← Önceki Madde [170]
[172] Sonraki Madde →
RESMİ METİN

Kamu davasını açmada takdir yetkisi

Madde 171 – (Değişik: 6/12/2006 – 5560/22 md.) (1) Cezayı kaldıran şahsî sebep olarak etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanmasını 8/7/2021 tarihli ve 7331 sayılı Kanunun 19 uncu maddesiyle, bu fıkrada yer alan “açıklanır.” ibaresi “açıklanır; yüklenen suçu oluşturan olaylar ve suçun delilleriyle ilgisi bulunmayan bilgilere yer verilmez.” şeklinde değiştirilmiştir. 64

gerektiren koşulların ya da şahsî cezasızlık sebebinin varlığı halinde, Cumhuriyet savcısı kovuşturmaya yer olmadığı kararı verebilir. (2) (Değişik:17/10/2019-7188/19 md.) Uzlaştırma ve önödeme kapsamındaki suçlar hariç olmak üzere, Cumhuriyet savcısı, üst sınırı üç yıl veya daha az süreli hapis cezasını gerektiren suçlardan dolayı, yeterli şüphenin varlığına rağmen, kamu davasının açılmasının beş yıl süre ile ertelenmesine karar verebilir. Suçtan zarar gören veya şüpheli, bu karara 173 üncü madde hükümlerine göre itiraz edebilir. (3) Kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilebilmesi için;65 a) Şüphelinin daha önce kasıtlı bir suçtan dolayı hapis cezası ile mahkûm olmamış bulunması, b) Yapılan soruşturmanın, kamu davası açılmasının ertelenmesi halinde şüphelinin suç işlemekten çekineceği kanaatini vermesi, c) Kamu davası açılmasının ertelenmesinin, şüpheli ve toplum açısından kamu davası açılmasından daha yararlı olması, d) Suçun işlenmesiyle mağdurun veya kamunun uğradığı ve Cumhuriyet savcısı tarafından tespit edilen zararın, aynen iade, suçtan önceki hale getirme veya tazmin suretiyle tamamen giderilmesi, koşullarının birlikte gerçekleşmesi gerekir. (4) Erteleme süresi içinde kasıtlı bir suç işlenmediği takdirde, kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir. Erteleme süresi içinde kasıtlı bir suç işlenmesi halinde kamu davası açılır. Erteleme süresince zamanaşımı işlemez. (5) Kamu davasının açılmasının ertelenmesine ilişkin kararlar, bunlara mahsus bir sisteme kaydedilir. Bu kayıtlar, ancak bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından istenmesi halinde, bu maddede belirtilen amaç için kullanılabilir. (6) (Ek:17/10/2019-7188/19 md.) Bu madde hükümleri; a) Suç işlemek için örgüt kurmak, yönetmek veya örgüte üye olmak suçları ile örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar, b) Kamu görevlisi tarafından görevi sebebiyle veya kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenen suçlar ile asker kişiler tarafından işlenen askerî suçlar, c) Cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlar, hakkında uygulanmaz.

AKADEMİK YORUM VE ANALİZ

1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

  1. madde, ceza muhakemesinin temel ilkelerinden kovuşturma mecburiyeti (legalite) ilkesine bir istisna getirir: Yeterli şüphe bulunsa bile savcının, belirli koşullarda kamu davası açmama/erteleme takdiri. Kovuşturma mecburiyeti ilkesi gereği, savcı yeterli şüphe varsa kural olarak dava açmak zorundadır; ancak bu maddeyle, etkin pişmanlık/şahsî cezasızlık hâllerinde KYOK ve hafif suçlarda kamu davasının açılmasının ertelenmesi (KDAE) gibi maslahata uygunluk (oportünite) içeren çözümler tanınır. Bu, küçük suçlarda failin topluma yeniden kazandırılmasını ve yargı yükünün azaltılmasını amaçlayan, restoratif/onarıcı bir yaklaşımdır.

2. Maddedeki Kavramların Analizi

2.1. Etkin Pişmanlık/Cezasızlık Hâlinde KYOK (Fıkra 1)

Cezayı kaldıran şahsî sebep (etkin pişmanlık) koşulları veya şahsî cezasızlık sebebi varsa, savcı KYOK verebilir. Bu hâllerde, fiil suç olsa da kişi cezalandırılamayacağından, dava açmanın anlamı kalmaz.

2.2. Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi (Fıkra 2-5)

Uzlaştırma/önödeme dışı suçlarda, üst sınırı üç yıl veya daha az hapis cezasını gerektiren suçlardan dolayı, yeterli şüpheye rağmen savcı kamu davası açılmasını beş yıl erteleyebilir. Koşullar birlikte gerçekleşmelidir: (a) şüphelinin daha önce kasıtlı suçtan hapis cezası almamış olması; (b) erteleme hâlinde suç işlemekten çekineceği kanaati; (c) ertelemenin şüpheli ve toplum açısından daha yararlı olması; (d) mağdurun/kamunun zararının tamamen giderilmesi (aynen iade/tazmin). Erteleme süresinde kasıtlı suç işlenmezse KYOK verilir; işlenirse dava açılır. Karara suçtan zarar gören veya şüpheli itiraz edebilir (m. 173).

2.3. Uygulanmayacak Suçlar (Fıkra 6)

KDAE; örgüt suçları, kamu görevlisinin görevle bağlantılı suçları/askerî suçlar ve cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar hakkında uygulanmaz. Bu istisna, ertelemenin ancak belirli ağırlık ve nitelikteki suçlar için uygun olduğunu; ağır/hassas suçlarda kamu menfaatinin mutlaka kovuşturmayı gerektirdiğini gösterir.

3. Sistematik İlişkiler

  • CMK m. 170 — İddianame ve kovuşturma mecburiyeti; 171 buna istisna (takdir/erteleme).
  • CMK m. 172-173 — KYOK ve itiraz; KDAE kararına itiraz.
  • CMK m. 253-254 — Uzlaştırma; alternatif uyuşmazlık çözümü.
  • TCK m. 73, etkin pişmanlık hükümleri — Şahsî sebepler.

4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı

Bu maddeye doğrudan ilişkin, doğrulanmış güncel bir Yargıtay (CGK / ilgili Ceza Dairesi) kararı künyesi bu çalışmada temin edilememiştir. Mevcut otomatik tarama altyapısı yalnızca hukuk dairelerini sorgulayabildiğinden ceza dairesi kararlarına erişilememiş; kullanıcı tarafından sağlanan ek karar da bulunmamaktadır. Künye uydurmaktan kaçınmak akademik dürüstlüğün gereğidir.

Uygulamada, KDAE'nin koşullarının (özellikle zararın giderilmesi ve sabıkasızlık) birlikte gerçekleşmesi; erteleme süresinde kasıtlı suç işlenmezse KYOK verilmesi; uygulanmayan suçlarda (örgüt, cinsel suç vb.) erteleme yapılamaması esastır.

5. Pratik Örnek Olaylar

Olay 1 (kurmaca senaryo): Üst sınırı iki yıl olan bir suçta, daha önce sabıkası olmayan şüpheli mağdurun zararını tamamen gidermiştir.

Hukuki analiz: Koşullar (sabıkasızlık, zararın giderilmesi vb.) birlikte gerçekleşiyorsa, savcı kamu davasının açılmasını beş yıl erteleyebilir (m. 171/2-3); süre içinde kasıtlı suç işlenmezse KYOK verilir.

Olay 2 (kurmaca senaryo): Cinsel dokunulmazlığa karşı bir suçta erteleme istenir.

Hukuki analiz: KDAE, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda uygulanmaz (m. 171/6); erteleme yapılamaz.

6. Pratik Uygulama Notları

  • KYOK: Etkin pişmanlık/şahsî cezasızlık hâlinde.
  • KDAE: Üst sınırı 3 yıl/az suçlarda, koşullar birlikte gerçekleşirse, 5 yıl erteleme.
  • Koşullar: Sabıkasızlık + suçtan çekinme kanaati + yararlılık + zararın giderilmesi.
  • Yasak: Örgüt, kamu görevlisi/askerî, cinsel suçlarda KDAE yok.
  • İtiraz: Karara m. 173'e göre itiraz edilebilir.

7. Eleştirel Değerlendirme

  1. madde, kovuşturma mecburiyeti (legalite) ilkesine maslahata uygunluk (oportünite) içeren istisnalar getirerek, ceza adaletine esneklik ve onarıcı (restoratif) bir boyut kazandırır. Kamu davasının ertelenmesi, küçük suçlarda failin damgalanmadan topluma yeniden kazandırılmasını, mağdurun zararının giderilmesini ve yargı yükünün azaltılmasını amaçlar; bu, modern ceza politikasının olumlu bir aracıdır. Koşulların (özellikle zararın tamamen giderilmesi ve sabıkasızlık) birlikte aranması, ertelemenin yalnız gerçekten uygun hâllerde uygulanmasını sağlar; mağdurun zararının giderilmesi şartı, mağdur korumasını öne çıkarır.

Kanaatimizce maddenin en isabetli yönü, ertelemenin ağır/hassas suçlarda uygulanmamasıdır (örgüt, kamu görevlisi suçları, cinsel suçlar): Bu suçlarda kamu menfaati mutlaka kovuşturmayı gerektirir; ertelemenin bu suçlara uzanması, cezasızlık algısı ve adalete güven kaybı doğururdu. Bununla birlikte, maddenin uygulamadaki hassas noktası, savcının takdir yetkisinin keyfîliğe dönüşmemesi ve koşulların (özellikle "toplum açısından yararlılık") objektif biçimde değerlendirilmesidir; itiraz imkânı (m. 173) bu takdiri denetime açar. Madde, doğru uygulandığında, küçük suçlarda esnek ve onarıcı bir çözüm sunan, yargı kaynaklarını ağır suçlara yoğunlaştıran isabetli bir düzenlemedir.

Metodolojik Not

Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.

Kullanılan kaynaklar:

  • Doktrin: Ceza muhakemesi hukuku öğretisinin genel kabul görmüş yaklaşımlarına (legalite/oportünite, restoratif adalet) atıfsız genel ifadelerle başvurulmuştur; bu kanun için onaylı yazar listesi bulunmadığından spesifik yazar/eser/sayfa atfı yapılmamıştır.
  • Yargıtay kararları: Maddeye özgü doğrulanmış güncel karar temin edilememiştir (bkz. § 4); mevcut tarama altyapısı ceza dairelerini kapsamamaktadır.
  • Mevzuat: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 171 (2006/5560, 2019/7188, 2021/7331 değişiklikleri dâhil); sistematik ilişkilerde m. 170, m. 172-173, m. 253-254, 5237 sayılı TCK m. 73 ve etkin pişmanlık hükümleri.

Yorumun kapsamı: Bu çalışma, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun yürürlükteki metnine dayanır.

Görüş: Kamu davasının ertelenmesi, küçük suçlarda onarıcı/esnek bir çözüm sunar; zararın giderilmesi şartı mağduru korur, ağır/hassas suçlarda uygulanmaması isabetlidir. Savcının takdiri keyfîliğe dönüşmemeli, koşullar objektif değerlendirilmeli (itiraz denetimiyle).

Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir. Yeni Yargıtay İBK/CGK kararları veya kanun değişiklikleri sonrası revize edilebilir.

← Önceki Madde [170]
[172] Sonraki Madde →

Metodolojik Not

Bu çalışma, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. İçerik, güncel kanun değişiklikleri ve yüksek yargı kararları ışığında revize edilmektedir.