Ceza Muhakemesi Kanunu Madde 168

1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

168. madde, adlî kolluk görevlisinin olay yerinde aldığı tedbirlere uyulmaması hâlinde men etme (gerektiğinde zor kullanma) yetkisini düzenler. Olay yeri, suç delillerinin bulunduğu, bozulmaya/karartılmaya açık kritik bir alandır; olay yerinin korunması ve görevlinin işlemlerinin engellenmemesi, delillerin bütünlüğü ve maddî gerçeğe ulaşma için zorunludur. Madde, adlî kolluk görevlisine, işlemlerini engelleyen veya tedbirlerine aykırı davrananları men etme yetkisi tanıyarak, olay yerindeki adlî faaliyetin kesintisiz yürümesini güvence altına alır.

2. Maddedeki Kavramların Analizi

2.1. Men Etme ve Zor Kullanma

Olay yerinde görevine başlayan adlî kolluk görevlisi; işlemlerin yapılmasına engel olan veya yetkisi içinde aldığı tedbirlere aykırı davranan kişileri, işlemler sonuçlanıncaya kadar ve gerektiğinde zor kullanarak bundan men eder. Bu yetki, olay yerinin korunmasını ve adlî işlemlerin (delil tespiti, inceleme) engellenmeden tamamlanmasını sağlar. Zor kullanma, ölçülülük ilkesi çerçevesinde, yalnız engellemeyi/aykırı davranışı durdurmak için ve gerektiği ölçüde mümkündür.

3. Sistematik İlişkiler

• CMK m. 164 — Adlî kolluk ve görevi; 168 olay yerindeki yetkisini düzenler.
• CMK m. 83-85 — Keşif ve olay yeri incelemesi; olay yerinin korunmasıyla bağlantılı.
• PVSK m. 16 — Kolluğun zor kullanma yetkisi; ölçülülük çerçevesi.

4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı

Bu maddeye doğrudan ilişkin, doğrulanmış güncel bir Yargıtay (CGK / ilgili Ceza Dairesi) kararı künyesi bu çalışmada temin edilememiştir. Mevcut otomatik tarama altyapısı yalnızca hukuk dairelerini sorgulayabildiğinden ceza dairesi kararlarına erişilememiş; kullanıcı tarafından sağlanan ek karar da bulunmamaktadır. Künye uydurmaktan kaçınmak akademik dürüstlüğün gereğidir.

Uygulamada, olay yerinin korunması ve adlî işlemlerin engellenmemesi delil bütünlüğü için esastır; men etme yetkisi, ölçülülük çerçevesinde ve yalnız engellemeyi durdurmak amacıyla kullanılır.

5. Pratik Örnek Olaylar

Olay 1 (kurmaca senaryo): Olay yerinde delil tespiti yapan kolluk görevlisinin işlemini bir kişi engellemeye çalışır.

Hukuki analiz: Görevli, engel olan kişiyi işlemler sonuçlanıncaya kadar, gerektiğinde zor kullanarak men edebilir (m. 168); böylece olay yeri ve deliller korunur.

6. Pratik Uygulama Notları

• Yetki: İşlemi engelleyen/tedbire aykırı davrananı men etme.
• Süre: İşlemler sonuçlanıncaya kadar.
• Araç: Gerektiğinde zor kullanma (ölçülülük çerçevesinde).

7. Eleştirel Değerlendirme

168. madde, olay yerinin ve delillerin korunmasını sağlayan, pratik ve gerekli bir hükümdür. Olay yeri, delillerin en kırılgan olduğu alandır; görevlinin işlemlerinin engellenmesi veya olay yerinin bozulması, telafisi güç delil kaybına yol açabilir. Men etme yetkisi, adlî kolluğun olay yerindeki faaliyetini kesintisiz tamamlayabilmesini ve delil bütünlüğünü korur. Kanaatimizce maddenin uygulamadaki kritik noktası, zor kullanmanın ölçülülük ilkesi çerçevesinde kalmasıdır: Zor kullanma, yalnız engellemeyi/aykırı davranışı durdurmak için ve gereken ölçüde başvurulabilecek bir araçtır; orantısız güç kullanımı, başka hak ihlallerine yol açar. Bu sınır gözetildiğinde madde, olay yerinin korunması ile bireysel haklar arasında dengeli bir çözüm sunar ve maddî gerçeğe ulaşmaya hizmet eder.

---

Metodolojik Not

Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.

Kullanılan kaynaklar:

• Doktrin: Ceza muhakemesi hukuku öğretisinin genel kabul görmüş yaklaşımlarına (olay yerinin korunması, ölçülülük) atıfsız genel ifadelerle başvurulmuştur; bu kanun için onaylı yazar listesi bulunmadığından spesifik yazar/eser/sayfa atfı yapılmamıştır.
• Yargıtay kararları: Maddeye özgü doğrulanmış güncel karar temin edilememiştir (bkz. § 4); mevcut tarama altyapısı ceza dairelerini kapsamamaktadır.
• Mevzuat: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 168; sistematik ilişkilerde m. 83-85, m. 164, PVSK m. 16.

Yorumun kapsamı: Bu çalışma, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun yürürlükteki metnine dayanır.

Görüş: Adlî kolluk görevlisinin olay yerinde engelleyenleri men etme (gerektiğinde zor kullanma) yetkisi; olay yerinin ve delillerin korunmasını sağlayan gerekli bir düzenlemedir. Zor kullanma ölçülülük çerçevesinde kalmalıdır.

Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir. Yeni Yargıtay İBK/CGK kararları veya kanun değişiklikleri sonrası revize edilebilir.