1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
- madde, adlî kontrol (m. 109) kararının kim tarafından, hangi aşamada verileceğini, yükümlülüklerin değiştirilebilmesini ve adlî kontrolün periyodik incelenmesini düzenler. Adlî kontrol, tutuklama gibi tek seferlik bir karar değil, süreç içinde uyarlanabilen, esnek bir tedbirdir; somut durumun gelişimine göre yükümlülükler ağırlaştırılabilir, hafifletilebilir veya kaldırılabilir. Madde bu esnekliği sağlar ve ayrıca adlî kontrolün de — tutuklama gibi — düzenli olarak gözden geçirilmesini güvence altına alır.
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Karar Mercii (Fıkra 1)
Şüpheli, savcının istemi ve sulh ceza hâkiminin kararıyla, soruşturmanın her aşamasında adlî kontrol altına alınabilir. Karar yetkisi, tutuklamadaki gibi yargısal mercidedir (sulh ceza hâkimi).
2.2. Yükümlülüklerin Esnek Uyarlanması (Fıkra 2)
Hâkim, savcının istemiyle, şüpheliyi yeni yükümlülükler altına koyabilir; yükümlülükleri bütünüyle/kısmen kaldırabilir, değiştirebilir veya bazılarından geçici muaf tutabilir. Bu esneklik, adlî kontrolün somut duruma sürekli uyarlanabilmesini sağlar; örneğin kaçma riski azalırsa yükümlülük hafifletilebilir, artarsa ağırlaştırılabilir.
2.3. Kovuşturmada Uygulanma (Fıkra 3)
109 ve 110/1-2 hükümleri, kovuşturma evresinin her aşamasında, görevli/yetkili yargı mercilerince de uygulanır. Böylece adlî kontrol her iki evrede de geçerlidir.
2.4. Dört Aylık Periyodik İnceleme (Fıkra 4 — 2021 eki)
Adlî kontrol yükümlülüğünün devamının gerekip gerekmeyeceği, en geç dört aylık aralıklarla; soruşturmada savcının istemiyle sulh ceza hâkimi, kovuşturmada re'sen mahkeme tarafından, 109. madde göz önünde tutularak incelenir. Bu, adlî kontrolün de tutukluluk gibi (m. 108) periyodik denetime tabi olduğunu gösterir; süresiz/gereksiz adlî kontrolün sürmesi önlenir.
3. Sistematik İlişkiler
- CMK m. 109 — Adlî kontrol ve yükümlülükler; 110. madde karar ve denetim usulünü düzenler.
- CMK m. 108 — Tutukluluğun incelenmesi; 110/4 adlî kontrol için paralel periyodik inceleme.
- CMK m. 111 — Adlî kontrolün kaldırılması.
- CMK m. 112 — Adlî kontrolün ihlali.
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Bu maddeye doğrudan ilişkin, doğrulanmış güncel bir Yargıtay (CGK / ilgili Ceza Dairesi) kararı künyesi bu çalışmada temin edilememiştir. Mevcut otomatik tarama altyapısı yalnızca hukuk dairelerini sorgulayabildiğinden ceza dairesi kararlarına erişilememiş; kullanıcı tarafından sağlanan ek karar da bulunmamaktadır. Künye uydurmaktan kaçınmak akademik dürüstlüğün gereğidir.
Uygulamada, adlî kontrolün de periyodik olarak (dört ayda bir) gözden geçirilmesi; gereksiz hâle gelen yükümlülüklerin kaldırılması/hafifletilmesi, ölçülülük ve kişi özgürlüğü bakımından gözetilir.
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (kurmaca senaryo): Adlî kontrol altındaki şüphelinin durumu değişir; yurt dışı yasağı artık gereksizdir.
Hukuki analiz: Hâkim, savcının istemiyle yükümlülüğü kaldırabilir/değiştirebilir (m. 110/2); adlî kontrol esnek biçimde uyarlanır.
Olay 2 (kurmaca senaryo): Adlî kontrol uzun süredir devam etmektedir.
Hukuki analiz: En geç dört aylık aralıklarla, yükümlülüğün devamının gerekip gerekmediği incelenir (m. 110/4); gereksizse kaldırılır.
6. Pratik Uygulama Notları
- Karar: Soruşturmada savcı istemiyle sulh ceza hâkimi; kovuşturmada yetkili mahkeme.
- Esneklik: Yükümlülükler eklenebilir, kaldırılabilir, değiştirilebilir.
- İnceleme: En geç 4 ayda bir; soruşturmada savcı istemiyle, kovuşturmada re'sen.
7. Eleştirel Değerlendirme
- madde, adlî kontrolü esnek ve sürekli denetlenebilir bir tedbir olarak yapılandıran isabetli bir hükümdür. Yükümlülüklerin somut duruma göre uyarlanabilmesi (ekleme/kaldırma/değiştirme), tedbirin her zaman ölçülü kalmasını sağlar; örneğin koşullar hafifledikçe yükümlülüklerin azaltılması, kişinin gereksiz kısıtlamalara maruz kalmasını önler. 2021'de eklenen dört aylık periyodik inceleme, adlî kontrolün de tutukluluk gibi düzenli gözden geçirilmesini sağlayarak önemli bir iyileştirmedir; böylece gereksiz hâle gelen adlî kontrolün süresiz sürmesi engellenir. Kanaatimizce maddenin değeri, adlî kontrolü statik bir karar değil, somut duruma sürekli uyarlanan dinamik bir tedbir olarak konumlandırmasıdır; bu esneklik, hem tedbirin etkinliğini hem ölçülülüğünü güvence altına alır. Etkinliği, periyodik incelemelerin gerçek bir değerlendirme olmasına bağlıdır.
Metodolojik Not
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.
Kullanılan kaynaklar:
- Doktrin: Ceza muhakemesi hukuku öğretisinin genel kabul görmüş yaklaşımlarına atıfsız genel ifadelerle başvurulmuştur; bu kanun için onaylı yazar listesi bulunmadığından spesifik yazar/eser/sayfa atfı yapılmamıştır.
- Yargıtay kararları: Maddeye özgü doğrulanmış güncel karar temin edilememiştir (bkz. § 4); mevcut tarama altyapısı ceza dairelerini kapsamamaktadır.
- Mevzuat: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 110 (2021/7331 değişikliği dâhil); sistematik ilişkilerde m. 108, m. 109, m. 111, m. 112.
Yorumun kapsamı: Bu çalışma, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun yürürlükteki metnine dayanır.
Görüş: Adlî kontrol yükümlülüklerinin esnek uyarlanması ve dört aylık periyodik inceleme; tedbirin her zaman ölçülü kalmasını ve gereksiz sürmemesini sağlayan isabetli düzenlemelerdir.
Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir. Yeni Yargıtay İBK/CGK kararları veya kanun değişiklikleri sonrası revize edilebilir.
1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Karar Mercii (Fıkra 1)
Şüpheli, savcının istemi ve sulh ceza hâkiminin kararıyla, soruşturmanın her aşamasında adlî kontrol altına alınabilir. Karar yetkisi, tutuklamadaki gibi yargısal mercidedir (sulh ceza hâkimi).
2.2. Yükümlülüklerin Esnek Uyarlanması (Fıkra 2)
Hâkim, savcının istemiyle, şüpheliyi yeni yükümlülükler altına koyabilir; yükümlülükleri bütünüyle/kısmen kaldırabilir, değiştirebilir veya bazılarından geçici muaf tutabilir. Bu esneklik, adlî kontrolün somut duruma sürekli uyarlanabilmesini sağlar; örneğin kaçma riski azalırsa yükümlülük hafifletilebilir, artarsa ağırlaştırılabilir.
2.3. Kovuşturmada Uygulanma (Fıkra 3)
109 ve 110/1-2 hükümleri, kovuşturma evresinin her aşamasında, görevli/yetkili yargı mercilerince de uygulanır. Böylece adlî kontrol her iki evrede de geçerlidir.
2.4. Dört Aylık Periyodik İnceleme (Fıkra 4 — 2021 eki)
Adlî kontrol yükümlülüğünün devamının gerekip gerekmeyeceği, en geç dört aylık aralıklarla; soruşturmada savcının istemiyle sulh ceza hâkimi, kovuşturmada re'sen mahkeme tarafından, 109. madde göz önünde tutularak incelenir. Bu, adlî kontrolün de tutukluluk gibi (m. 108) periyodik denetime tabi olduğunu gösterir; süresiz/gereksiz adlî kontrolün sürmesi önlenir.
3. Sistematik İlişkiler
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Bu maddeye doğrudan ilişkin, doğrulanmış güncel bir Yargıtay (CGK / ilgili Ceza Dairesi) kararı künyesi bu çalışmada temin edilememiştir. Mevcut otomatik tarama altyapısı yalnızca hukuk dairelerini sorgulayabildiğinden ceza dairesi kararlarına erişilememiş; kullanıcı tarafından sağlanan ek karar da bulunmamaktadır. Künye uydurmaktan kaçınmak akademik dürüstlüğün gereğidir.
Uygulamada, adlî kontrolün de periyodik olarak (dört ayda bir) gözden geçirilmesi; gereksiz hâle gelen yükümlülüklerin kaldırılması/hafifletilmesi, ölçülülük ve kişi özgürlüğü bakımından gözetilir.
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (kurmaca senaryo): Adlî kontrol altındaki şüphelinin durumu değişir; yurt dışı yasağı artık gereksizdir.
Hukuki analiz: Hâkim, savcının istemiyle yükümlülüğü kaldırabilir/değiştirebilir (m. 110/2); adlî kontrol esnek biçimde uyarlanır.
Olay 2 (kurmaca senaryo): Adlî kontrol uzun süredir devam etmektedir.
Hukuki analiz: En geç dört aylık aralıklarla, yükümlülüğün devamının gerekip gerekmediği incelenir (m. 110/4); gereksizse kaldırılır.
6. Pratik Uygulama Notları
7. Eleştirel Değerlendirme
Metodolojik Not
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.
Kullanılan kaynaklar:
Yorumun kapsamı: Bu çalışma, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun yürürlükteki metnine dayanır.
Görüş: Adlî kontrol yükümlülüklerinin esnek uyarlanması ve dört aylık periyodik inceleme; tedbirin her zaman ölçülü kalmasını ve gereksiz sürmemesini sağlayan isabetli düzenlemelerdir.
Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir. Yeni Yargıtay İBK/CGK kararları veya kanun değişiklikleri sonrası revize edilebilir.