← Önceki Madde [132]
[134] Sonraki Madde →
RESMİ METİN

Şirket yönetimi için kayyım tayini

Madde 133 – (1) Suçun bir şirketin faaliyeti çerçevesinde işlenmekte olduğu hususunda kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı ve maddi gerçeğin ortaya çıkarılabilmesi için gerekli olması halinde; soruşturma ve kovuşturma sürecinde, hâkim veya mahkeme, şirket işlerinin yürütülmesiyle ilgili olarak kayyım atayabilir. Atama kararında, yönetim organının karar ve işlemlerinin geçerliliğinin kayyımın onayına bağlı kılındığı veya yönetim organının yetkilerinin ya da yönetim organının yetkileri ile birlikte ortaklık payları veya menkul kıymetler idare yetkilerinin tümüyle kayyıma verildiği açıkça belirtilir. Kayyım tayinine ilişkin karar, ticaret sicili gazetesinde ve diğer uygun vasıtalarla ilan olunur.30 (2) Hâkim veya mahkemenin kayyım hakkında takdir etmiş bulunduğu ücret, şirket bütçesinden karşılanır. Ancak, soruşturma veya kovuşturma konusu suçtan dolayı kovuşturmaya yer olmadığı veya beraat kararının verilmesi halinde; ücret olarak şirket bütçesinden ödenen paranın tamamı, kanunî faiziyle birlikte Devlet Hazinesinden karşılanır. (3) İlgililer, atanan kayyımın işlemlerine karşı, görevli mahkemeye 22.11.2001 tarihli 1/7/2016 tarihli ve 6723 sayılı Kanunun 32 nci maddesiyle, bu fıkrada yer alan “yetkilerinin” ibaresinden sonra gelmek üzere “ya da yönetim organının yetkileri ile birlikte ortaklık payları veya menkul kıymetler idare yetkilerinin” ibaresi eklenmiştir. 30

ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu ve 29.6.1956 tarihli ve 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre başvurabilirler. (4) Bu madde hükümleri ancak aşağıda sayılan suçlarla ilgili olarak uygulanabilir. a) Türk Ceza Kanununda yer alan,

  1. Göçmen kaçakçılığı ve insan ticareti (madde 79, 80),
  2. Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti (madde 188),
  3. Parada sahtecilik (madde 197),
  4. Fuhuş (madde 227),
  5. Kumar oynanması için yer ve imkân sağlama (madde 228),
  6. Zimmet (madde 247),
  7. Suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama (madde 282),
  8. Silahlı örgüt (madde 314) veya bu örgütlere silah sağlama (madde 315),
  9. Devlet Sırlarına Karşı Suçlar ve Casusluk (madde 328, 329, 330, 331, 333, 334, 335, 336, 337), Suçları, b) Ateşli Silahlar ve Bıçaklar İle Diğer Aletler Hakkında Kanunda tanımlanan silah kaçakçılığı (madde 12) suçları, c) Bankalar Kanununun 22 nci maddesinin (3) ve (4) numaralı fıkralarında tanımlanan zimmet suçu, d) Kaçakçılıkla Mücadele Kanununda tanımlanan ve hapis cezasını gerektiren suçlar, e) Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun 68 ve 74 üncü maddelerinde tanımlanan suçlar. (5) (Ek: 1/7/2016-6723/32 md.) Bu madde uyarınca atanan kayyımların görevleriyle ilgili iş ve işlemlerinden dolayı tazminat davaları, 142 ila 144 üncü maddeler uyarınca Devlet aleyhine açılır. Devlet, ödediği tazminattan dolayı görevinin gereklerine aykırı hareket etmek suretiyle görevini kötüye kullanan kayyımlara bir yıl içinde rücu eder. Bilgisayarlarda, bilgisayar programlarında ve kütüklerinde arama, kopyalama
AKADEMİK YORUM VE ANALİZ

1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

  1. madde, bir suçun bir şirketin faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde, şirket işlerinin yürütülmesi için kayyım atanmasını düzenler. Bu, hem maddî gerçeğin ortaya çıkarılmasına hem suç işlemeye devam edilmesinin/delillerin karartılmasının önlenmesine hizmet eden bir koruma tedbiridir. Şirket, suç işlemenin aracı hâline geldiğinde, mevcut yönetimin işbaşında kalması soruşturmayı engelleyebilir veya suçun sürmesine yol açabilir. Ancak kayyım atanması, ticaret özgürlüğüne ve mülkiyet hakkına ağır bir müdahale oluşturduğundan, madde bunu kuvvetli şüphe, sınırlı katalog suçlar ve yalnız hâkim/mahkeme kararı gibi sıkı güvencelere bağlar.

2. Maddedeki Kavramların Analizi

2.1. Koşullar ve Kayyımın Yetkileri (Fıkra 1)

Suçun şirket faaliyeti çerçevesinde işlenmekte olduğu hususunda kuvvetli şüphe ve maddî gerçeğin ortaya çıkarılması için gereklilik hâlinde, hâkim/mahkeme kayyım atayabilir. Atama kararında kayyımın yetki düzeyi açıkça belirtilir: (i) yönetim organının karar/işlemlerinin kayyımın onayına bağlanması (en hafif), (ii) yönetim yetkilerinin tümüyle kayyıma verilmesi, ya da (iii) yönetim yetkileriyle birlikte ortaklık payları/menkul kıymet idare yetkilerinin kayyıma verilmesi (en ağır). Bu kademeli yetki, ölçülülük ilkesine göre somut ihtiyaca uygun müdahale düzeyinin seçilmesini sağlar. Karar ticaret sicili gazetesinde ilan olunur (üçüncü kişilerin korunması).

2.2. Kayyım Ücreti ve Beraat Hâli (Fıkra 2)

Kayyım ücreti şirket bütçesinden karşılanır; ancak kovuşturmaya yer olmadığı veya beraat kararı verilirse, ödenen ücretin tamamı kanunî faiziyle Devlet Hazinesinden karşılanır. Bu, haksız çıkan tedbirin malî yükünün şirkete bırakılmamasını sağlayan adil bir kuraldır.

2.3. İtiraz, Katalog Suçlar ve Tazminat (Fıkra 3-5)

İlgililer kayyımın işlemlerine karşı MK/TTK hükümlerine göre görevli mahkemeye başvurabilir. Bu madde yalnız sayılan katalog suçlarda (insan ticareti, uyuşturucu, parada sahtecilik, fuhuş, zimmet, aklama, silahlı örgüt, casusluk vb.) uygulanır (sınırlılık). Kayyımların iş/işlemlerinden doğan tazminat davaları Devlet aleyhine açılır; Devlet, görevini kötüye kullanan kayyıma rücu eder. (Maddenin sonundaki "Bilgisayarlarda... arama, kopyalama" ibaresi, izleyen maddenin başlığının başlangıcıdır.)

3. Sistematik İlişkiler

  • CMK m. 128/10 — Malvarlığına elkoymada kayyım; 133 kıyasen uygulanır.
  • CMK m. 142-144 — Tazminat; kayyım tazminatının Devlet aleyhine açılması.
  • TTK / MK — Şirketler hukuku ve kayyımlık; itiraz mercii.
  • Anayasa m. 35, m. 48 — Mülkiyet ve teşebbüs (ticaret) özgürlüğü.

4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı

Bu maddeye doğrudan ilişkin, doğrulanmış güncel bir Yargıtay (CGK / ilgili Ceza Dairesi) kararı künyesi bu çalışmada temin edilememiştir. Mevcut otomatik tarama altyapısı yalnızca hukuk dairelerini sorgulayabildiğinden ceza dairesi kararlarına erişilememiş; kullanıcı tarafından sağlanan ek karar da bulunmamaktadır. Künye uydurmaktan kaçınmak akademik dürüstlüğün gereğidir.

Uygulamada, şirket kayyımının yalnız katalog suçlarda, kuvvetli şüpheyle ve gereklilik koşuluyla, hâkim/mahkeme kararıyla atanması; yetki düzeyinin ölçülü belirlenmesi esastır.

5. Pratik Örnek Olaylar

Olay 1 (kurmaca senaryo): Bir şirketin faaliyeti çerçevesinde suçtan kaynaklanan malvarlığının aklandığına (katalog suç) dair kuvvetli şüphe vardır ve maddî gerçeğin ortaya çıkarılması için yönetimin denetlenmesi gerekir.

Hukuki analiz: Hâkim/mahkeme, somut ihtiyaca göre (örneğin işlemleri onayına bağlayarak) kayyım atayabilir (m. 133/1); karar ticaret sicili gazetesinde ilan edilir.

Olay 2 (kurmaca senaryo): Kayyım atanan şirketin sahibi sonradan beraat eder.

Hukuki analiz: Şirket bütçesinden ödenen kayyım ücretinin tamamı, kanunî faiziyle Devlet Hazinesinden karşılanır (m. 133/2).

6. Pratik Uygulama Notları

  • Koşul: Suçun şirket faaliyetinde işlenmesine dair kuvvetli şüphe + gereklilik.
  • Yetki düzeyi: Onaya bağlama / tüm yönetim / yönetim+pay yetkileri (kademeli).
  • Suçlar: Yalnız sayılan katalog suçlar; karar hâkim/mahkemeye ait.
  • Beraat: Ücret faiziyle Hazineden karşılanır; tazminat Devlet aleyhine.

7. Eleştirel Değerlendirme

  1. madde, şirketin suç aracına dönüştüğü hâllerde maddî gerçeğe ulaşmayı ve suçun sürmesini önlemeyi sağlayan, ancak ticaret özgürlüğüne ağır müdahalesi nedeniyle sıkı güvencelere bağlanan bir tedbirdir. Kademeli yetki düzeyi (onaya bağlamadan tam devire), ölçülülük ilkesine göre somut ihtiyaca uygun müdahale seçimini mümkün kılması bakımından isabetlidir; katalog suçlarla sınırlama ve yalnız hâkim/mahkeme kararı da keyfîliği önler. Beraat hâlinde ücretin Hazineden karşılanması ve tazminatın Devlet aleyhine açılması, haksız tedbirin yükünü şirkete bırakmayan adil çözümlerdir.

Kanaatimizce maddenin hassas noktası, kayyım atamasının bir şirketin faaliyetini ve dolayısıyla pek çok kişinin (çalışanlar, ortaklar, alacaklılar) menfaatini etkileyebilmesidir; bu nedenle "gereklilik" koşulu titizlikle aranmalı ve en az kısıtlayıcı yetki düzeyi (mümkünse yalnız onaya bağlama) tercih edilmelidir. Madde, doğru ve ölçülü uygulandığında suçla mücadeleye hizmet eder; gevşek uygulandığında ise meşru ticari faaliyeti felç etme riski taşır.

Metodolojik Not

Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.

Kullanılan kaynaklar:

  • Doktrin: Ceza muhakemesi hukuku öğretisinin genel kabul görmüş yaklaşımlarına atıfsız genel ifadelerle başvurulmuştur; bu kanun için onaylı yazar listesi bulunmadığından spesifik yazar/eser/sayfa atfı yapılmamıştır.
  • Yargıtay kararları: Maddeye özgü doğrulanmış güncel karar temin edilememiştir (bkz. § 4); mevcut tarama altyapısı ceza dairelerini kapsamamaktadır.
  • Mevzuat: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 133 (2016/6723 değişikliği dâhil); sistematik ilişkilerde m. 128/10, m. 142-144, TTK ve MK ilgili hükümleri, Anayasa m. 35 ve m. 48.

Yorumun kapsamı: Bu çalışma, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun yürürlükteki metnine dayanır.

Görüş: Şirket kayyımının kademeli yetki düzeyi, katalog suç sınırı ve yalnız hâkim/mahkeme kararıyla atanması; suçla mücadele ile ticaret özgürlüğünü dengeleyen isabetli güvencelerdir. "Gereklilik" titizlikle aranmalı, en az kısıtlayıcı yetki düzeyi tercih edilmelidir.

Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir. Yeni Yargıtay İBK/CGK kararları veya kanun değişiklikleri sonrası revize edilebilir.

← Önceki Madde [132]
[134] Sonraki Madde →

Metodolojik Not

Bu çalışma, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. İçerik, güncel kanun değişiklikleri ve yüksek yargı kararları ışığında revize edilmektedir.