← Önceki Madde [141]
[143] Sonraki Madde →
RESMİ METİN

Tazminat isteminin koşulları

Madde 142 – (1) Karar veya hükümlerin kesinleştiğinin ilgilisine tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde karar veya hükümlerin kesinleşme tarihini izleyen bir yıl içinde tazminat isteminde bulunulabilir. (2) İstem, zarara uğrayanın oturduğu yer ağır ceza mahkemesinde ve eğer o yer ağır ceza mahkemesi tazminat konusu işlemle ilişkili ise ve aynı yerde başka bir ağır ceza dairesi

yoksa, en yakın yer ağır ceza mahkemesinde karara bağlanır. (Ek cümleler:2/3/2024-7499/13 md.) Ancak, 141 inci maddenin birinci fıkrasının (e), (f) ve (l) bentleri kapsamındaki istemler bakımından 9/1/2013 tarihli ve 6384 sayılı Tazminat Komisyonunun Görevleri ile Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Kanun hükümleri uygulanır. Bu fıkra uyarınca 6384 sayılı Kanun kapsamında olmasına rağmen ağır ceza mahkemesine yapılan istemler, Komisyona gönderilir. Ağır ceza mahkemesinin görev alanına giren ve girmeyen istemler birlikte yapılmış ise ağır ceza mahkemesi görev alanına girmeyen istemleri ayırmak suretiyle Komisyona gönderir. Bu hâllerde ağır ceza mahkemesine yapılan istem tarihi esas alınır. (3) Tazminat isteminde bulunan kişinin dilekçesine, açık kimlik ve adresini, zarara uğradığı işlemin ve zararın nitelik ve niceliğini kaydetmesi ve bunların belgelerini eklemesi gereklidir. (4) Dilekçesindeki bilgi ve belgelerin yetersizliği durumunda mahkeme, eksikliğin bir ay içinde giderilmesini, aksi hâlde istemin reddedileceğini ilgiliye duyurur. Süresinde eksiği tamamlanmayan dilekçe, mahkemece, itiraz yolu açık olmak üzere reddolunur. (5) Mahkeme, dosyayı inceledikten sonra yeterliliğini belirlediği dilekçe ve eki belgelerin bir örneğini Devlet Hazinesinin kendi yargı çevresindeki temsilcisine tebliğ ederek, varsa beyan ve itirazlarını iki hafta içinde yazılı olarak bildirmesini ister.51 (6) İstemin ve ispat belgelerinin değerlendirilmesinde ve tazminat hukukunun genel prensiplerine göre verilecek tazminat miktarının saptanmasında mahkeme gerekli gördüğü her türlü araştırmayı yapmaya veya hâkimlerinden birine yaptırmaya yetkilidir. (7) (Değişik: 25/5/2005 - 5353/20 md.) Mahkeme, kararını duruşmalı olarak verir. İstemde bulunan ile Hazine temsilcisi, açıklamalı çağrı kâğıdı tebliğine rağmen gelmezlerse, yokluklarında karar verilebilir. (8) Karara karşı, istemde bulunan, Cumhuriyet savcısı veya Hazine temsilcisi, istinaf yoluna başvurabilir; inceleme öncelikle ve ivedilikle yapılır. (Ek cümleler:2/3/2024-7499/13 md.) Karar yerinde görülmezse bölge adliye mahkemesince işin esası hakkında karar verilir. Bölge adliye mahkemelerince bu fıkra uyarınca verilen kararlar kesindir. (9) (Ek: 15/8/2017-KHK-694/144 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7078/139 md.) Tazminat davaları nedeniyle Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi gereğince hesaplanan nisbî avukatlık ücreti ödenir. Ancak, ödenecek miktar Tarifede sulh ceza hâkimliklerinde takip edilen işler için belirlenen maktu ücretten az, ağır ceza mahkemelerinde takip edilen davalar için belirlenen maktu ücretten fazla olamaz. (10) (Ek: 15/8/2017-KHK-694/144 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7078/139 md.) Tazminata ilişkin mahkeme kararları, kesinleşmeden ve idari başvuru süreci tamamlanmadan icra takibine konulamaz. Kesinleşen mahkeme kararında hükmedilen tazminat ile vekâlet ücreti, davacı veya vekilinin davalı idareye yazılı şekilde bildireceği banka hesap numarasına, bu bildirimin yapıldığı tarihten itibaren otuz gün içinde ödenir. Bu süre içinde ödeme yapılmaması halinde, karar genel hükümler dairesinde infaz ve icra olunur.

2/3/2024 tarihli ve 7499 sayılı Kanunun 13 üncü maddesi ile bu fıkrada yer alan “onbeş gün” ibaresi “iki hafta” şeklinde değiştirilmiştir. 51

AKADEMİK YORUM VE ANALİZ

1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

  1. madde, koruma tedbirleri nedeniyle tazminat (m. 141) isteminin usulünü — süresini, görevli mercini, dilekçeyi, yargılamayı ve ödemeyi — ayrıntılı düzenler. Tazminat hakkının fiilen kullanılabilmesi, açık ve işler bir usule bağlıdır; karmaşık veya belirsiz bir usul, hakkı kâğıt üzerinde bırakır. Madde, tazminat istemini belirli sürelere, görevli mahkemeye (ve belirli hâllerde Tazminat Komisyonuna) bağlayarak ve ödeme rejimini netleştirerek, bu hakkın etkin biçimde kullanılmasını sağlar.

2. Maddedeki Kavramların Analizi

2.1. Süre (Fıkra 1)

Tazminat istemi, kararların kesinleştiğinin ilgiliye tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde kesinleşme tarihini izleyen bir yıl içinde yapılabilir. Bu çifte süre, hem ilgilinin haberdar olduktan sonra makul bir süresi olmasını (üç ay) hem nihai bir üst sınır (bir yıl) bulunmasını sağlar.

2.2. Görevli Mahkeme ve Tazminat Komisyonu (Fıkra 2)

İstem, zarara uğrayanın oturduğu yer ağır ceza mahkemesinde (çatışma hâlinde en yakın yer) karara bağlanır. Ancak 2024 ekiyle, 141/1-e, f, l bentleri kapsamındaki istemler (beraat/KYOK ve ağır adlî kontrol sonrası) bakımından 6384 sayılı Tazminat Komisyonu hükümleri uygulanır; bu kapsamdaki istemler Komisyona gönderilir. Bu, sık görülen beraat/KYOK tazminatlarını idarî bir komisyon eliyle daha hızlı çözmeyi amaçlar.

2.3. Dilekçe, Eksiklik ve İnceleme (Fıkra 3-6)

Dilekçede kimlik/adres, zararın nitelik-niceliği ve belgeler gösterilir; eksiklik bir ayda giderilmezse istem reddedilir (itiraz açık). Mahkeme, Hazine temsilcisine tebliğ ederek beyan/itirazlarını iki hafta içinde ister; tazminat hukukunun genel ilkelerine göre gerekli araştırmayı yapar.

2.4. Duruşma, Kanun Yolu ve Ödeme (Fıkra 7-10)

Mahkeme kararını duruşmalı verir. Karara karşı istinaf yolu açıktır; inceleme öncelikli/ivedidir, BAM kararı kesindir. Tazminat davalarında nisbî vekalet ücreti ödenir (maktu sınırlar içinde). Tazminata ilişkin kararlar kesinleşmeden icraya konulamaz; kesinleşince, bildirilen hesaba otuz gün içinde ödenir, ödenmezse genel hükümlerle icra olunur.

3. Sistematik İlişkiler

  • CMK m. 141 — Tazminat hakkı; 142 usulünü düzenler.
  • CMK m. 143-144 — Tazminatın geri alınması ve isteyemeyecekler.
  • 6384 sayılı Kanun — Tazminat Komisyonu; (e), (f), (l) bentleri için.
  • Anayasa m. 19/9, AİHS m. 5/5 — Tazminat hakkının dayanağı.

4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı

Bu maddeye doğrudan ilişkin, doğrulanmış güncel bir Yargıtay (CGK / ilgili Ceza Dairesi) kararı künyesi bu çalışmada temin edilememiştir. Mevcut otomatik tarama altyapısı yalnızca hukuk dairelerini sorgulayabildiğinden ceza dairesi kararlarına erişilememiş; kullanıcı tarafından sağlanan ek karar da bulunmamaktadır. Künye uydurmaktan kaçınmak akademik dürüstlüğün gereğidir.

Uygulamada, sürelerin (üç ay/bir yıl) ve görevli merciin (ağır ceza mahkemesi veya 6384 kapsamında Komisyon) doğru belirlenmesi; tazminatın genel ilkelere göre hesaplanması esastır.

5. Pratik Örnek Olaylar

Olay 1 (kurmaca senaryo): Beraat eden ve tutuklu kalmış kişi tazminat istemek ister.

Hukuki analiz: İstem, 141/1-e kapsamında olduğundan 6384 sayılı Kanun (Tazminat Komisyonu) hükümlerine tabidir (m. 142/2); süre, kesinleşmenin tebliğinden 3 ay/1 yıl içindedir (m. 142/1).

Olay 2 (kurmaca senaryo): Tazminata hükmedilir ve karar kesinleşir.

Hukuki analiz: Karar kesinleşmeden icraya konulamaz; kesinleşince bildirilen hesaba 30 gün içinde ödenir, ödenmezse icra olunur (m. 142/10).

6. Pratik Uygulama Notları

  • Süre: Tebliğden 3 ay, her hâlde kesinleşmeden 1 yıl içinde.
  • Mercii: Ağır ceza mahkemesi; (e),(f),(l) bentlerinde 6384 sayılı Tazminat Komisyonu.
  • Yargılama: Duruşmalı; istinaf açık, BAM kararı kesin; nisbî vekalet ücreti.
  • Ödeme: Kesinleşmeden icra yok; bildirilen hesaba 30 günde ödeme.

7. Eleştirel Değerlendirme

  1. madde, tazminat hakkını (m. 141) işler bir usule bağlayarak hakkın fiilen kullanılabilmesini sağlayan, gerekli bir düzenlemedir. Çifte süre (3 ay/1 yıl), görevli mahkemenin belirlenmesi ve ödeme rejimi, hakkın belirli ve öngörülebilir biçimde kullanılmasına hizmet eder. 2024'te (e), (f), (l) bentlerindeki sık görülen tazminat istemlerinin Tazminat Komisyonuna yönlendirilmesi, bu istemlerin daha hızlı çözülmesini amaçlayan pratik bir reformdur; ancak kanaatimizce komisyon usulünün, yargısal güvencelerden (duruşma, etkili itiraz) geri kalmaması önemlidir. Tazminat kararlarının kesinleşmeden icraya konulamaması ve 30 günlük ödeme süresi, hem Hazineyi hem alacaklıyı koruyan dengeli kurallardır. Kanaatimizce maddenin uygulamadaki kritik noktası, sürelerin kaçırılmaması ve tazminatın genel ilkelere göre gerçek zararı (özellikle manevî zararı) karşılayacak düzeyde belirlenmesidir; usulün karmaşıklaşması, hakkın kullanımını zorlaştırmamalıdır.

Metodolojik Not

Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.

Kullanılan kaynaklar:

  • Doktrin: Ceza muhakemesi hukuku öğretisinin genel kabul görmüş yaklaşımlarına atıfsız genel ifadelerle başvurulmuştur; bu kanun için onaylı yazar listesi bulunmadığından spesifik yazar/eser/sayfa atfı yapılmamıştır.
  • Yargıtay kararları: Maddeye özgü doğrulanmış güncel karar temin edilememiştir (bkz. § 4); mevcut tarama altyapısı ceza dairelerini kapsamamaktadır.
  • Mevzuat: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 142 (2005/5353, 2017/KHK-694, 2024/7499 değişiklikleri dâhil); sistematik ilişkilerde m. 141, m. 143-144, 6384 sayılı Kanun, Anayasa m. 19/9, AİHS m. 5/5.

Yorumun kapsamı: Bu çalışma, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun yürürlükteki metnine dayanır.

Görüş: Tazminat isteminin açık sürelere, görevli mahkemeye/Komisyona ve net ödeme rejimine bağlanması, hakkın işlerliğini sağlar; ancak Komisyon usulü yargısal güvencelerden geri kalmamalı, tazminat gerçek zararı karşılamalıdır.

Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir. Yeni Yargıtay İBK/CGK kararları veya kanun değişiklikleri sonrası revize edilebilir.

← Önceki Madde [141]
[143] Sonraki Madde →

Metodolojik Not

Bu çalışma, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. İçerik, güncel kanun değişiklikleri ve yüksek yargı kararları ışığında revize edilmektedir.