TMK Madde 264

1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

264. madde, mal ortaklığı rejiminde özel bir yönetim/tasarruf hâlini düzenler: Eşlerden birinin, ortaklık mallarını kullanarak tek başına bir meslek veya sanat icra etmesi. Olağanüstü yönetim (m. 263) önemli işlemlerde diğer eşin rızasını ararken, bu madde mesleki/sanatsal faaliyetin sürekliliği için pratik bir kolaylık getirir: Diğer eşin bir kez verdiği rıza ile, o faaliyete ilişkin bütün hukukî işlemler yapılabilir.

Hüküm, meslek veya sanat icrasının doğası gereği çok sayıda ve sürekli işlem gerektirmesinden doğan ihtiyaca cevap verir. Her işlem için ayrı rıza aramak, faaliyeti işlemez hâle getirirdi. Bu nedenle madde, faaliyetin başında verilen rızayı, o faaliyet kapsamındaki tüm işlemleri kapsayacak biçimde genişletir.

2. Maddedeki Kavramların Analizi

2.1. Diğer Eşin Rızası

Faaliyetin ortaklık mallarıyla yürütülebilmesi için diğer eşin rızası gerekir. Bu rıza, faaliyetin kuruluşuna ilişkin temel onaydır. Rıza verildikten sonra, faaliyet kapsamındaki işlemler için tekrar tekrar onay aranmaz.

2.2. Faaliyet Kapsamındaki Bütün Hukukî İşlemler

Rıza verildiğinde, faaliyeti yürüten eş, o meslek veya sanata ilişkin bütün hukukî işlemleri tek başına yapabilir. Bu, faaliyetin olağan ve gerekli işlemlerini (alım-satım, sözleşme yapma, borçlanma vb.) kapsar. Yetki, faaliyetin konusuyla sınırlıdır; faaliyetle ilgisiz işlemler bu kapsamda değildir ve genel yönetim kurallarına (m. 262-263) tabi kalır.

3. Sistematik İlişkiler

• TMK m. 262-263 — Olağan ve olağanüstü yönetim. 264, meslek/sanat icrası için bu genel kurallara özel bir istisna/kolaylık getirir.
• TMK m. 266 — Sorumluluk ve yönetim giderleri; faaliyet kapsamında doğan sorumluluk ve giderler bu çerçevede değerlendirilir.

4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı

Bu maddeye doğrudan ilişkin — mal ortaklığında meslek/sanat icrasını bizatihi konu edinen — son 24 ayda taranan Yargıtay 2. ve 8. Hukuk Daireleri kararları arasında doğrulanmış güncel bir karar künyesi tespit edilememiştir. Kullanıcı tarafından sağlanan ek karar da bulunmamaktadır. Künye uydurmaktan kaçınmak akademik dürüstlüğün gereğidir. Mal ortaklığı rejiminin nadirliği nedeniyle bu maddeye özgü güncel içtihat son derece sınırlıdır.

5. Pratik Örnek Olaylar

Olay 1 (kurmaca senaryo): Mal ortaklığı rejimindeki (K), eşi (E)'nin rızasıyla ortaklık sermayesini kullanarak bir terzilik atölyesi işletir. (K), atölye için kumaş alımı, müşteri sözleşmeleri ve tedarikçi borçlanmaları yapar.

Hukuki analiz: (E)'nin faaliyete rıza göstermesiyle (K), terzilik faaliyetine ilişkin bütün hukukî işlemleri tek başına yapabilir (m. 264). Her işlem için ayrıca rıza gerekmez; bu işlemler ortaklığı bağlar.

Olay 2 (kurmaca senaryo): (K), atölye faaliyetiyle hiçbir ilgisi olmayan, ortaklığa ait bir yazlık taşınmazı satmak ister.

Hukuki analiz: Bu işlem meslek/sanat faaliyetinin kapsamı dışındadır; 264. maddedeki genel yetkiye dayanılamaz. Taşınmaz satışı olağanüstü yönetim işlemi olduğundan (m. 263) diğer eşin ayrıca rızası gerekir.

6. Pratik Uygulama Notları

• Rızanın kapsamı: Faaliyetin başında verilen rıza, o faaliyetin tüm olağan işlemlerini kapsar; her işlem için ayrı onay gerekmez.
• Konu sınırı: Yetki yalnızca ilgili meslek/sanat faaliyetiyle sınırlıdır; faaliyet dışı işlemler genel yönetim kurallarına tabidir.
• Üçüncü kişiler: Faaliyet kapsamındaki işlemler ortaklığı bağladığından, karşı taraf güvenle işlem yapabilir.

7. Eleştirel Değerlendirme

264. madde, mesleki ve sanatsal faaliyetin pratik gereklilikleriyle ortak malvarlığının korunmasını uzlaştıran isabetli bir hükümdür. Faaliyetin başında verilen rızanın tüm işlemleri kapsaması, faaliyetin akıcı yürütülmesini sağlarken; yetkinin faaliyet konusuyla sınırlı olması, diğer eşi ilgisiz tasarruflara karşı korur. Kanaatimizce hüküm, mal ortaklığının nadir uygulanmasına rağmen, ekonomik faaliyetin sürekliliği için gerekli ve dengeli bir çözümdür.

Metodolojik Not

Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.

Kullanılan kaynaklar:

• Doktrin: Aile hukuku öğretisinin genel kabul görmüş yaklaşımlarına başvurulmuştur (Akıntürk/Ateş, Türk Medeni Hukuku — Aile Hukuku; Öztan, Aile Hukuku). Sayfa numarası verilmemiştir.
• Yargıtay kararları: karararama.yargitay.gov.tr üzerinden 01.06.2026 tarihinde tarama yapılmış; maddeye özgü doğrulanmış güncel karar tespit edilememiştir (bkz. § 4).
• Mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 264; sistematik ilişkilerde m. 262-263, m. 266.

Yorumun kapsamı: Bu çalışma, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun yürürlükteki metnine dayanır.

Görüş: Faaliyetin başında verilen rızanın tüm işlemleri kapsaması, ekonomik faaliyetin sürekliliği için isabetlidir; yetkinin konu ile sınırlı olması diğer eşi korur.

Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir. Yeni Yargıtay HGK / İBK kararları sonrası revize edilebilir.