1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
- madde, aramada kimlerin hazır bulunabileceğini düzenleyerek, aramanın şeffaf, denetlenebilir ve hak güvenceli biçimde yapılmasını sağlar. Arama, kişinin yokluğunda veya bilgisi dışında yapıldığında, hem savunma hakkı zedelenir hem kötüye kullanım (delil yerleştirme, usulsüzlük) riski doğar. Madde, aranan yerin sahibinin/zilyedin (veya temsilcisinin) ve özellikle avukatın aramada hazır bulunmasını güvence altına alarak, aramanın taraf katılımıyla ve denetlenebilir biçimde yürütülmesini sağlar.
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Sahibin/Zilyedin veya Temsilcisinin Hazır Bulunması (Fıkra 1)
Aranacak yerin sahibi veya eşyanın zilyedi aramada hazır bulunabilir; kendisi yoksa temsilcisi, ayırt etme gücüne sahip hısımlarından biri, birlikte oturan biri veya komşusu hazır bulundurulur. Böylece arama, ilgili kişinin veya onun adına birinin gözetiminde yapılır; kişinin yokluğunda dahi bir tanık huzurunda gerçekleşir.
2.2. Aramanın Amacının Bildirilmesi (Fıkra 2)
117/1 hâllerinde (üçüncü kişide arama), zilyede veya yerine çağrılan kişiye, aramaya başlamadan önce aramanın amacı hakkında bilgi verilir. Bu, özellikle suça karışmamış üçüncü kişinin, neden arandığını bilmesini sağlayan bir bilgilenme güvencesidir.
2.3. Avukatın Hazır Bulunması (Fıkra 3)
Kişinin avukatının aramada hazır bulunmasına engel olunamaz. Bu, savunma hakkının arama aşamasındaki güçlü bir güvencesidir: Avukat, aramanın hukuka uygun yürütülmesini gözlemler, usulsüzlükleri tespit eder ve müvekkilinin haklarını korur. "Engel olunamaz" ifadesi, bu hakkın mutlak biçimde korunduğunu gösterir.
3. Sistematik İlişkiler
- CMK m. 116-119 — Arama koşulları ve kararı; 120 hazır bulunanları düzenler.
- CMK m. 119/4 — Savcı yokken iki komşu/ihtiyar heyeti; tarafsız tanık güvencesi.
- CMK m. 149 — Müdafiin hukukî yardımı; avukatın aramada hazır bulunmasıyla bağlantılı.
- Anayasa m. 36 — Savunma hakkı.
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Bu maddeye doğrudan ilişkin, doğrulanmış güncel bir Yargıtay (CGK / ilgili Ceza Dairesi) kararı künyesi bu çalışmada temin edilememiştir. Mevcut otomatik tarama altyapısı yalnızca hukuk dairelerini sorgulayabildiğinden ceza dairesi kararlarına erişilememiş; kullanıcı tarafından sağlanan ek karar da bulunmamaktadır. Künye uydurmaktan kaçınmak akademik dürüstlüğün gereğidir.
Uygulamada, aramanın ilgilinin (veya yerine birinin) huzurunda yapılması ve avukatın hazır bulunmasına engel olunmaması; aramanın şeffaflığı ve hukuka uygunluğu bakımından gözetilir.
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (kurmaca senaryo): Konut sahibi arama sırasında evde değildir.
Hukuki analiz: Sahibi yoksa temsilcisi, ayırt etme gücüne sahip bir hısmı, birlikte oturan biri veya komşusu hazır bulundurulur (m. 120/1); arama bir tanık huzurunda yapılır.
Olay 2 (kurmaca senaryo): Aranan kişinin avukatı arama mahalline gelir.
Hukuki analiz: Avukatın aramada hazır bulunmasına engel olunamaz (m. 120/3); avukat aramayı gözlemleyebilir ve müvekkilinin haklarını koruyabilir.
6. Pratik Uygulama Notları
- Hazır bulunan: Sahip/zilyet; yoksa temsilci/hısım/birlikte oturan/komşu.
- Bilgilendirme: Üçüncü kişide aramada amaç önceden bildirilir.
- Avukat: Hazır bulunmasına engel olunamaz.
7. Eleştirel Değerlendirme
- madde, aramayı şeffaf, denetlenebilir ve hak güvenceli kılan, savunma hakkını arama aşamasında koruyan isabetli bir hükümdür. Aranan yerin sahibinin/zilyedin (veya yerine birinin) hazır bulunması, aramanın kişinin gözetiminde ve tanık huzurunda yapılmasını sağlayarak kötüye kullanımı (delil yerleştirme vb.) önler. Üçüncü kişiye aramanın amacının bildirilmesi, masum kişinin bilgilenme hakkını korur. En güçlü güvence ise, avukatın hazır bulunmasına engel olunamamasıdır: Bu, savunma hakkının arama gibi kritik bir tedbirde fiilen kullanılmasını sağlayan, "engel olunamaz" ifadesiyle mutlak biçimde korunan bir haktır. Kanaatimizce madde, aramayı tek taraflı/gizli bir kolluk işlemi olmaktan çıkarıp, taraf katılımıyla denetlenebilir bir işleme dönüştürerek hukuk devleti güvencelerini güçlendirir; etkinliği, özellikle avukatın hazır bulunma hakkının uygulamada engellenmemesine bağlıdır.
Metodolojik Not
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.
Kullanılan kaynaklar:
- Doktrin: Ceza muhakemesi hukuku öğretisinin genel kabul görmüş yaklaşımlarına atıfsız genel ifadelerle başvurulmuştur; bu kanun için onaylı yazar listesi bulunmadığından spesifik yazar/eser/sayfa atfı yapılmamıştır.
- Yargıtay kararları: Maddeye özgü doğrulanmış güncel karar temin edilememiştir (bkz. § 4); mevcut tarama altyapısı ceza dairelerini kapsamamaktadır.
- Mevzuat: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 120; sistematik ilişkilerde m. 116-119, m. 119/4, m. 149, Anayasa m. 36.
Yorumun kapsamı: Bu çalışma, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun yürürlükteki metnine dayanır.
Görüş: Aramada sahibin/zilyedin huzuru ve özellikle avukatın hazır bulunmasına engel olunamaması; aramayı şeffaf, denetlenebilir kılan ve savunma hakkını koruyan isabetli güvencelerdir; avukatın hazır bulunma hakkı uygulamada engellenmemelidir.
Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir. Yeni Yargıtay İBK/CGK kararları veya kanun değişiklikleri sonrası revize edilebilir.
1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Sahibin/Zilyedin veya Temsilcisinin Hazır Bulunması (Fıkra 1)
Aranacak yerin sahibi veya eşyanın zilyedi aramada hazır bulunabilir; kendisi yoksa temsilcisi, ayırt etme gücüne sahip hısımlarından biri, birlikte oturan biri veya komşusu hazır bulundurulur. Böylece arama, ilgili kişinin veya onun adına birinin gözetiminde yapılır; kişinin yokluğunda dahi bir tanık huzurunda gerçekleşir.
2.2. Aramanın Amacının Bildirilmesi (Fıkra 2)
117/1 hâllerinde (üçüncü kişide arama), zilyede veya yerine çağrılan kişiye, aramaya başlamadan önce aramanın amacı hakkında bilgi verilir. Bu, özellikle suça karışmamış üçüncü kişinin, neden arandığını bilmesini sağlayan bir bilgilenme güvencesidir.
2.3. Avukatın Hazır Bulunması (Fıkra 3)
Kişinin avukatının aramada hazır bulunmasına engel olunamaz. Bu, savunma hakkının arama aşamasındaki güçlü bir güvencesidir: Avukat, aramanın hukuka uygun yürütülmesini gözlemler, usulsüzlükleri tespit eder ve müvekkilinin haklarını korur. "Engel olunamaz" ifadesi, bu hakkın mutlak biçimde korunduğunu gösterir.
3. Sistematik İlişkiler
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Bu maddeye doğrudan ilişkin, doğrulanmış güncel bir Yargıtay (CGK / ilgili Ceza Dairesi) kararı künyesi bu çalışmada temin edilememiştir. Mevcut otomatik tarama altyapısı yalnızca hukuk dairelerini sorgulayabildiğinden ceza dairesi kararlarına erişilememiş; kullanıcı tarafından sağlanan ek karar da bulunmamaktadır. Künye uydurmaktan kaçınmak akademik dürüstlüğün gereğidir.
Uygulamada, aramanın ilgilinin (veya yerine birinin) huzurunda yapılması ve avukatın hazır bulunmasına engel olunmaması; aramanın şeffaflığı ve hukuka uygunluğu bakımından gözetilir.
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (kurmaca senaryo): Konut sahibi arama sırasında evde değildir.
Hukuki analiz: Sahibi yoksa temsilcisi, ayırt etme gücüne sahip bir hısmı, birlikte oturan biri veya komşusu hazır bulundurulur (m. 120/1); arama bir tanık huzurunda yapılır.
Olay 2 (kurmaca senaryo): Aranan kişinin avukatı arama mahalline gelir.
Hukuki analiz: Avukatın aramada hazır bulunmasına engel olunamaz (m. 120/3); avukat aramayı gözlemleyebilir ve müvekkilinin haklarını koruyabilir.
6. Pratik Uygulama Notları
7. Eleştirel Değerlendirme
Metodolojik Not
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.
Kullanılan kaynaklar:
Yorumun kapsamı: Bu çalışma, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun yürürlükteki metnine dayanır.
Görüş: Aramada sahibin/zilyedin huzuru ve özellikle avukatın hazır bulunmasına engel olunamaması; aramayı şeffaf, denetlenebilir kılan ve savunma hakkını koruyan isabetli güvencelerdir; avukatın hazır bulunma hakkı uygulamada engellenmemelidir.
Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir. Yeni Yargıtay İBK/CGK kararları veya kanun değişiklikleri sonrası revize edilebilir.