1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
- madde, tutuklu şüpheli/sanığın salıverilme istemini ve bu istemin hangi mercilerce karara bağlanacağını düzenler. Tutukluluğun istisnaî ve sürekli denetlenebilir bir tedbir olması, kişinin her aşamada serbest bırakılmayı isteyebilmesini gerektirir. Bu hak (AİHS m. 5/4'teki "tutukluluğun hukukîliğinin yargısal denetimini isteme hakkı"), tutuklunun pasif biçimde sürenin dolmasını beklemek zorunda kalmamasını; her an tutukluluğunun gözden geçirilmesini talep edebilmesini sağlar. Madde bu hakkı tüm evreler (soruşturma, kovuşturma, kanun yolu) için güvence altına alır.
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Her Aşamada Salıverilme İstemi (Fıkra 1)
Şüpheli/sanık, soruşturma ve kovuşturma evrelerinin her aşamasında salıverilmesini isteyebilir. "Her aşamada" ifadesi, bu hakkın zamansal olarak sınırlanmadığını gösterir; tutuklu, istediği zaman serbest bırakılma talebinde bulunabilir.
2.2. Karar Mercii ve İtiraz (Fıkra 2)
Tutukluluğun devamına veya salıverilmeye hâkim/mahkeme karar verir; bu kararlara itiraz edilebilir. Böylece salıverilme istemi yargısal denetime tabidir ve red kararı üst mercice gözden geçirilebilir.
2.3. Kanun Yolu Aşamasında İstem (Fıkra 3)
Dosya bölge adliye mahkemesine veya Yargıtaya geldiğinde, salıverilme istemi hakkındaki karar; BAM, Yargıtay ilgili dairesi veya Yargıtay Ceza Genel Kurulunca dosya üzerinde inceleme sonrası verilir; bu karar re'sen de verilebilir. Böylece kanun yolu aşamasında da tutukluluk denetimi sürer; üst mahkeme, talep olmasa bile re'sen salıverme kararı verebilir.
3. Sistematik İlişkiler
- CMK m. 100-102 — Tutuklama nedenleri, kararı ve süresi; 104. madde salıverilme istemini düzenler.
- CMK m. 108 — Tutukluluğun re'sen (periyodik) incelenmesi; 104 ile birlikte denetim sistemini oluşturur.
- CMK m. 267 vd. — İtiraz; salıverilme isteminin reddine karşı kanun yolu.
- AİHS m. 5/4 — Tutukluluğun hukukîliğinin yargısal denetimini isteme hakkı.
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Bu maddeye doğrudan ilişkin, doğrulanmış güncel bir Yargıtay (CGK / ilgili Ceza Dairesi) kararı künyesi bu çalışmada temin edilememiştir. Mevcut otomatik tarama altyapısı yalnızca hukuk dairelerini sorgulayabildiğinden ceza dairesi kararlarına erişilememiş; kullanıcı tarafından sağlanan ek karar da bulunmamaktadır. Künye uydurmaktan kaçınmak akademik dürüstlüğün gereğidir.
Uygulamada, salıverilme istemlerinin gerçek bir değerlendirmeyle (şablon ret yerine somut gerekçeyle) karara bağlanması; AİHS m. 5/4 kapsamında tutukluluğun hukukîliğinin etkili biçimde denetlenmesi esastır.
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (kurmaca senaryo): Tutuklu sanık, kovuşturma sürerken salıverilmesini ister.
Hukuki analiz: Sanık her aşamada salıverilme isteyebilir (m. 104/1); mahkeme karar verir, ret kararına itiraz edilebilir (m. 104/2).
Olay 2 (kurmaca senaryo): Dosya Yargıtaydadır; sanık salıverilme ister.
Hukuki analiz: Salıverilme istemi, Yargıtay ilgili dairesi/CGK tarafından dosya üzerinden incelenip karara bağlanır; re'sen de salıverme kararı verilebilir (m. 104/3).
6. Pratik Uygulama Notları
- Hak: Her aşamada salıverilme istenebilir.
- Mercii: Hâkim/mahkeme; kanun yolunda BAM/Yargıtay.
- İtiraz: Ret kararına itiraz edilebilir; üst mahkeme re'sen de salıverebilir.
7. Eleştirel Değerlendirme
- madde, tutukluluğun her aşamada denetlenebilir olmasını sağlayarak, tutuklunun pasif biçimde sürenin dolmasını beklemek zorunda kalmamasını güvence altına alan, AİHS m. 5/4 ile uyumlu isabetli bir hükümdür. "Her aşamada" salıverilme isteme hakkı ve red kararına itiraz imkânı, tutukluluğun sürekli yargısal denetim altında tutulmasını sağlar; kanun yolu aşamasında üst mahkemenin re'sen salıverme yetkisi ise denetimi pekiştirir. Kanaatimizce maddenin uygulamadaki kritik noktası, salıverilme istemlerinin gerçek bir değerlendirmeyle karara bağlanmasıdır; şablon/basmakalıp ret kararları, bu hakkı içi boş bir formaliteye dönüştürür. Etkili biçimde uygulandığında madde, tutukluluğun gereksiz uzamasına karşı kişiye aktif bir savunma aracı sunar.
Metodolojik Not
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.
Kullanılan kaynaklar:
- Doktrin: Ceza muhakemesi hukuku öğretisinin genel kabul görmüş yaklaşımlarına atıfsız genel ifadelerle başvurulmuştur; bu kanun için onaylı yazar listesi bulunmadığından spesifik yazar/eser/sayfa atfı yapılmamıştır.
- Yargıtay kararları: Maddeye özgü doğrulanmış güncel karar temin edilememiştir (bkz. § 4); mevcut tarama altyapısı ceza dairelerini kapsamamaktadır. Tutukluluğun yargısal denetimi (AİHS m. 5/4), yerleşik içtihat ilkesi olarak atıfsız ifade edilmiştir.
- Mevzuat: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 104; sistematik ilişkilerde m. 100-102, m. 108, m. 267 vd. ve AİHS m. 5/4.
Yorumun kapsamı: Bu çalışma, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun yürürlükteki metnine dayanır.
Görüş: Her aşamada salıverilme isteme hakkı ve kararların itiraza tabi olması; tutukluluğu sürekli yargısal denetime açan, AİHS m. 5/4 ile uyumlu isabetli bir güvencedir; etkinliği istemlerin gerçek/somut değerlendirilmesine bağlıdır.
Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir. Yeni Yargıtay İBK/CGK kararları veya kanun değişiklikleri sonrası revize edilebilir.
1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Her Aşamada Salıverilme İstemi (Fıkra 1)
Şüpheli/sanık, soruşturma ve kovuşturma evrelerinin her aşamasında salıverilmesini isteyebilir. "Her aşamada" ifadesi, bu hakkın zamansal olarak sınırlanmadığını gösterir; tutuklu, istediği zaman serbest bırakılma talebinde bulunabilir.
2.2. Karar Mercii ve İtiraz (Fıkra 2)
Tutukluluğun devamına veya salıverilmeye hâkim/mahkeme karar verir; bu kararlara itiraz edilebilir. Böylece salıverilme istemi yargısal denetime tabidir ve red kararı üst mercice gözden geçirilebilir.
2.3. Kanun Yolu Aşamasında İstem (Fıkra 3)
Dosya bölge adliye mahkemesine veya Yargıtaya geldiğinde, salıverilme istemi hakkındaki karar; BAM, Yargıtay ilgili dairesi veya Yargıtay Ceza Genel Kurulunca dosya üzerinde inceleme sonrası verilir; bu karar re'sen de verilebilir. Böylece kanun yolu aşamasında da tutukluluk denetimi sürer; üst mahkeme, talep olmasa bile re'sen salıverme kararı verebilir.
3. Sistematik İlişkiler
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Bu maddeye doğrudan ilişkin, doğrulanmış güncel bir Yargıtay (CGK / ilgili Ceza Dairesi) kararı künyesi bu çalışmada temin edilememiştir. Mevcut otomatik tarama altyapısı yalnızca hukuk dairelerini sorgulayabildiğinden ceza dairesi kararlarına erişilememiş; kullanıcı tarafından sağlanan ek karar da bulunmamaktadır. Künye uydurmaktan kaçınmak akademik dürüstlüğün gereğidir.
Uygulamada, salıverilme istemlerinin gerçek bir değerlendirmeyle (şablon ret yerine somut gerekçeyle) karara bağlanması; AİHS m. 5/4 kapsamında tutukluluğun hukukîliğinin etkili biçimde denetlenmesi esastır.
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (kurmaca senaryo): Tutuklu sanık, kovuşturma sürerken salıverilmesini ister.
Hukuki analiz: Sanık her aşamada salıverilme isteyebilir (m. 104/1); mahkeme karar verir, ret kararına itiraz edilebilir (m. 104/2).
Olay 2 (kurmaca senaryo): Dosya Yargıtaydadır; sanık salıverilme ister.
Hukuki analiz: Salıverilme istemi, Yargıtay ilgili dairesi/CGK tarafından dosya üzerinden incelenip karara bağlanır; re'sen de salıverme kararı verilebilir (m. 104/3).
6. Pratik Uygulama Notları
7. Eleştirel Değerlendirme
Metodolojik Not
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.
Kullanılan kaynaklar:
Yorumun kapsamı: Bu çalışma, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun yürürlükteki metnine dayanır.
Görüş: Her aşamada salıverilme isteme hakkı ve kararların itiraza tabi olması; tutukluluğu sürekli yargısal denetime açan, AİHS m. 5/4 ile uyumlu isabetli bir güvencedir; etkinliği istemlerin gerçek/somut değerlendirilmesine bağlıdır.
Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir. Yeni Yargıtay İBK/CGK kararları veya kanun değişiklikleri sonrası revize edilebilir.