TMK Madde 26

1. Sistematik

Türk Medeni Kanunu'nun Kişiler Hukuku kitabında "Kişiliğin Korunması" bölümünün altında "Ad üzerindeki hak" alt başlığında yer alan 26. madde, mehaz İsviçre Medeni Kanunu'nun (ZGB) 29. maddesinden alınmıştır. Kuralın ratio legis'i (amacı) bireyi toplum içindeki diğer kişilerden ayıran, tanıtan ve onun özvarlığı ile bütünleşen adın, genel kişilik hakları (TMK m. 24-25) dışında kendisine özgü, bağımsız ve özel bir koruma rejimine tabi tutularak güvence altına alınmasıdır.

2. Kavramlar

2.1 Adın kişilik hakkı niteliği: Ad, kişinin kişiliğinden ayrılamayan, başkalarına devredilemeyen, kural olarak miras yoluyla geçmeyen ve vazgeçilemeyen, mutlak bir kişilik hakkıdır. 2.2 Ad çeşitleri: TMK m. 26 kapsamında korunan ad kavramı oldukça geniştir. Gerçek kişilere ait öz ad ve aile aidiyetini gösteren soyad asıl unsurlardır. Bunun yanı sıra, kişilerin edebiyat veya sanat dünyasında kullandığı müstear adlar (takma adlar, mahlaslar) tanınmış lakaplar ve tüzel kişilerin kullandığı ticaret unvanları ile işletme adları da kanuni ad koruması şemsiyesi altındadır. 2.3 Ad tespit davası: Bir kişinin kendi adını taşıması veya kullanması hakkına üçüncü kişiler tarafından itiraz edilmesi, bu hakkın inkar edilmesi veya bir başkasının aynı adı hukuka aykırı şekilde sahiplenmeye çalışması (adın çekişmeli olması) durumunda, hak sahibinin bu hakkının varlığını mahkeme aracılığıyla tespit ettirmesidir. 2.4 Adın haksız kullanımına son verme davası (men davası): Başkasına ait bir adın veya soyadın, hak sahibi olunmadığı halde haksız yere kendi adıymış gibi kullanılması (adın gaspı) veya izinsiz olarak ticari bir üründe, eserde yahut işletmede iltibasa mahal verecek şekilde kullanılması durumlarında, bu hukuka aykırı kullanımın durdurulması ve yasaklanmasıdır. 2.5 Maddi tazminat: Adın haksız kullanımı nedeniyle ad sahibinin malvarlığında bir eksilme doğmuşsa, bu zararın giderilebilmesi için failin haksız kullanımdaki kusurunun varlığı şartıyla talep edilen tazminat türüdür. 2.6 Manevi tazminat: Adın haksız kullanılması neticesinde ad sahibinin şeref, haysiyet ve onurunda oluşan zedelenmenin telafisi amacıyla istenir; kanun metninde de belirtildiği üzere bu talebin dinlenebilmesi için "uğranılan haksızlığın niteliğinin" (olayın ağırlığı ve failin kusur derecesinin) manevi bir tazminatı gerektirecek boyutta olması aranır.

3. Sistematik İlişkiler

• TMK m. 27 (adın haklı sebeplere dayanılarak değiştirilmesi davaları)
• TMK m. 24-25 (ad üzerindeki hakkın ihlali aynı zamanda genel kişilik hakkının ihlali olduğundan genel koruyucu davalar ve vekaletsiz iş görme hükümleriyle bağlantı)
• TMK m. 321 (çocuğun soyadı ve aile adının kazanılması)
• TTK m. 41 vd. (ticaret unvanının korunması ve haksız rekabet hükümleri)
• 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (bir kimsenin adının izinsiz şekilde marka olarak tescili ve kullanılmasına karşı sağlanan koruma)
• TBK m. 49, m. 58 (adın ihlalinden doğan haksız fiil sorumluluğu ve manevi tazminatın temel dayanakları)

4. Yargıtay İçtihadı

scraper'dan karar yok, ileride güncelle

5. Pratik Örnek Olaylar

• Olay 1: Ünlü bir ses sanatçısının adı ve soyadının, kendisinden izin alınmaksızın turistik bir bölgedeki bir restorana isim olarak verilmesi durumunda, adın ticari amaçla ve iltibasa yol açacak şekilde gaspı söz konusudur. Sanatçı, TMK m. 26 uyarınca adın haksız kullanımına son verilmesi (tabelanın indirilmesi) davası ile birlikte, bu haksız kullanımdan doğan itibar kaybı için manevi tazminat ve yoksun kaldığı lisans bedelleri için kusura dayalı maddi tazminat talep edebilir.
• Olay 2: Bir kişinin sosyal medyada adı ve fotoğrafları izinsiz alınarak taklit bir hesap (sahte profil) açılması ve bu hesap üzerinden kişinin adeta kendisiymiş gibi paylaşımlar yapılması, TMK m. 26 kapsamında adın doğrudan gaspıdır. Gerçek ad sahibi, bu eyleme son verilmesini ve hesabın kapatılmasını mahkemeden isteyebileceği gibi, olayın ulaştığı şeref ihlali boyutuna göre (örneğin deepfake ile sahte içerikler üretilmişse) manevi tazminat da isteyebilir.

6. Pratik Notlar

• Soyadın korunması yalnızca onu ilk kullanan kişiyi değil, aile birliği ve nesep bağı nedeniyle o soyadını haklı olarak taşıyan eş ve çocukları da kapsar; soyadına yönelik bir saldırı tüm ailenin kişilik hakkına yansır.
• Tüzel kişi adlarının korunması konusunda, TMK m. 26'daki mutlak ad koruması ile Türk Ticaret Kanunu'ndaki (TTK m. 41 vd.) ticaret unvanının korunması ve haksız rekabet hükümleri birbirini tamamlayan kombinasyonlar olarak yarışarak kullanılabilir.
• Yazar, ressam veya sahne sanatçılarının tanındıkları sahne adları (artist adları) veya mahlasları, kişinin gerçek kimliği ile özdeşleştiği ölçüde öz ad gibi TMK m. 26 korumasından eksiksiz yararlanır.
• Adın haksız kullanıldığı davalarda yargılama süreci beklenmeden ihlalin durdurulması için HMK m. 389 uyarınca ihtiyati tedbir talebinde bulunulması pratik açıdan kritik bir öneme sahiptir.
• Sosyal medyada adın haksız kullanımında (sahte hesaplar) uzun sürebilecek davalardan önce 5651 sayılı Kanun kapsamındaki içerik çıkarma veya platform içi şikayet mekanizmalarının işletilmesi daha hızlı sonuçlar doğurabilmektedir.

7. Eleştirel Değerlendirme

TMK m. 26, klasik anlamda fiziksel ve ticari hayattaki ad gaspını çözmek üzere kurgulanmış olsa da, günümüzde dijital dünyanın getirdiği yeni kimlik formları karşısında yetersiz kalma riski taşımaktadır. Doktrinde Dural/Öğüz ve Akıntürk/Ateş Karaman'ın eserlerinde de işaret edildiği üzere, kişilik haklarının dinamik yapısı gereği ad kavramının koruma çemberinin genişletilmesi şarttır. Modern dönemde kişilerin sanal dünyadaki (Web3, metaverse) "avatar" adları, dijital mahlasları ve e-spor kullanıcı adları yoğun bir iktisadi değere ve şahsi aidiyete sahip olduğundan, bu dijital adların da TMK m. 26 kapsamında öz ad gibi korunması gerektiği savunulmaktadır. Öte yandan Öztan ve Akyol'un sistematiğinden yola çıkıldığında; platformların sağladığı anonimliğin arkasına saklanılarak yapılan "deepfake" (sahte video/ses) üretimi veya bir kişi adının NFT olarak izinsiz şekilde blokzincire kaydedilmesi gibi modern ad ihlalleri, failin tespitindeki teknik imkânsızlıklar nedeniyle TMK m. 26'daki tazminat mekanizmalarını etkisiz bırakabilmektedir. Adın dijital bir veriye (data) dönüşmesi, Kılıçoğlu'nun da vurgulayabileceği üzere, klasik özel hukuk korumasından ziyade dijital platform sorumluluklarını (aracı hizmet sağlayıcılar) ve "unutulma hakkı"nı merkeze alan daha proaktif bir koruma paradigmasına geçilmesini zorunlu kılmaktadır.

Metodolojik Not

Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.

Kullanılan kaynaklar:

• Doktrin: Mustafa Dural / Tufan Öğüz, Türk Özel Hukuku Cilt I — Temel Kavramlar ve Medeni Kanunun Başlangıç Hükümleri; Mustafa Dural / Tufan Öğüz, Türk Özel Hukuku Cilt II — Kişiler Hukuku; Şener Akyol, Medeni Hukuk — Şahsın Hukuku; Bilge Öztan, Şahsın Hukuku Hakiki Şahıslar; Turgut Akıntürk / Derya Ateş Karaman, Türk Medeni Hukuku — Aile Hukuku; Ahmet M. Kılıçoğlu, Aile Hukuku.
• Yargı kararları: Türk Medeni Kanunu m. 26'yi doğrudan atıflayan güncel bir Yargıtay kararı mevcut taramayla tespit edilemedi.
• Tarihsel arka plan: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun madde gerekçesi.
• Karşılaştırmalı hukuk: İsviçre Medeni Kanunu (Schweizerisches Zivilgesetzbuch — ZGB) Art. 29.

Yorumun kapsamı: Bu çalışma, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 1 Ocak 2002'de yürürlüğe giren 26. madde metnine dayanır.

Görüş: Adın kişilik hakkı boyutunun dijital kimlik ve avatarları kapsayacak biçimde geniş yorumlanması; deepfake ve sahte profil karşısında TMK m. 26'nın etkin korumasının sağlanması gerektiği görüşü benimsenmiştir.

Güncellik: Bu yorum, 16.05.2026 tarihi itibariyle günceldir.