1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
- madde, hâkimin aynı işte daha önce verdiği bir karar veya yürüttüğü bir aşama nedeniyle sonraki yargılamaya katılamayacağı hâlleri düzenler. 22. madde hâkimin kişisel/ailevî bağ veya önceki taraf rolü nedeniyle yasaklılığını ele alırken, 23. madde yargısal rol tekrarından doğan tarafsızlık riskini önler. Temel düşünce, bir hâkimin önceki kararının/aşamadaki kanaatinin sonraki değerlendirmeyi etkileyebileceği, dolayısıyla "kendi kararını denetleyen" veya "önceden kanaat oluşturmuş" hâkim sorununun bertaraf edilmesidir.
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Üst Derecede Kendi Kararını Denetleme Yasağı (Fıkra 1)
Bir karar veya hükme katılan hâkim, yüksek görevli mahkemece bu hükme ilişkin verilecek karar veya hükme katılamaz. Yani ilk derecede karara katılan hâkim, istinaf/temyiz aşamasında aynı hükmün denetimine katılamaz. Kimse kendi kararının denetleyicisi olamaz; aksi hâlde denetim işlevsiz kalır.
2.2. Soruşturma–Kovuşturma Ayrımı (Fıkra 2)
Aynı işte soruşturma evresinde görev yapmış hâkim (örneğin sulh ceza hâkimi olarak tutuklama kararı veren), kovuşturma evresinde görev yapamaz. Soruşturmada oluşan kanaatin, kovuşturmadaki tarafsızlığı etkilemesi riski önlenir. Bu, soruşturma ile kovuşturmanın hâkim yönünden ayrılması ilkesidir.
2.3. Yargılamanın Yenilenmesi (Fıkra 3)
Yargılamanın yenilenmesi hâlinde, önceki yargılamada görev yapan hâkim aynı işte görev alamaz. Yenileme, önceki hükmün hatalı olabileceği varsayımına dayandığından, önceki kanaate bağlı hâkimin yenilemeye katılması tarafsızlığı zedeler.
3. Sistematik İlişkiler
- CMK m. 22 — Hâkimin davaya bakamayacağı hâller; 23. madde yargısal rol tekrarına ilişkin tamamlayıcı yasaklardır.
- CMK m. 24 — Reddi hâkim; bu hâller aynı zamanda ret sebebidir.
- CMK m. 311-323 — Yargılamanın yenilenmesi; 23/3 ile bağlantılı.
- CMK m. 162, 163 — Soruşturma evresi hâkim işlemleri; 23/2 ile bağlantılı.
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Bu maddeye doğrudan ilişkin, doğrulanmış güncel bir Yargıtay (CGK / ilgili Ceza Dairesi) kararı künyesi bu çalışmada temin edilememiştir. Mevcut otomatik tarama altyapısı yalnızca hukuk dairelerini sorgulayabildiğinden ceza dairesi kararlarına erişilememiş; kullanıcı tarafından sağlanan ek karar da bulunmamaktadır. Künye uydurmaktan kaçınmak akademik dürüstlüğün gereğidir.
Uygulamada, soruşturma evresinde tutuklama gibi kararlar veren hâkimin kovuşturmaya katılması veya kendi hükmünü üst derecede denetlemesi, tarafsızlık ihlali olarak bozma sebebi sayılmaktadır.
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (kurmaca senaryo): İlk derece mahkemesinde mahkûmiyet hükmüne katılan hâkim, sonradan bölge adliye mahkemesine atanır ve aynı dosyanın istinaf incelemesine katılmak ister.
Hukuki analiz: Hükme katılan hâkim, yüksek görevli mahkemede bu hükme ilişkin karara katılamaz (m. 23/1); aksi hâlde kendi kararını denetlemiş olur.
Olay 2 (kurmaca senaryo): Soruşturmada tutuklama kararı veren sulh ceza hâkimi, daha sonra aynı davanın kovuşturmasını yapan mahkemede görevlidir.
Hukuki analiz: Soruşturmada görev yapan hâkim kovuşturmada görev yapamaz (m. 23/2); kovuşturmaya katılması yasaktır.
6. Pratik Uygulama Notları
- Kendi kararını denetleme yok: Karara katılan hâkim üst derecede aynı hükme katılamaz.
- Soruşturma/kovuşturma ayrımı: Soruşturmada görev yapan hâkim kovuşturmada yer alamaz.
- Yenileme: Önceki yargılamada görev yapan hâkim yenilemeye katılamaz.
7. Eleştirel Değerlendirme
- madde, tarafsızlığı yalnızca kişisel bağlarla değil, yargısal rolün tekrarından doğan önyargı riskiyle de korur ve bu yönüyle 22. maddeyi tamamlar. Kendi kararını denetleme yasağı, kanun yolu denetimini anlamlı kılar; soruşturma-kovuşturma ayrımı, soruşturmada oluşan kanaatin kovuşturmaya taşınmasını önleyerek "açık zihinle yargılama" ilkesini güvence altına alır. Kanaatimizce madde, tarafsızlığın hem görünüş hem öz bakımından korunması açısından isabetli ve adil yargılanma standartlarıyla tam uyumludur.
Metodolojik Not
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.
Kullanılan kaynaklar:
- Doktrin: Ceza muhakemesi hukuku öğretisinin genel kabul görmüş yaklaşımlarına atıfsız genel ifadelerle başvurulmuştur; bu kanun için onaylı yazar listesi bulunmadığından spesifik yazar/eser/sayfa atfı yapılmamıştır.
- Yargıtay kararları: Maddeye özgü doğrulanmış güncel karar temin edilememiştir (bkz. § 4); mevcut tarama altyapısı ceza dairelerini kapsamamaktadır.
- Mevzuat: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 23; sistematik ilişkilerde m. 22, m. 24, m. 162-163, m. 311 vd.
Yorumun kapsamı: Bu çalışma, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun yürürlükteki metnine dayanır.
Görüş: Yargısal rol tekrarından doğan yasaklar, kanun yolu denetimini ve "açık zihinle yargılama" ilkesini koruyan, 22. maddeyi tamamlayan isabetli güvencelerdir.
Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir. Yeni Yargıtay İBK/CGK kararları veya kanun değişiklikleri sonrası revize edilebilir.
1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Üst Derecede Kendi Kararını Denetleme Yasağı (Fıkra 1)
Bir karar veya hükme katılan hâkim, yüksek görevli mahkemece bu hükme ilişkin verilecek karar veya hükme katılamaz. Yani ilk derecede karara katılan hâkim, istinaf/temyiz aşamasında aynı hükmün denetimine katılamaz. Kimse kendi kararının denetleyicisi olamaz; aksi hâlde denetim işlevsiz kalır.
2.2. Soruşturma–Kovuşturma Ayrımı (Fıkra 2)
Aynı işte soruşturma evresinde görev yapmış hâkim (örneğin sulh ceza hâkimi olarak tutuklama kararı veren), kovuşturma evresinde görev yapamaz. Soruşturmada oluşan kanaatin, kovuşturmadaki tarafsızlığı etkilemesi riski önlenir. Bu, soruşturma ile kovuşturmanın hâkim yönünden ayrılması ilkesidir.
2.3. Yargılamanın Yenilenmesi (Fıkra 3)
Yargılamanın yenilenmesi hâlinde, önceki yargılamada görev yapan hâkim aynı işte görev alamaz. Yenileme, önceki hükmün hatalı olabileceği varsayımına dayandığından, önceki kanaate bağlı hâkimin yenilemeye katılması tarafsızlığı zedeler.
3. Sistematik İlişkiler
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Bu maddeye doğrudan ilişkin, doğrulanmış güncel bir Yargıtay (CGK / ilgili Ceza Dairesi) kararı künyesi bu çalışmada temin edilememiştir. Mevcut otomatik tarama altyapısı yalnızca hukuk dairelerini sorgulayabildiğinden ceza dairesi kararlarına erişilememiş; kullanıcı tarafından sağlanan ek karar da bulunmamaktadır. Künye uydurmaktan kaçınmak akademik dürüstlüğün gereğidir.
Uygulamada, soruşturma evresinde tutuklama gibi kararlar veren hâkimin kovuşturmaya katılması veya kendi hükmünü üst derecede denetlemesi, tarafsızlık ihlali olarak bozma sebebi sayılmaktadır.
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (kurmaca senaryo): İlk derece mahkemesinde mahkûmiyet hükmüne katılan hâkim, sonradan bölge adliye mahkemesine atanır ve aynı dosyanın istinaf incelemesine katılmak ister.
Hukuki analiz: Hükme katılan hâkim, yüksek görevli mahkemede bu hükme ilişkin karara katılamaz (m. 23/1); aksi hâlde kendi kararını denetlemiş olur.
Olay 2 (kurmaca senaryo): Soruşturmada tutuklama kararı veren sulh ceza hâkimi, daha sonra aynı davanın kovuşturmasını yapan mahkemede görevlidir.
Hukuki analiz: Soruşturmada görev yapan hâkim kovuşturmada görev yapamaz (m. 23/2); kovuşturmaya katılması yasaktır.
6. Pratik Uygulama Notları
7. Eleştirel Değerlendirme
Metodolojik Not
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.
Kullanılan kaynaklar:
Yorumun kapsamı: Bu çalışma, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun yürürlükteki metnine dayanır.
Görüş: Yargısal rol tekrarından doğan yasaklar, kanun yolu denetimini ve "açık zihinle yargılama" ilkesini koruyan, 22. maddeyi tamamlayan isabetli güvencelerdir.
Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir. Yeni Yargıtay İBK/CGK kararları veya kanun değişiklikleri sonrası revize edilebilir.