← Önceki Madde [171]
[173] Sonraki Madde →
RESMİ METİN

Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar

Madde 172 – (1) Cumhuriyet savcısı, soruşturma evresi sonunda, kamu davasının açılması için yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilememesi veya kovuşturma olanağının bulunmaması hâllerinde kovuşturmaya yer olmadığına karar verir. Bu karar, suçtan zarar 17/10/2019 tarihli ve 7188 sayılı Kanunun 19 uncu maddesiyle bu fıkrada yer alan “, uzlaşmaya ilişkin hükümler saklı kalmak üzere” ibaresi madde metninden çıkarılmış, (d) bendinde yer alan “uğradığı zararın,” ibaresi “uğradığı ve Cumhuriyet savcısı tarafından tespit edilen zararın,” şeklinde değiştirilmiştir. 65

gören ile önceden ifadesi alınmış veya sorguya çekilmiş şüpheliye bildirilir. Kararda itiraz hakkı, süresi ve mercii gösterilir. (2) (Değişik: 2/1/2017-KHK-680/10 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7072/9 md.) Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verildikten sonra kamu davasının açılması için yeterli şüphe oluşturacak yeni delil elde edilmedikçe ve bu hususta sulh ceza hâkimliğince bir karar verilmedikçe, aynı fiilden dolayı kamu davası açılamaz. (3) (Ek: 11/4/2013-6459/19 md.) Kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın etkin soruşturma yapılmadan verildiğinin Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin kesinleşmiş kararıyla tespit edilmesi veya bu karar aleyhine Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine yapılan başvuru hakkında dostane çözüm ya da tek taraflı deklarasyon sonucunda düşme kararı verilmesi üzerine, kararın kesinleşmesinden itibaren üç ay içinde talep edilmesi hâlinde yeniden soruşturma açılır.66

AKADEMİK YORUM VE ANALİZ

1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

  1. madde, soruşturmanın olumsuz sonuçlanması hâlinde verilen kovuşturmaya yer olmadığına dair karar (KYOK / takipsizlik) kararını düzenler. İddianamenin (m. 170) karşıtıdır: Soruşturma sonunda kamu davası açmaya yeterli şüphe oluşturacak delil bulunamazsa veya kovuşturma olanağı yoksa, savcı dava açmaz. KYOK, hem temelsiz davaların açılmasını önleyen (masum kişinin gereksiz yargılanmaması) hem savcının objektifliğinin (m. 160) bir sonucu olan kritik bir karardır. Madde ayrıca, KYOK'un kesinleşmesinin etkisini ve istisnaî olarak yeniden soruşturma açılabilecek hâlleri düzenler.

2. Maddedeki Kavramların Analizi

2.1. KYOK Verilmesi ve Bildirim (Fıkra 1)

Savcı, soruşturma sonunda yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilememesi veya kovuşturma olanağının bulunmaması hâllerinde KYOK verir. Karar, suçtan zarar görene ve önceden ifadesi alınmış/sorguya çekilmiş şüpheliye bildirilir; kararda itiraz hakkı, süresi ve mercii gösterilir. Bildirim ve itiraz bilgisi, suçtan zarar görenin kararı denetletme hakkını (m. 173) kullanabilmesi için gereklidir.

2.2. Yeni Delil Olmadan Yeniden Dava Açılamaması (Fıkra 2)

KYOK verildikten sonra, yeni delil elde edilmedikçe ve sulh ceza hâkimliğince karar verilmedikçe, aynı fiilden dolayı kamu davası açılamaz. Bu, KYOK'a belirli bir kesin hüküm benzeri istikrar kazandırır: Kişi, hakkında takipsizlik verilen bir fiilden ötürü, yeni delil olmaksızın tekrar tekrar soruşturulup yargılanamaz. Bu, hukukî güvenlik ve "ne bis in idem" (aynı fiilden iki kez yargılanmama) mantığıyla uyumludur.

2.3. AİHM Kararı Üzerine Yeniden Soruşturma (Fıkra 3)

KYOK'un etkin soruşturma yapılmadan verildiği AİHM kararıyla tespit edilirse (veya dostane çözüm/tek taraflı deklarasyonla düşme kararı verilirse), kesinleşmeden itibaren üç ay içinde talep üzerine yeniden soruşturma açılır. Bu, özellikle yaşam hakkı/işkence gibi konularda devletin etkin soruşturma yükümlülüğünün (AİHS m. 2, 3) ihlal edildiği hâllerde, soruşturmanın yeniden açılmasını sağlar; cezasızlıkla mücadeleye hizmet eder.

3. Sistematik İlişkiler

  • CMK m. 170 — İddianame; 172 olumsuz sonucun (KYOK) karşılığı.
  • CMK m. 173 — KYOK'a itiraz; suçtan zarar görenin denetletme hakkı.
  • CMK m. 160 — Savcının objektifliği; KYOK objektif değerlendirmenin sonucu.
  • AİHS m. 2, 3, 13 — Etkin soruşturma yükümlülüğü ve etkili başvuru.

4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı

Bu maddeye doğrudan ilişkin, doğrulanmış güncel bir Yargıtay (CGK / ilgili Ceza Dairesi) kararı künyesi bu çalışmada temin edilememiştir. Mevcut otomatik tarama altyapısı yalnızca hukuk dairelerini sorgulayabildiğinden ceza dairesi kararlarına erişilememiş; kullanıcı tarafından sağlanan ek karar da bulunmamaktadır. Künye uydurmaktan kaçınmak akademik dürüstlüğün gereğidir.

Uygulamada, KYOK sonrası yeni delil olmadan yeniden dava açılamaması (hukukî güvenlik); AİHM'in etkin soruşturma ihlali tespiti üzerine yeniden soruşturma açılması esastır. KYOK, yeterli şüphe bulunmadığında verilir; yeterli şüphe varsa iddianame düzenlenmelidir.

5. Pratik Örnek Olaylar

Olay 1 (kurmaca senaryo): Soruşturma sonunda kamu davası açmaya yeterli delil bulunamaz.

Hukuki analiz: Savcı KYOK verir; karar suçtan zarar görene ve ifadesi alınmış şüpheliye bildirilir, itiraz hakkı/süresi/mercii gösterilir (m. 172/1).

Olay 2 (kurmaca senaryo): KYOK verilen bir fiil hakkında sonradan, yeni delil olmaksızın tekrar dava açılmak istenir.

Hukuki analiz: Yeni delil ve sulh ceza hâkimliği kararı olmadıkça aynı fiilden dava açılamaz (m. 172/2); hukukî güvenlik korunur.

6. Pratik Uygulama Notları

  • KYOK: Yeterli şüphe yoksa veya kovuşturma olanağı yoksa.
  • Bildirim: Suçtan zarar görene ve şüpheliye; itiraz hakkı/süre/mercii gösterilir.
  • Kesinlik: Yeni delil + sulh ceza hâkimliği kararı olmadan yeniden dava yok.
  • AİHM: Etkin soruşturma ihlali tespitinde 3 ayda yeniden soruşturma.

7. Eleştirel Değerlendirme

  1. madde, savcının objektifliğinin (m. 160) doğal sonucu olarak, yeterli şüphe bulunmadığında dava açmama kararını düzenleyen, çift yönlü bir koruma sağlayan isabetli bir hükümdür. Bir yandan masum kişiyi temelsiz bir davanın yükünden korur (yeterli şüphe yoksa yargılanmamalı); öte yandan, KYOK'a yeni delil olmadan dokunulamaması, kişinin aynı fiilden tekrar tekrar soruşturulmasını engelleyerek hukukî güvenliği ve "ne bis in idem" mantığını korur.

Maddenin 3. fıkrası (AİHM kararı üzerine yeniden soruşturma) özellikle değerlidir: Bu, KYOK'un cezasızlık aracına dönüşmesini önleyen önemli bir dengedir. Özellikle yaşam hakkı ve işkence gibi konularda, devletin etkin soruşturma yükümlülüğü (AİHS m. 2-3) ihlal edilerek verilen bir KYOK, AİHM tespitiyle yeniden açılabilir; böylece "göstermelik soruşturma + takipsizlik" yoluyla cezasızlık üretilmesinin önüne geçilir. Kanaatimizce maddenin uygulamadaki kritik noktası, KYOK'un gerçek bir delil değerlendirmesine dayanması; yeterli şüphe bulunmasına rağmen takipsizlik verilmemesi veya tam tersi yetersiz şüpheyle dava açılmamasıdır. Madde, soruşturmanın objektif sonuçlanmasını ve hem masum kişinin hem mağdurun (etkin soruşturma yoluyla) korunmasını dengeleyen, hukuk devletinin önemli bir güvencesidir.

Metodolojik Not

Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.

Kullanılan kaynaklar:

  • Doktrin: Ceza muhakemesi hukuku öğretisinin genel kabul görmüş yaklaşımlarına (yeterli şüphe, ne bis in idem, etkin soruşturma) atıfsız genel ifadelerle başvurulmuştur; bu kanun için onaylı yazar listesi bulunmadığından spesifik yazar/eser/sayfa atfı yapılmamıştır.
  • Yargıtay kararları: Maddeye özgü doğrulanmış güncel karar temin edilememiştir (bkz. § 4); mevcut tarama altyapısı ceza dairelerini kapsamamaktadır. Etkin soruşturma yükümlülüğü, AİHM içtihadının (m. 2-3) yerleşik ilkesi olarak atıfsız ifade edilmiştir.
  • Mevzuat: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 172 (2013/6459, 2017/KHK-680 ve 7072 değişiklikleri dâhil); sistematik ilişkilerde m. 160, m. 170, m. 173, AİHS m. 2, m. 3, m. 13.

Yorumun kapsamı: Bu çalışma, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun yürürlükteki metnine dayanır.

Görüş: KYOK, masum kişiyi temelsiz davadan korurken, yeni delil olmadan dokunulamaması hukukî güvenliği sağlar. AİHM'in etkin soruşturma ihlali tespitinde yeniden soruşturma (172/3), KYOK'un cezasızlık aracına dönüşmesini önleyen değerli bir dengedir. KYOK gerçek bir delil değerlendirmesine dayanmalıdır.

Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir. Yeni Yargıtay İBK/CGK kararları veya kanun değişiklikleri sonrası revize edilebilir.

← Önceki Madde [171]
[173] Sonraki Madde →

Metodolojik Not

Bu çalışma, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. İçerik, güncel kanun değişiklikleri ve yüksek yargı kararları ışığında revize edilmektedir.