel bir Yargıtay (CGK / ilgili Ceza Dairesi) kararı künyesi bu çalışmada temin edilememiştir. Mevcut otomatik tarama altyapısı yalnızca hukuk dairelerini sorgulayabildiğinden ceza dairesi kararlarına erişilememiş; kullanıcı tarafından sağlanan ek karar da bulunmamaktadır. Künye uydurmaktan kaçınmak akademik dürüstlüğün gereğidir.
Uygulamada, reddi istenen hâkimin ret kararından önce esasa ilişkin (m. 216) işlem yapması veya kabul sonrası duruşmanın gereği gibi tekrarlanmaması, bozma sebebi sayılmaktadır.
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (kurmaca senaryo): Hâkim oturum sırasında reddedilir; aynı oturumda kaybolma tehlikesi olan bir tanık dinlenecektir.
Hukuki analiz: Oturuma ara vermeksizin devam edilir; gecikmesinde sakınca olan tanık dinleme yapılabilir, ancak m. 216 uyarınca esas hakkında dinlemeye geçilemez (m. 29/1-2).
Olay 2 (kurmaca senaryo): Ret istemi kabul edilir; reddi istenen hâkim daha önce esaslı işlemler yapmıştır.
Hukuki analiz: Gecikmesinde sakınca nedeniyle yapılmış ivedi işlemler dışında duruşma yeni hâkimle tekrarlanır (m. 29/3).
6. Pratik Uygulama Notları
7. Eleştirel Değerlendirme
Metodolojik Not
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.
Kullanılan kaynaklar:
Yorumun kapsamı: Bu çalışma, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun yürürlükteki metnine dayanır.
Görüş: Reddi istenen hâkimin ivedi işlemlerle sınırlanması ve kabulde duruşmanın tekrarı, tarafsız hâkim güvencesi ile usul ekonomisini titizlikle uzlaştıran isabetli bir çözümdür.
Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir. Yeni Yargıtay İBK/CGK kararları veya kanun değişiklikleri sonrası revize edilebilir.