Ceza Muhakemesi Kanunu Madde 25

1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

25. madde, tarafsızlığı şüpheye düşüren sebeplerle hâkimin reddinin hangi ana kadar istenebileceğini düzenler. 24. madde ret hakkını ve sebep türlerini belirlerken, bu madde o hakkın zamansal sınırını çizer. Önemli bir ayrım vardır: Yasaklılık hâllerinde (m. 22-23) ret süreye tabi değilken (her zaman ileri sürülebilir, hatta re'sen dikkate alınır), tarafsızlığı şüpheye düşüren diğer sebeplerde ret belirli aşamalara hasredilmiştir. Amaç, ret kurumunun yargılamayı sürüncemede bırakmak için kötüye kullanılmasını önlemektir.

2. Maddedeki Kavramların Analizi

2.1. Asıl Süre Sınırı (Fıkra 1)

Tarafsızlığı şüpheye düşüren sebeple ret:

• İlk derece mahkemelerinde sanığın sorgusu başlayıncaya kadar,
• Bölge adliye mahkemelerinde (duruşmalı işlerde) inceleme raporu, Yargıtayda görevli üye/tetkik hâkimi raporu üyelere açıklanıncaya kadar,
• Diğer hâllerde inceleme başlayıncaya kadar

istenebilir. Böylece ret istemi, yargılamanın erken aşamasına bağlanır.

2.2. Sonradan Öğrenilen Sebep ve Yedi Günlük Süre (Fıkra 2)

Sonradan ortaya çıkan veya öğrenilen sebeplerle duruşma/inceleme bitinceye kadar da ret istenebilir; ancak istem, ret sebebinin öğrenilmesinden itibaren yedi gün içinde yapılmalıdır. Bu, tarafın bilmediği bir sebebi sonradan ileri sürebilmesini sağlarken, öğrendikten sonra makul sürede harekete geçmesini şart koşar; gecikmeli/stratejik kullanımı engeller.

3. Sistematik İlişkiler

• CMK m. 24 — Ret sebepleri ve istem sahipleri; 25. madde bunun süresini belirler.
• CMK m. 22-23 — Yasaklılık hâlleri; bunlarda süre sınırı yoktur (25. maddedeki süre yalnız "tarafsızlığı şüpheye düşüren diğer sebepler" içindir).
• CMK m. 26 — Ret usulü; sebeplerin bir defada ve süresinde açıklanması yükümlülüğü.
• CMK m. 31 — Süresinde yapılmayan/dayanaksız ret isteminin geri çevrilmesi.

4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı

Bu maddeye doğrudan ilişkin, doğrulanmış güncel bir Yargıtay (CGK / ilgili Ceza Dairesi) kararı künyesi bu çalışmada temin edilememiştir. Mevcut otomatik tarama altyapısı yalnızca hukuk dairelerini sorgulayabildiğinden ceza dairesi kararlarına erişilememiş; kullanıcı tarafından sağlanan ek karar da bulunmamaktadır. Künye uydurmaktan kaçınmak akademik dürüstlüğün gereğidir.

Uygulamada, süresinde yapılmayan ret istemleri geri çevrilir; sonradan öğrenilen sebepte ise yedi günlük sürenin "öğrenme" anından başladığı titizlikle değerlendirilir.

5. Pratik Örnek Olaylar

Olay 1 (kurmaca senaryo): Sanık, sorgusu başladıktan sonra hâkimin tarafsızlığından duyduğu (önceden de bildiği) kuşkuya dayanarak ret ister.

Hukuki analiz: Tarafsızlığı şüpheye düşüren sebeple ret, ilk derecede sorgu başlayıncaya kadar istenebilir (m. 25/1); sonradan ortaya çıkan bir sebep yoksa istem süresinde değildir.

Olay 2 (kurmaca senaryo): Taraf, duruşma sürerken hâkimin tarafsızlığını etkileyen bir olguyu yeni öğrenir.

Hukuki analiz: Sonradan öğrenilen sebeple, öğrenmeden itibaren yedi gün içinde ret istenebilir (m. 25/2); süre öğrenme anından işler.

6. Pratik Uygulama Notları

• Asıl sınır: İlk derecede sorgu başlangıcı; istinaf/temyizde rapor açıklanması.
• Sonradan öğrenme: Duruşma/inceleme bitinceye kadar, ama öğrenmeden itibaren 7 gün içinde.
• Yasaklılıkta süre yok: 22-23. maddedeki hâller her zaman ileri sürülebilir.

7. Eleştirel Değerlendirme

25. madde, tarafsız hâkim hakkı ile yargılamanın sürüncemede bırakılmaması arasında ölçülü bir denge kurar. Ret istemini erken aşamaya hasretmesi, kurumun davayı geciktirme aracına dönüşmesini engeller; sonradan öğrenilen sebepler için yedi günlük süre tanıması ise tarafın bilmediği bir durumu sonradan ileri sürebilmesini güvence altına alır. Yasaklılık hâllerinin bu süre sınırının dışında tutulması da isabetlidir; çünkü mutlak yasaklılık her hâlde dikkate alınmalıdır. Kanaatimizce madde, hak ile usul ekonomisini dengeleyen başarılı bir düzenlemedir.

---

Metodolojik Not

Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.

Kullanılan kaynaklar:

• Doktrin: Ceza muhakemesi hukuku öğretisinin genel kabul görmüş yaklaşımlarına atıfsız genel ifadelerle başvurulmuştur; bu kanun için onaylı yazar listesi bulunmadığından spesifik yazar/eser/sayfa atfı yapılmamıştır.
• Yargıtay kararları: Maddeye özgü doğrulanmış güncel karar temin edilememiştir (bkz. § 4); mevcut tarama altyapısı ceza dairelerini kapsamamaktadır.
• Mevzuat: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 25; sistematik ilişkilerde m. 22-24, m. 26, m. 31.

Yorumun kapsamı: Bu çalışma, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun yürürlükteki metnine dayanır.

Görüş: Ret isteminin erken aşamaya hasredilmesi ile sonradan öğrenilen sebepte yedi günlük süre, tarafsız hâkim hakkı ile usul ekonomisini dengeleyen isabetli bir tercihtir.

Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir. Yeni Yargıtay İBK/CGK kararları veya kanun değişiklikleri sonrası revize edilebilir.