TMK Madde 18

1. Sistematik

Türk Medeni Kanunu'nun Kişiler Hukuku kitabında "Hısımlık" alt başlığı altında yer alan 18. madde, mehaz İsviçre Medeni Kanunu'nun (ZGB) 21. maddesine tekabül etmektedir. Kuralın ratio legis'i, evlilik akdi ile kurulan sıhri bağın (kayın hısımlığının) niteliğini ve derecesini belirlemek; evlilik birliği herhangi bir sebeple sona erse dahi bu hukuki bağın devam edeceği ilkesini güvence altına almaktır.

2. Kavramlar

2.1 Kayın hısımlığı (sıhri hısımlık) tanımı: Mülga 743 sayılı Kanun'da "sıhri hısımlık" olarak ifade edilen bu kurum, 4721 sayılı TMK ile "kayın hısımlığı" adını almıştır; eşlerden biri ile diğerinin kan hısımları arasında evlenme yoluyla karşılıklı olarak kurulan hukuki bağdır. 2.2 Tür ve derece denkliği: Bir eşin kan hısımları, diğer eşin aynı tür ve dereceden kayın hısmı kabul edilir. Örneğin; kadının annesi (1. derece üstsoy kan hısmı) kocanın da 1. derece üstsoy kayın hısmı (kayınvalidesi) olur. Benzer şekilde eşin kardeşi, diğer eşin 2. derece yansoy kayın hısmıdır. 2.3 Evliliğin sona ermesinin etkisizliği: Kayın hısımlığını kuran evlilik birliği ölüm, boşanma veya butlan kararı gibi nedenlerle sona erse bile, kazanılmış olan kayın hısımlığı statüsü ortadan kalkmaz. 2.4 Eşler arası bağ vs. kayın hısımlığı farkı: Eşler, birbirlerinin ne kan hısmı ne de kayın hısmıdır; TMK m. 18'deki tanımlama çerçevesinde eşleri birbirine karşı sıhri hısım olarak nitelendirmek hukuken mümkün değildir. Eşler arasındaki bağ sadece evlilik (eşlik) bağıdır.

3. Sistematik İlişkiler

• TMK m. 17 (Kan hısımlığı): Kayın hısımlığının türü ve derecesi, kan hısımlığı kurallarına (doğum sayısına) atıf yapılarak hesaplanır.
• TMK m. 129/2 (Evlenme yasakları): Kayın hısımlığı meydana getirmiş olan evlilik sona ermiş olsa dahi, eşlerden biri ile diğerinin üstsoyu veya altsoyu arasında evlenmek mutlak olarak yasaktır.
• TMK m. 22 (Yerleşim yeri): Eş hısımlığı bağlantısı olmaksızın, kişilerin bağımsız yerleşim yeri kuralı geçerlidir.
• HMK m. 36 (Hâkimin yasaklılığı): Hâkimin davaya bakmaktan yasaklı olduğu hallerde, evlilik sona ermiş olsa dahi belirli derecelerdeki kayın hısımlığı etki doğurur.
• Borçlar/Ticaret hukukunda iyi niyet karinesi: İcra ve İflas Hukuku ile borçlar hukukundaki tasarrufun iptali davalarında, kayın hısımları arasındaki ivazlı tasarruflar bağışlama hükmünde sayılarak iyi niyet karinesini bertaraf eden yakın ilişki şüphesi yaratır.

4. Yargıtay İçtihadı

scraper'dan karar yok, ileride güncelle

5. Pratik Örnek Olaylar

• Olay 1: Eşinden boşanan bir kişinin, eski eşinin kardeşi (yansoy kayın hısmı
• eski baldız/kayınbirader) ile evlenmek istemesi durumunda, bu evliliğe kanuni bir engel bulunmamaktadır. TMK m. 129/2 uyarınca kayın hısımlığından doğan evlenme yasağı, evlilik sona erse dahi sadece "diğerinin üstsoyu veya altsoyu" ile sınırlı tutulmuştur. Yansoy kayın hısımlığı mutlak bir evlenme engeli teşkil etmez.
• Olay 2: Mirasbırakan, sağlığında malvarlığının büyük bir kısmını ikinci derece yansoy kayın hısmına devretmiştir. Kayın hısımlarının yasal mirasçı statüsü olmamasına rağmen, bu devre karşı açılacak tenkis veya muris muvazaası davasında alıcı kişinin kayın hısmı olması, işlemin şüpheli niteliğini ve tarafın üçüncü kişi olarak iyi niyetli kabul edilemeyeceğini göstermede güçlü bir emaredir.

6. Pratik Notlar

• Kayın hısımlığı evlenme yasakları ile usul hukuku kuralları (hâkimin reddi, tanıklıktan çekinme) haricinde; yasal mirasçılık hakkı veya kural olarak karşılıklı yoksulluk nafakası yükümlülüğü doğurmaz.
• Tür ve derece denkliği ilkesi gereği, kan hısımlığında her doğum bir derece iken, kayın hısımlığında evlilik bağı sıfır mesafe kabul edilir ve eşin kan hısmı kaçıncı derecedeyse kayın hısmı da doğrudan o derecede olur.
• Evliliğin boşanma ile sona ermesi hısımlığı ortadan kaldırmaz (TMK m. 18/2).
• Evlat edinme ilişkisi (suni hısımlık) ne kan hısımlığı ne de kayın hısımlığı meydana getirir; kendine özgü akdi bir hısımlıktır.

7. Eleştirel Değerlendirme

Kayın hısımlığının evlilik sona erdikten sonra dahi devam etmesi kuralı (TMK m. 18/2) modern aile yapılarında pratik anlamı oldukça zayıflamış bir düzenlemedir. Öğretide Dural/Öğüz ve Akıntürk/Ateş Karaman gibi yazarların sistematiğinde de ele alındığı üzere, boşanma ile eşler arasındaki her türlü hukuki ve duygusal bağ kesilirken, eşlerin aileleri (kayın hısımları) ile aralarındaki hukuki statünün devam ettirilmesi sosyolojik gerçeklikle örtüşmemektedir. Sadece belirli evlenme yasaklarını (TMK m. 129/2) korumak veya usul hukukundaki tanıklıktan çekinme müesseselerini ayakta tutmak amacıyla hısımlığın külliyen devam ettiğinin varsayılması, Sulhi Tekinay'ın yaklaşımında da eleştirilebileceği üzere katı bir fiksiyondur. Karşılaştırmalı hukukta ve modern doktrinde, evlilik bağının kopmasıyla özellikle yansoy kayın hısımlığının ortadan kalkması gerektiği, şahsi ilişkilerin bittiği noktada hukuki bağın zorla ayakta tutulmasının gereksiz bir şekilcilik olduğu savunulmaktadır. Ayrıca, Öztan'ın (Aile Hukuku) eserlerinde temas edildiği üzere, hukuk düzeninin eşleri birbirinin hısmı saymayıp eşlerin akrabalarını birbirine hısım sayması da kendi içinde kavramsal bir paradoks yaratmaktadır.

Metodolojik Not

Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.

Kullanılan kaynaklar:

• Doktrin: Mustafa Dural / Tufan Öğüz, Türk Özel Hukuku Cilt I — Temel Kavramlar ve Medeni Kanunun Başlangıç Hükümleri; Mustafa Dural / Tufan Öğüz, Türk Özel Hukuku Cilt II — Kişiler Hukuku; Şener Akyol, Medeni Hukuk — Şahsın Hukuku; Bilge Öztan, Şahsın Hukuku Hakiki Şahıslar; Turgut Akıntürk / Derya Ateş Karaman, Türk Medeni Hukuku — Aile Hukuku; Ahmet M. Kılıçoğlu, Aile Hukuku.
• Yargı kararları: Türk Medeni Kanunu m. 18'yi doğrudan atıflayan güncel bir Yargıtay kararı mevcut taramayla tespit edilemedi.
• Tarihsel arka plan: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun madde gerekçesi.
• Karşılaştırmalı hukuk: İsviçre Medeni Kanunu (Schweizerisches Zivilgesetzbuch — ZGB) Art. 21.

Yorumun kapsamı: Bu çalışma, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 1 Ocak 2002'de yürürlüğe giren 18. madde metnine dayanır.

Görüş: Kayın hısımlığının evlilik sonrası devam eden bağı, evlenme yasakları gibi kamu düzenini ilgilendiren konularda korunması; ancak miras, nafaka gibi alanlarda bağımsız sonuçlar doğurmaması yerinde bir denge sağlamaktadır.

Güncellik: Bu yorum, 16.05.2026 tarihi itibariyle günceldir.