1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
6325 sayılı Kanun’un 4. maddesi, arabuluculuğun güven ortamını kuran temel ilkelerden biri olan gizliliği düzenler. Birinci fıkra arabulucunun gizlilik yükümlülüğünü; ikinci fıkra tarafların ve görüşmelere katılan diğer kişilerin gizliliğe uyma zorunluluğunu koyar. Her iki fıkra da “aksi kararlaştırılmadıkça” kaydıyla iradi esneklik tanır. Gizlilik, 5. maddedeki delil yasağıyla birlikte okunmadan eksik kalır: 4. madde sır saklama borcunu, 5. madde ise yargı ve tahkim önünde kullanma yasağını işler.
Ratio legis açıktır. Taraflar, mahkemede aleyhlerine delil olacağını düşündükleri teklif, kabul ve itirafları arabuluculuk masasında konuşmazlarsa müzakere boğulur. Gizlilik, “güvenli alan” vaat ederek menfaat temelli, samimi ve yaratıcı çözüm üretmeyi teşvik eder. Aynı zamanda arabulucunun mesleki güvenilirliğini korur; arabulucu bir tarafın avukatı veya ihbar mercii değildir.
Sistematik olarak madde, iradi olma ve eşitlikten (m. 3) sonra, beyan ve belgelerin kullanılamamasından (m. 5) önce gelir. Bu sıra, önce davranış ilkesini (gizli tut), sonra yargılama sonucunu (delil yapma) kurar. 7036 sayılı Kanun’la ikinci fıkradaki katılanlar dilinin genişletilmesi, yalnızca tarafların değil, uzman, tercüman, stajyer, şirket temsilcisi gibi kişilerin de gizlilik çemberine girdiğini teyit eder.
Uygulamada gizlilik; ticari sır, kişisel veri, itibar, aile mahremiyeti ve kamu kurumlarının bilgi rejimleriyle kesişir. “Her şey gizli” ile “hiçbir şey gizli değil” uçları yanlıştır. Madde, kural olarak gizliliği emreder; tarafların aksini kararlaştırmasına ve kanunun emrettiği açıklamalara (m. 5/3 ile birlikte) alan bırakır. Arabulucunun özen borcu, bu dengenin somut dosyada kurulmasıdır.
Gizliliğin ihlali, disiplin, tazminat, hatta bazı hâllerde cezai sorumluluk tartışmalarını doğurabilir; ayrıca sürecin meşruiyetini yok eder. Bu nedenle 4. madde “nazik bir ilke” değil, operasyonel bir yükümlülüktür.
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Arabulucunun gizlilik yükümlülüğü
Birinci fıkra arabulucuyu muhatap alır. Yükümlülük, faaliyet çerçevesinde sunulan veya başka şekilde elde edilen bilgi, belge ve kayıtları kapsar. “Diğer bir şekilde elde etme”, caucus’ta duyulan sözleri, e-postaları, ön görüşme notlarını, ses kaydı ve dijital yazışmaları da içine alır. Kapsam geniştir; yalnızca imzalı belgelerle sınırlı değildir.
2.2. “Aksi kararlaştırılmadıkça”
Taraflar gizliliği daraltabilir veya belirli bilgilerin açıklanmasına izin verebilir. Bu karar açık, mümkünse yazılı ve bilinçli olmalıdır. Zayıf tarafın baskıyla “her şeyi açıklayabilirsin” demesi, iradi olma ve eşitlik ilkeleriyle birlikte değerlendirilmelidir. Aksi anlaşma yoksa gizlilik kural olarak tamdır.
2.3. Bilgi, belge ve diğer kayıtlar
Metin üçlü bir koruma kurar: bilgi (sözlü beyanlar dâhil), belge, diğer kayıtlar (dijital log, görüntü, ses, tutanak taslakları). Taslak anlaşma metinleri ve teklif listeleri de kural olarak gizlilik içindedir. “Kayıt” kavramı, modern iletişim araçlarını kapsayacak biçimde yorumlanmalıdır.
2.4. Tarafların gizliliği
İkinci fıkra, tarafların da gizliliğe uymasını zorunlu kılar. Bir taraf, masada duyduğu teklifi sosyal medyada veya karşı tarafın müşterilerine ifşa edemez. Gizlilik yalnızca arabulucuya özgü “meslek sırrı” değil, sürecin kolektif rejimidir. Bu, özellikle ticari rekabet ve itibar dosyalarında kritiktir.
2.5. Görüşmelere katılan diğer kişiler
Uzman, tercüman, müşavir, stajyer, dinleyici konumundaki şirket yetkilisi gibi kişiler de çembere girer. Arabulucu, oturum başında gizlilik rejimini hatırlatmalı; gerekirse katılım protokolü imzalatmalıdır. Çember dışına bilgi sızdıran “yan masa” uygulaması gizliliği deler.
2.6. Gizliliğin konusu ve sınırları
Gizlilik, arabuluculuk faaliyetiyle bağlantılı bilgiye ilişkindir. Bağımsız olarak mahkemede ileri sürülebilecek deliller, salt arabuluculukta da konuşuldu diye sır olmaz (m. 5/5 ile uyum). Ayrıca kanun emri, suç ihbarı, kişilerin can güvenliği ve anlaşmanın icrası için zorunlu açıklamalar sınır oluşturabilir (m. 5/3). 4. madde bu sınırları ayrıntılandırmasa da sistematik okuma zorunludur.
2.7. Ayrı görüşme (caucus) ve çifte gizlilik
Caucus’ta bir tarafın arabulucuya verdiği bilgi, diğer tarafa aktarılmamalıdır; aktarım için açık izin gerekir. Bu, “gizlilik içinde gizlilik”tir. Arabulucunun caucus bilgisini stratejik silah gibi kullanması tarafsızlığı ve gizliliği birlikte ihlal eder.
2.8. Dijital ortam ve siber özen
Online arabuluculukta kayıt, bulut depolama, ekran görüntüsü ve yapay zekâ not araçları yeni riskler yaratır. Arabulucu, güvenli platform, kayıt yasağı ve veri minimizasyonu uygulamalıdır. Kişisel verilerin korunması mevzuatı, 4. maddeyi tamamlar.
2.9. İdarenin taraf olduğu süreçler
İdare tarafken bilgi erişimi ve arşiv rejimleri devreye girebilir. Yine de arabuluculuk gizliliği, kamuoyuna peşinen açık müzakere anlamına gelmez. Açıklama, kanunî zorunluluk ve yetki çerçevesinde yapılmalıdır.
2.10. Gizlilik ihlalinin sonuçları
İhlal; güven kaybı, sürecin sona ermesi, disiplin, tazminat ve delil yasağının yargı önünde ayrıca işletilmesi sonuçlarını doğurabilir. İhlal edilen bilgi yargıya sunulursa m. 5 devreye girer; mahkeme hükme esas almamalıdır. Önleyici rejim, sonradan yaptırımdan etkilidir.
3. Sistematik İlişkiler
-
m. 5: Delil yasağı; gizliliğin yargılama boyutudur.
-
m. 3: İradi ve eşit süreç, gizlilikle güven bulur.
-
m. 2: Arabulucunun mesleki tanımı, sır saklamayı içkin kılar.
-
m. 1: Elverişli süreçte gizlilik tam anlam kazanır.
-
KVKK: Kişisel veri işleme ve saklama süreleri.
-
TBK — haksız fiil / sözleşme: Gizlilik ihlalinden doğan zarar.
-
Avukatlık mesleki sır rejimi: Avukat-arabulucu rollerinin karıştırılmaması.
-
Ceza hukuku: Suçla ilgili zorunlu bildirim halleri sınır oluşturabilir.
4. Uygulama: Yargı İçtihadı
Bu maddeye özgü doğrulanmış emsal karar bu çalışmada tespit edilememiştir; künye uydurulmamıştır. Uygulamada gizlilik ihlali iddiaları çoğu zaman delil yasağı itirazı, disiplin şikâyeti veya tazminat zemininde dolaylı görünür. Mahkemelerin 5. maddeyi uygularken 4. maddedeki gizlilik rejimini zemin norm olarak kabul etmesi beklenir. Öğretide genel kabul, gizliliğin arabuluculuğun vazgeçilmez unsuru olduğu ve aksinin ancak açık iradeyle kararlaştırılabileceği yönündedir. Doğrulanmış karar geldikçe bölüm güncellenmelidir.
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (kurmaca senaryo): Ticari arabuluculukta (A), caucus’ta arabulucuya nakit akış sıkışıklığını ve “en fazla 400.000 TL ödeyebilirim” alt sınırını açıklar; “karşı tarafa söyleme” der. Arabulucu ortak oturumda (B)’ye “zaten 400’ün üstünü düşünmüyorlar” diyerek baskı kurar.
Hukuki analiz: Caucus bilgisi, açık izin olmadan diğer tarafa açıklanamaz. Bu fiil hem 4. madde gizliliğini hem tarafsızlığı ihlal eder. Süreç güveni yıkılır; arabulucunun çekilmesi ve olası sorumluluk gündeme gelir. Doğru yöntem, (A)’dan aktarım izni almak veya genel gerçeklik testi ile sayıyı ifşa etmeden ilerlemekdir.
Olay 2 (kurmaca senaryo): Taraf (C), arabuluculukta (D)’nin yaptığı feragat teklifini kaydeder ve daha sonra açtığı davada “bakın feragat etmişti” diye delil sunmak ister. Ayrıca teklifi iş çevresinde yayar.
Hukuki analiz: (C) hem 4. maddeye (gizliliğe uyma) hem 5. maddeye (delil yasağı) aykırı davranmaktadır. Teklif delil olarak ileri sürülemez; ifşa ayrıca hukuka aykırı fiil riski taşır. Mahkeme bu beyanı hükme esas almamalıdır. Gizlilik, yalnızca arabulucunun değil tarafların da borcudur.
6. Pratik Uygulama Notları
- Oturum başında gizlilik rejimini yazılı/ sözlü hatırlatın.
- Caucus’ta aktarım iznini açık alın; “zımni izin”e güvenmeyin.
- Kayıt yasağını netleştirin; online’da kayıt butonunu kapatın.
- Katılan üçüncü kişileri gizlilik protokolüne bağlayın.
- Ticari sır ve kişisel veriyi minimize edin; gereksiz belge istemeyin.
- Aksi anlaşmayı spesifik yazın: hangi bilgi, kime, ne amaçla.
- İhlal şüphesinde süreci durdurup tutanağa geçirin.
- Arşiv ve imha politikası belirleyin; süresiz kişisel arşiv tutmayın.
- Avukat rolü ile arabulucu rolünü karıştırmayın.
- Anlaşmanın icrası için zorunlu açıklamayı m. 5/3 ile sınırlı tutun.
- Sosyal medya paylaşımlarına peşinen yasak koyun.
- İdare dosyalarında yetkili mercilere bilgi akışını kanunî çerçevede yönetin.
7. Eleştirel Değerlendirme
4. madde, arabuluculuğun oksijenidir. Gizlilik yoksa samimi teklif de yoktur. “Aksi kararlaştırılmadıkça” formülü esneklik sağlar; fakat zayıf taraf aleyhine gizliliğin peşinen kaldırılması riski vardır. Dijitalleşme, maddenin lafzını zorlar; ikincil düzenleme ve etik kurallarla siber özenin güçlendirilmesi gerekir. Gizlilik ile suç ve güvenlik istisnaları arasındaki çizgi uygulamada daha net protokollere ihtiyaç duyar. Madde doğru ve gerekli bir ilkedir; etkinliği, arabulucu disiplini ve yargının delil yasağını kararlı uygulamasına bağlıdır.
---
Metodolojik Not
Bu yorum,
Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.
Kullanılan kaynaklar: Öğretide gizlilik ve ADR ilkelerine dair genel açıklamalar; doğrulanmış yargı kararı tespit edilememiştir. Resmî metin korunmuştur.
Güncellik: 20.07.2026