← Önceki Madde [104]
[106] Sonraki Madde →
RESMİ METİN

Usul

Madde 105 – (Değişik: 25/5/2005 – 5353/13 md.) (1) 103 ve 104 üncü maddeler uyarınca yapılan istem üzerine, merciince Cumhuriyet 15/8/2017 tarihli ve 694 sayılı KHK’nin 141 inci maddesiyle, bu fıkrada yer alan “üç yılı” ibaresinden sonra gelmek üzere “, 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümünde tanımlanan suçlar ile 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlarda beş yılı” ibaresi eklenmiş, daha sonra bu hüküm 1/2/2018 tarihli ve 7078 sayılı Kanunun 136 ncı maddesiyle aynen kabul edilerek kanunlaşmıştır. 20 20/11/2017 tarihli ve 696 sayılı KHK’nin 93 üncü maddesiyle bu fıkrada yer alan “Ret kararına” ibaresi “Bu kararlara” şeklinde değiştirilmiş, daha sonra bu hüküm 1/2/2018 tarihli ve 7079 sayılı Kanunun 88 inci maddesiyle aynen kabul edilerek kanunlaşmıştır. 19

savcısı, şüpheli, sanık veya müdafiin görüşü alındıktan sonra, üç gün içinde istemin kabulüne, reddine veya adlî kontrol uygulanmasına karar verilir. (Ek cümle: 24/11/2016-6763/23 md.) 103 üncü maddenin birinci fıkrasının birinci cümlesi uyarınca yapılan istemler hariç olmak üzere örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar bakımından bu süre yedi gün olarak uygulanır. (Ek cümle: 11/4/2013-6459/15 md.) Duruşma dışında bu karar verilirken Cumhuriyet savcısı, şüpheli, sanık veya müdafiinin görüşü alınmaz. Bu kararlara itiraz edilebilir.

AKADEMİK YORUM VE ANALİZ

1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

  1. madde, 103 ve 104. maddeler uyarınca yapılan tahliye/adlî kontrol istemlerinin karara bağlanma usulünü düzenler. Tutukluluğun denetlenebilir olması, salıverilme istemlerinin makul sürede ve çelişmeli biçimde karara bağlanmasını gerektirir. İstemin sürüncemede bırakılması, fiilen tutukluluğun uzaması anlamına gelir; bu nedenle madde, kısa karar süreleri (kural olarak üç gün) ve görüş alma usulü belirleyerek tutuklunun salıverilme talebinin etkili biçimde değerlendirilmesini sağlar.

2. Maddedeki Kavramların Analizi

2.1. Görüş Alma ve Üç Günlük Süre

103-104. madde uyarınca yapılan istem üzerine, mercii, savcı, şüpheli/sanık veya müdafiin görüşünü aldıktan sonra, üç gün içinde istemin kabulüne, reddine veya adlî kontrol uygulanmasına karar verir. Üç günlük kısa süre, salıverilme isteminin hızla karara bağlanmasını; görüş alma ise kararın çelişmeli (tarafların görüşü alınarak) verilmesini sağlar. Karar seçenekleri arasında adlî kontrolün bulunması, tutukluluğun daha hafif bir tedbirle değiştirilmesi imkânını (ölçülülük) gösterir.

2.2. Örgüt Suçlarında Yedi Gün ve Duruşma Dışı İstisna

Örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarda (103/1-1. cümle istemleri hariç) bu süre yedi gündür. Ayrıca, karar duruşma dışında verilirken savcı, şüpheli/sanık veya müdafiin görüşü alınmaz (2013 ekiyle). Bu kararlara itiraz edilebilir.

3. Sistematik İlişkiler

  • CMK m. 103-104 — Tahliye/adlî kontrol istemi; 105. madde karar usulünü düzenler.
  • CMK m. 108 — Tutukluluğun re'sen incelenmesi.
  • CMK m. 109 — Adlî kontrol; karar seçeneklerinden biri.
  • CMK m. 267 vd. — İtiraz.
  • AİHS m. 5/4 — Tutukluluğun denetiminin "kısa sürede" yapılması ilkesi.

4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı

Bu maddeye doğrudan ilişkin, doğrulanmış güncel bir Yargıtay (CGK / ilgili Ceza Dairesi) kararı künyesi bu çalışmada temin edilememiştir. Mevcut otomatik tarama altyapısı yalnızca hukuk dairelerini sorgulayabildiğinden ceza dairesi kararlarına erişilememiş; kullanıcı tarafından sağlanan ek karar da bulunmamaktadır. Künye uydurmaktan kaçınmak akademik dürüstlüğün gereğidir.

Uygulamada, salıverilme istemlerinin öngörülen sürede ve gerçek bir değerlendirmeyle karara bağlanması, tutukluluğun denetiminin (AİHS m. 5/4) etkili olması bakımından önemlidir.

5. Pratik Örnek Olaylar

Olay 1 (kurmaca senaryo): Tutuklu sanık tahliye ister; suç örgüt faaliyetiyle ilgili değildir.

Hukuki analiz: Mercii, tarafların görüşünü alıp üç gün içinde karar verir (kabul/ret/adlî kontrol — m. 105); karara itiraz edilebilir.

Olay 2 (kurmaca senaryo): Örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen bir suçta tahliye istenir.

Hukuki analiz: Karar süresi yedi gündür (m. 105); diğer hususlar aynı usule tabidir.

6. Pratik Uygulama Notları

  • Süre: Kural olarak 3 gün; örgüt suçlarında 7 gün.
  • Görüş: Tarafların görüşü alınır (duruşma dışı kararda alınmaz).
  • Seçenekler: Kabul, ret veya adlî kontrol.
  • İtiraz: Kararlara itiraz edilebilir.

7. Eleştirel Değerlendirme

  1. madde, salıverilme istemlerinin kısa sürede ve çelişmeli biçimde karara bağlanmasını sağlayarak, tutukluluğun etkili denetimine (AİHS m. 5/4) hizmet eden isabetli bir hükümdür. Üç günlük süre, istemin sürüncemede bırakılarak tutukluluğun fiilen uzamasını önler; görüş alma usulü kararın tek taraflı olmamasını sağlar; adlî kontrol seçeneği ölçülülüğe hizmet eder. Kanaatimizce, örgüt suçlarında sürenin yedi güne çıkarılması ve duruşma dışı kararda görüş alınmaması, hız ile çelişme hakkı arasında bir denge arayışı olsa da, salıverilme denetiminin etkinliğini bir miktar zayıflatabilir; bu nedenle bu istisnaların dar yorumlanması ve kararların her hâlde somut gerekçe taşıması önemlidir. Genel olarak madde, tutukluluk denetiminin makul sürede yapılmasını güvence altına alan, işlevsel bir usul hükmüdür.

Metodolojik Not

Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.

Kullanılan kaynaklar:

  • Doktrin: Ceza muhakemesi hukuku öğretisinin genel kabul görmüş yaklaşımlarına atıfsız genel ifadelerle başvurulmuştur; bu kanun için onaylı yazar listesi bulunmadığından spesifik yazar/eser/sayfa atfı yapılmamıştır.
  • Yargıtay kararları: Maddeye özgü doğrulanmış güncel karar temin edilememiştir (bkz. § 4); mevcut tarama altyapısı ceza dairelerini kapsamamaktadır.
  • Mevzuat: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 105 (2005/5353, 2013/6459, 2016/6763 değişiklikleri); sistematik ilişkilerde m. 103-104, m. 108, m. 109, m. 267 vd. ve AİHS m. 5/4.

Yorumun kapsamı: Bu çalışma, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun yürürlükteki metnine dayanır.

Görüş: Salıverilme istemlerinin kısa sürede (kural olarak üç gün) ve görüş alınarak karara bağlanması; tutukluluğun etkili denetimine hizmet eden isabetli bir usuldür. Örgüt suçlarındaki yedi günlük süre ve duruşma dışı kararda görüş alınmaması istisnaları dar yorumlanmalıdır.

Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir. Yeni Yargıtay İBK/CGK kararları veya kanun değişiklikleri sonrası revize edilebilir.

← Önceki Madde [104]
[106] Sonraki Madde →

Metodolojik Not

Bu çalışma, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. İçerik, güncel kanun değişiklikleri ve yüksek yargı kararları ışığında revize edilmektedir.