TMK Madde 28

1. Sistematik

Türk Medeni Kanunu'nun Kişiler Hukuku kitabında "Kişiliğin başlangıcı ve sonu" alt başlığında yer alan 28. madde, İsviçre Medeni Kanunu'nun (ZGB) 31. maddesinden mehaz alınmıştır. Hükmün ratio legis'i (amacı) hukuki kişiliğin sınırlarını objektif olarak "doğum" ve "ölüm" aralığına bağlayarak kesinleştirmek; aynı zamanda ana rahmindeki cenin için "sağ doğmak koşuluyla" geçmişe etkili (makable şamil) bir hak ehliyeti tanıyarak zayıf durumdaki varlığın miras ve tazminat gibi haklarını güvence altına almaktır.

2. Kavramlar

2.1 Kişiliğin başlangıcı: Gerçek kişiliğin kazanılması, çocuğun "sağ olarak tamamıyla doğduğu" anda gerçekleşir. "Sağ doğmak", çocuğun annenin vücudundan ayrıldıktan sonra kısa bir süre için bile olsa hayatta kalması, canlı olarak dünyaya gelmesidir. "Tamamıyla doğmak" ise çocuğun annenin vücudundan tam olarak, bütünüyle ayrılması anlamına gelir. 2.2 Kişiliğin sona ermesi: Kişilik, kişinin "ölüm" anında hukuken ve fiilen sona erer. Ölümle birlikte hak ehliyeti ve taraf ehliyeti de dâhil olmak üzere kişiliğe bağlı tüm statüler ortadan kalkar. 2.3 Cenin (nasciturus) hak ehliyeti: Cenin, hak ehliyetine kural olarak sahip olmakla birlikte bu kazanım şartlı ve geçmişe etkilidir. 2.4 Şart: Kanun koyucu bu ehliyetin varlığını "sağ doğmak" şartına (taliki şarta) bağlamıştır. Cenin canlı dünyaya gelirse ana rahmine düştüğü andan itibaren hak süjesi sayılır; eğer ölü doğarsa hak ehliyeti baştan itibaren hiç doğmamış, kişilik hiç kazanılmamış kabul edilir. 2.5 Ana rahmine düşme anı: Gebeliğin başladığı an olup, ceninin hak ehliyetinin geriye yürütüleceği başlangıç noktasıdır. Hukuken bu anın tespitinde tıbbi tahminler ve TMK m. 285'teki evlilik içi gebelik karinesi olan 300 günlük süre (geriye sayım) dikkate alınmaktadır.

3. Sistematik İlişkiler

• TMK m. 8 (hak ehliyeti genel kuralı)
• TMK m. 285 (babalık ve gebelik karinesi)
• TMK m. 495 vd. ve TMK m. 582 (ceninin sağ doğmak koşuluyla mirasçı olması)
• TBK m. 49 ve 56 (haksız fiil sorumluluğu ile ölüm sonrası destekten yoksun kalma ve manevi tazminat)
• TCK m. 99 (çocuk düşürtme suçunun cenini ve bedensel bütünlüğü koruyan cezai boyutu)

4. Yargıtay İçtihadı

scraper'dan karar yok, ileride güncelle

5. Pratik Örnek Olaylar

• Olay 1: Mirasbırakan babanın ölümünde annesi ona hamile olan bir cenin, TMK m. 28/2 ve TMK m. 582 uyarınca sağ doğmak koşuluyla ana rahmine düştüğü andan itibaren hak ehliyeti kazandığından babasına mirasçı olabilir. Ancak çocuk ölü doğarsa hiçbir zaman hak ehliyeti kazanamayacağından, ölü doğan çocuğun kendi mirasçılarına (örneğin anneye) bu yolla miras payı intikal etmez.
• Olay 2: 13 haftalık hamile bir kadın, davalı sürücünün tam kusurlu olduğu bir trafik kazası geçirerek düşük yaparsa; meydana gelen bu kazada cenin "sağ doğmak" koşulunu gerçekleştiremediğinden hiçbir zaman kişilik ve hak ehliyeti kazanamamış sayılır. Dolayısıyla, ölü doğan (düşen) ceninin ileride anne-babasına destek olacağı (farazi destek) varsayılamayacağından, ebeveynleri onun ölümü üzerinden TBK m. 56 kapsamında destekten yoksun kalma tazminatı talep edemez.

6. Pratik Notlar

• Tıbbi açıdan "sağ doğmak" ölçütünün tespitinde Apgar skoru, bağımsız kalp atışı veya ağlama zorunlu değildir; anneden ayrıldıktan sonra saniyelik bir solunum veya basit bir canlılık belirtisi hukuken sağ doğum için yeterli kabul edilir.
• Tamamıyla ayrılma şartı gereğince, çocuğun bedeni henüz annenin dışına tam çıkmadan (örneğin kafa dışarıdayken) ölmesi halinde "tam doğum" gerçekleşmediği için kişilik kazanılmamış sayılır.
• Ceninin hak ehliyeti geciktirici (taliki) şarta bağlı olup geriye etkilidir. Sağ doğana kadar geçen süredeki işlemlerde cenin için kayyım atanabilir.
• Ölüm anının tespitinde, hukukun ve tıbbın "beyin ölümü" ile "klinik (kardiyovasküler) ölüm" tartışmaları önem taşır. Organ nakli ve kişiliğin sonu bağlamında Türk Tabipleri Birliği ve Yüksek Sağlık Şûrası kararları doğrultusunda beyin ölümü kriteri asıl alınmaktadır.
• Yapay zekâ entitelerine veya hayvanlara hak ehliyeti tanınmasına yönelik tartışmalar karşısında TMK m. 28'in "insan", "doğum" ve "ana rahmi" gibi kategorik ve biyolojik kavramlara dayanması, mevcut hukuk sistemimizin yalnız gerçek insanı hak süjesi kıldığını gösterir.

7. Eleştirel Değerlendirme

TMK m. 28'in geleneksel "ana rahmine düşme" kriteri, modern üreme teknolojileri karşısında ciddi bir güncellenme ihtiyacı içindedir. Doktrinde Dural/Öğüz ve Akıntürk/Ateş Karaman'ın eserlerinde de irdelendiği üzere, in vitro fertilizasyon (tüp bebek) yöntemiyle laboratuvar ortamında döllenip dondurulan embriyoların, henüz bir kadının rahmine yerleştirilmeden önceki hukuki statüleri kanunun lafzındaki "ana rahmine düşme" (nidation) anıyla örtüşmemektedir. Taşıyıcı annelik (gestational surrogacy) veya embriyo dondurma gibi durumlarda hak ehliyetinin başlangıç anını belirlemek, mevcut lafzın dışına çıkan bir yorumu zorunlu kılmaktadır. Öte yandan, Akyol, Kılıçoğlu ve Öztan'ın da medeni hukukun temel kavramlarında tartıştığı gibi, kişiliğin sonunu belirleyen "ölüm" anının kanunda açıkça tanımlanmamış olması bir eksikliktir. Bilhassa organ nakli mevzuatı (2238 sayılı Kanun) ile medeni hukukun ölüm tanımının (beyin ölümü vs. kalp durması) entegrasyonu, kişiliğin hangi saniyede sonlandığı, terekenin ne zaman açıldığı ve çoğul gebeliklerde fetüslerden birinin seçici düşürülmesi (selective reduction) hallerinde diğerinin hak ehliyetinin ne olacağı gibi çetrefilli biyo-hukuk sorunlarını doktrinin ve Yargıtay'ın çözümlemesine terk etmiştir.

Metodolojik Not

Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.

Kullanılan kaynaklar:

• Doktrin: Mustafa Dural / Tufan Öğüz, Türk Özel Hukuku Cilt I — Temel Kavramlar ve Medeni Kanunun Başlangıç Hükümleri; Mustafa Dural / Tufan Öğüz, Türk Özel Hukuku Cilt II — Kişiler Hukuku; Şener Akyol, Medeni Hukuk — Şahsın Hukuku; Bilge Öztan, Şahsın Hukuku Hakiki Şahıslar; Turgut Akıntürk / Derya Ateş Karaman, Türk Medeni Hukuku — Aile Hukuku; Ahmet M. Kılıçoğlu, Aile Hukuku.
• Yargı kararları: Türk Medeni Kanunu m. 28'yi doğrudan atıflayan güncel bir Yargıtay kararı mevcut taramayla tespit edilemedi.
• Tarihsel arka plan: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun madde gerekçesi.
• Karşılaştırmalı hukuk: İsviçre Medeni Kanunu (Schweizerisches Zivilgesetzbuch — ZGB) Art. 31.

Yorumun kapsamı: Bu çalışma, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 1 Ocak 2002'de yürürlüğe giren 28. madde metnine dayanır.

Görüş: TMK m. 28'in klasik doğum-ölüm formülasyonunun in vitro fertilizasyon ve embriyo donma çağında genişletici yorumla; ölüm tarafında beyin ölümü kriterinin tıbbi gelişmelerle uyumlu uygulanması gerektiği görüşü benimsenmiştir.

Güncellik: Bu yorum, 16.05.2026 tarihi itibariyle günceldir.