1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
- madde, koruma tedbirlerinin önemli bir türü olan elkoymayı (ve daha hafif hâli olan muhafaza altına almayı) düzenleyen açılış hükmüdür. Elkoyma, bir eşya veya malvarlığı değerinin, sahibinin tasarruf yetkisinin geçici olarak kaldırılarak adlî makamların kontrolüne alınmasıdır; mülkiyet hakkına müdahale eder. Madde, elkoymanın iki amacını (ispat aracı veya müsadere konusu olma) belirleyerek, hangi şeylerin koruma altına alınabileceğini/el konulabileceğini ve değerlerinin tespitini düzenler.
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Muhafaza Altına Alma (Fıkra 1)
İspat aracı olarak yararlı görülen ya da eşya veya kazanç müsaderesinin konusunu oluşturan malvarlığı değerleri, muhafaza altına alınır. İki amaç vardır: (i) delil değeri (ispat aracı); (ii) müsadere konusu olma (suçtan elde edilen kazanç/eşya). Bu, elkoymanın hem delil güvenliğine hem suç gelirinin/araçlarının korunmasına hizmet ettiğini gösterir.
2.2. Rıza Yoksa Elkoyma (Fıkra 2)
Yanında bulunduran kişi rızasıyla teslim etmezse, bu tür eşyaya elkonulabilir. Yani kişi gönüllü teslim ederse "muhafaza altına alma", direnirse "elkoyma" söz konusu olur. Elkoyma, rızaya rağmen zorla gerçekleştirilen ağır bir müdahaledir.
2.3. Kıymet Tespiti (Fıkra 3 — 2020 eki)
Muhafaza altına alınan/el konulan eşya ya da malvarlığı değerlerinin kıymeti tespit edilir. Bu, özellikle malvarlığı/kazanç değerlerine elkoymada önemlidir; el konulan değerin miktarının belirlenmesi, sonradan iade/müsadere işlemlerinde ve kişinin haklarının korunmasında esastır.
3. Sistematik İlişkiler
- CMK m. 116-122 — Arama; elkoyma çoğu zaman aramayla birlikte yapılır.
- CMK m. 124-134 — Elkoyma usulü, kararı, özel elkoyma türleri.
- CMK m. 127 — Elkoyma kararı ve hâkim onayı.
- TCK m. 54-55 — Eşya ve kazanç müsaderesi; elkoymanın amaçlarından biri.
- Anayasa m. 35 — Mülkiyet hakkı; elkoymanın anayasal sınırı.
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Bu maddeye doğrudan ilişkin, doğrulanmış güncel bir Yargıtay (CGK / ilgili Ceza Dairesi) kararı künyesi bu çalışmada temin edilememiştir. Mevcut otomatik tarama altyapısı yalnızca hukuk dairelerini sorgulayabildiğinden ceza dairesi kararlarına erişilememiş; kullanıcı tarafından sağlanan ek karar da bulunmamaktadır. Künye uydurmaktan kaçınmak akademik dürüstlüğün gereğidir.
Uygulamada, elkoymanın yalnız ispat aracı veya müsadere konusu eşya/değerlerle sınırlı olması; el konulan değerin kıymetinin tespiti, mülkiyet hakkının korunması bakımından gözetilir.
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (kurmaca senaryo): Suçta kullanılan ve delil değeri taşıyan bir eşya, sahibi tarafından rızayla teslim edilmez.
Hukuki analiz: İspat aracı olarak yararlı görülen bu eşyaya, rızayla teslim edilmediğinden elkonulabilir (m. 123/1-2); kıymeti tespit edilir (m. 123/3).
Olay 2 (kurmaca senaryo): Suçtan elde edilen bir kazanç (malvarlığı değeri) söz konusudur.
Hukuki analiz: Eşya/kazanç müsaderesinin konusunu oluşturan malvarlığı değerleri muhafaza altına alınır (m. 123/1); böylece suç geliri korunur ve müsadereye hazır tutulur.
6. Pratik Uygulama Notları
- Amaç: İspat aracı olma veya müsadere konusu olma.
- Muhafaza/elkoyma: Rıza varsa muhafaza, yoksa elkoyma.
- Kıymet: El konulan eşya/değerin kıymeti tespit edilir.
7. Eleştirel Değerlendirme
- madde, elkoymayı belirli amaçlarla (delil değeri veya müsadere konusu olma) sınırlayarak, mülkiyet hakkına müdahalenin keyfî olmasını önleyen isabetli bir hükümdür. Elkoymanın yalnız bu iki amaçla yapılabilmesi, kişinin malvarlığına gereksiz müdahaleyi engeller; rıza-elkoyma ayrımı da müdahalenin ağırlığını kişinin tutumuna göre derecelendirir. 2020'de eklenen kıymet tespiti, özellikle malvarlığı değerlerine elkoymada önemli bir iyileştirmedir; el konulan değerin miktarının belirlenmesi, sonradan iade/müsadere ve kişinin haklarının korunmasında belirleyicidir. Kanaatimizce madde, elkoymayı amaçla sınırlı, belgelenebilir ve mülkiyet hakkını gözeten bir tedbir olarak düzenleyen, sağlam bir temel hükümdür.
Metodolojik Not
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.
Kullanılan kaynaklar:
- Doktrin: Ceza muhakemesi hukuku öğretisinin genel kabul görmüş yaklaşımlarına atıfsız genel ifadelerle başvurulmuştur; bu kanun için onaylı yazar listesi bulunmadığından spesifik yazar/eser/sayfa atfı yapılmamıştır.
- Yargıtay kararları: Maddeye özgü doğrulanmış güncel karar temin edilememiştir (bkz. § 4); mevcut tarama altyapısı ceza dairelerini kapsamamaktadır.
- Mevzuat: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 123 (2020/7262 değişikliği); sistematik ilişkilerde m. 116-122, m. 124-134, m. 127, 5237 sayılı TCK m. 54-55, Anayasa m. 35.
Yorumun kapsamı: Bu çalışma, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun yürürlükteki metnine dayanır.
Görüş: Elkoymanın yalnız ispat aracı veya müsadere konusu eşya/değerlerle sınırlanması ve kıymet tespiti; mülkiyet hakkına müdahaleyi amaçla sınırlayan, belgelenebilir ve kişinin haklarını gözeten isabetli düzenlemelerdir.
Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir. Yeni Yargıtay İBK/CGK kararları veya kanun değişiklikleri sonrası revize edilebilir.
1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Muhafaza Altına Alma (Fıkra 1)
İspat aracı olarak yararlı görülen ya da eşya veya kazanç müsaderesinin konusunu oluşturan malvarlığı değerleri, muhafaza altına alınır. İki amaç vardır: (i) delil değeri (ispat aracı); (ii) müsadere konusu olma (suçtan elde edilen kazanç/eşya). Bu, elkoymanın hem delil güvenliğine hem suç gelirinin/araçlarının korunmasına hizmet ettiğini gösterir.
2.2. Rıza Yoksa Elkoyma (Fıkra 2)
Yanında bulunduran kişi rızasıyla teslim etmezse, bu tür eşyaya elkonulabilir. Yani kişi gönüllü teslim ederse "muhafaza altına alma", direnirse "elkoyma" söz konusu olur. Elkoyma, rızaya rağmen zorla gerçekleştirilen ağır bir müdahaledir.
2.3. Kıymet Tespiti (Fıkra 3 — 2020 eki)
Muhafaza altına alınan/el konulan eşya ya da malvarlığı değerlerinin kıymeti tespit edilir. Bu, özellikle malvarlığı/kazanç değerlerine elkoymada önemlidir; el konulan değerin miktarının belirlenmesi, sonradan iade/müsadere işlemlerinde ve kişinin haklarının korunmasında esastır.
3. Sistematik İlişkiler
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Bu maddeye doğrudan ilişkin, doğrulanmış güncel bir Yargıtay (CGK / ilgili Ceza Dairesi) kararı künyesi bu çalışmada temin edilememiştir. Mevcut otomatik tarama altyapısı yalnızca hukuk dairelerini sorgulayabildiğinden ceza dairesi kararlarına erişilememiş; kullanıcı tarafından sağlanan ek karar da bulunmamaktadır. Künye uydurmaktan kaçınmak akademik dürüstlüğün gereğidir.
Uygulamada, elkoymanın yalnız ispat aracı veya müsadere konusu eşya/değerlerle sınırlı olması; el konulan değerin kıymetinin tespiti, mülkiyet hakkının korunması bakımından gözetilir.
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (kurmaca senaryo): Suçta kullanılan ve delil değeri taşıyan bir eşya, sahibi tarafından rızayla teslim edilmez.
Hukuki analiz: İspat aracı olarak yararlı görülen bu eşyaya, rızayla teslim edilmediğinden elkonulabilir (m. 123/1-2); kıymeti tespit edilir (m. 123/3).
Olay 2 (kurmaca senaryo): Suçtan elde edilen bir kazanç (malvarlığı değeri) söz konusudur.
Hukuki analiz: Eşya/kazanç müsaderesinin konusunu oluşturan malvarlığı değerleri muhafaza altına alınır (m. 123/1); böylece suç geliri korunur ve müsadereye hazır tutulur.
6. Pratik Uygulama Notları
7. Eleştirel Değerlendirme
Metodolojik Not
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.
Kullanılan kaynaklar:
Yorumun kapsamı: Bu çalışma, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun yürürlükteki metnine dayanır.
Görüş: Elkoymanın yalnız ispat aracı veya müsadere konusu eşya/değerlerle sınırlanması ve kıymet tespiti; mülkiyet hakkına müdahaleyi amaçla sınırlayan, belgelenebilir ve kişinin haklarını gözeten isabetli düzenlemelerdir.
Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir. Yeni Yargıtay İBK/CGK kararları veya kanun değişiklikleri sonrası revize edilebilir.