← Önceki Madde [17]
[19] Sonraki Madde →
RESMİ METİN

Yetkisizlik iddiası

Madde 18 – (1) Sanık, yetkisizlik iddiasını, ilk derece mahkemelerinde duruşmada sorgusundan, bölge adliye mahkemelerinde incelemenin başlamasından ve duruşmalı işlerde inceleme raporunun okunmasından önce bildirir. (2) Yetkisizlik iddiasına ilişkin karar, ilk derece mahkemelerinde sanığın sorgusundan önce, bölge adliye mahkemelerinde duruşmasız işlerde incelemenin hemen başlangıcında, duruşmalı işlerde inceleme raporu okunmadan önce verilir. Bu aşamalardan sonra yetkisizlik iddiasında bulunulamayacağı gibi mahkemeler de bu hususta re'sen karar veremez. (3) Yetkisizlik kararlarına karşı itiraz yoluna gidilebilir.

AKADEMİK YORUM VE ANALİZ

1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

  1. madde, yetkisizlik iddiasının ne zaman ve nasıl ileri sürülebileceğini düzenler. Görev kamu düzenine ilişkin olup her aşamada resen denetlenirken (m. 3-4), yetki (yer) bakımından durum farklıdır: Yetkisizlik iddiası belirli bir ana kadar (ilk derecede sanığın sorgusundan önce) ileri sürülmelidir; bu andan sonra ne taraf iddia edebilir ne de mahkeme resen karar verebilir. Bu, yetkinin görevden farklı, daha "düzene sokulmuş" ve süreyle sınırlı bir itiraz konusu olduğunu gösterir.

2. Maddedeki Kavramların Analizi

2.1. Yetkisizlik İddiasının Süresi (Fıkra 1)

Sanık, yetkisizlik iddiasını:

  • İlk derece mahkemelerinde duruşmada sorgusundan önce,
  • Bölge adliye mahkemelerinde incelemenin başlamasından, duruşmalı işlerde inceleme raporunun okunmasından önce

bildirmelidir. Bu, yetkisizlik itirazının yargılamanın erken aşamasında yapılmasını sağlar; geç itirazlar dinlenmez.

2.2. Karar Anı ve Sonrasında İddia/Re'sen Karar Yasağı (Fıkra 2)

Yetkisizlik kararı da bu anlardan önce verilir. Belirtilen aşamalardan sonra yetkisizlik iddiasında bulunulamaz ve mahkemeler de bu konuda re'sen karar veremez. Bu kural, yetkinin görevden ayrılan en kritik yönüdür: Yetki, belirli bir aşamadan sonra "kesinleşir"; yargılamanın istikrarı için yetkisizlik artık gündeme getirilemez. (Görevde ise resen denetim her aşamada sürer — m. 4.)

2.3. İtiraz (Fıkra 3)

Yetkisizlik kararlarına karşı itiraz yoluna gidilebilir. Böylece yetkisizlik kararının da denetimi sağlanır.

3. Sistematik İlişkiler

  • CMK m. 3-4 — Görev; görev her aşamada resen denetlenirken, yetki süreyle sınırlıdır (temel fark).
  • CMK m. 12-15 — Yetki kuralları; 18. madde bunların ileri sürülme usulünü düzenler.
  • CMK m. 17 — Yetki uyuşmazlığı; yetkisizlik kararları uyuşmazlığa yol açabilir.
  • CMK m. 267 vd. — İtiraz; yetkisizlik kararına karşı kanun yolu.

4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı

Bu maddeye doğrudan ilişkin, doğrulanmış güncel bir Yargıtay (CGK / ilgili Ceza Dairesi) kararı künyesi bu çalışmada temin edilememiştir. Mevcut otomatik tarama altyapısı yalnızca hukuk dairelerini sorgulayabildiğinden ceza dairesi kararlarına erişilememiş; kullanıcı tarafından sağlanan ek karar da bulunmamaktadır. Künye uydurmaktan kaçınmak akademik dürüstlüğün gereğidir.

Uygulamanın yerleşik yaklaşımı, sorgudan sonra yapılan yetkisizlik iddialarının dinlenmemesi ve bu aşamadan sonra mahkemenin de resen yetkisizlik kararı verememesidir; bu, yetkiyi görevden ayıran temel ölçüttür.

5. Pratik Örnek Olaylar

Olay 1 (kurmaca senaryo): Sanık, ilk derece mahkemesinde sorgusu yapıldıktan sonra "bu mahkeme yer bakımından yetkisiz" iddiasını ileri sürer.

Hukuki analiz: Yetkisizlik iddiası sorgudan önce bildirilmeliydi; bu aşamadan sonra iddia dinlenmez (m. 18/2). Mahkeme de resen yetkisizlik kararı veremez; yargılama yetkili sayılarak sürer.

Olay 2 (kurmaca senaryo): Sanık, sorgusundan önce yetkisizlik iddiasında bulunur; mahkeme yetkisizlik kararı verir.

Hukuki analiz: İddia süresinde yapılmıştır; mahkeme sorgudan önce karar verir. Bu yetkisizlik kararına karşı itiraz yolu açıktır (m. 18/3).

6. Pratik Uygulama Notları

  • Süre kritik: Yetkisizlik iddiası ilk derecede sorgudan önce yapılmalıdır; geç iddia dinlenmez.
  • Görev/yetki farkı: Görev her aşamada resen denetlenir; yetki belirli aşamadan sonra denetlenmez.
  • İtiraz: Yetkisizlik kararına karşı itiraz edilebilir.

7. Eleştirel Değerlendirme

  1. madde, yetkiyi görevden ayıran temel usulî farkı net biçimde ortaya koyar: Yetki, kamu düzeniyle daha gevşek bağlı olduğundan, belirli bir aşamadan sonra itiraz konusu olmaktan çıkar ve yargılamanın istikrarına öncelik verilir. Yetkisizlik iddiasının sorgudan önceye hasredilmesi, davanın ilerlemiş bir aşamasında yer tartışmalarıyla bozulmasını önler; itiraz yolunun açık tutulması ise denetimi sağlar. Kanaatimizce madde, yetki güvencesi ile yargılamanın istikrarı arasında, görevden bilinçli olarak farklılaşan dengeli bir çözüm sunar.

Metodolojik Not

Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.

Kullanılan kaynaklar:

  • Doktrin: Ceza muhakemesi hukuku öğretisinin genel kabul görmüş yaklaşımlarına atıfsız genel ifadelerle başvurulmuştur; bu kanun için onaylı yazar listesi bulunmadığından spesifik yazar/eser/sayfa atfı yapılmamıştır.
  • Yargıtay kararları: Maddeye özgü doğrulanmış güncel karar temin edilememiştir (bkz. § 4); mevcut tarama altyapısı ceza dairelerini kapsamamaktadır.
  • Mevzuat: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 18; sistematik ilişkilerde m. 3-4, m. 12-15, m. 17, m. 267 vd.

Yorumun kapsamı: Bu çalışma, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun yürürlükteki metnine dayanır.

Görüş: Yetkisizlik iddiasının sorgudan önceye hasredilmesi ve sonrasında resen denetimin kalkması, yetkiyi görevden ayıran ve yargılamanın istikrarını koruyan bilinçli bir tercihtir.

Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir. Yeni Yargıtay İBK/CGK kararları veya kanun değişiklikleri sonrası revize edilebilir.

← Önceki Madde [17]
[19] Sonraki Madde →

Metodolojik Not

Bu çalışma, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. İçerik, güncel kanun değişiklikleri ve yüksek yargı kararları ışığında revize edilmektedir.