TMK Madde 261

1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

261. madde, mal ortaklığı rejiminde bir malın kişisel mal mı yoksa ortaklık malı mı olduğu konusunda doğan tereddütleri çözen ispat kuralını koyar. Hüküm açıktır: Bir eşin kişisel malı olduğu ispatlanmadıkça, tüm malvarlığı değerleri ortaklık malı sayılır. Böylece madde, mal ortaklığında ortaklık malı lehine bir karine kurar.

Bu kural, rejimin temel mantığının doğal sonucudur: Mal ortaklığında kural malların ortaklığa girmesi, kişisel mal ise istisnadır. İstisnayı ileri süren, onu ispatla yükümlüdür. Madde, 260. maddedeki kişisel mal tanımını tamamlar; 260 hangi malların kişisel olduğunu belirlerken, 261 bunun ispat yükünü ve ispatlanamadığında uygulanacak sonucu düzenler.

Düzenlemenin amacı (ratio legis), tasfiyede belirsizliği gidermek ve ispat yükünü adil biçimde dağıtmaktır. Ortaklık malı karinesi, paylaşımı kolaylaştırır ve kişisel mal iddiasını somut delile bağlar.

2. Maddedeki Kavramların Analizi

2.1. Ortaklık Malı Karinesi

Madde, ispat edilemeyen her malvarlığı değerini ortaklık malı sayar. Bu, kanuni bir karinedir: Aksi ispatlanana kadar mal ortaklık kütlesine aittir. Karine, hâkimin önündeki belirsizliği ortaklık lehine çözer; bu da rejimin paylaşımcı doğasıyla uyumludur.

2.2. İspat Yükü ve Aksinin İspatı

Kişisel mal iddiasında bulunan eş, malın 260. madde anlamında kişisel mal olduğunu (mal rejimi sözleşmesi, üçüncü kişinin kazandırması veya kanun gereği) ispatlamak zorundadır. İspat, her türlü delille yapılabilir; ancak özellikle mal rejimi sözleşmesi gibi şekle tabi işlemlerde yazılı belge belirleyicidir. İspat başarısız olursa mal, karine gereği ortaklık malı olarak tasfiyeye dahil edilir.

3. Sistematik İlişkiler

• TMK m. 260 — Kişisel malların tanımı. 261. madde, bu malların ispat yükünü ve ispatlanamama sonucunu düzenleyerek 260'ı tamamlar.
• TMK m. 222 — Edinilmiş mallara katılma rejimindeki ispat kuralı. 261. madde, kanuni rejimdeki bu düzenlemenin mal ortaklığına özgü paralelidir; iki hüküm benzer bir ispat mantığı taşır.
• TMK m. 271 vd. — Tasfiye. Ortaklık malı-kişisel mal ayrımının ispatı, tasfiyede pay belirlemenin ön koşuludur.

4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı

Bu maddeye doğrudan ilişkin — mal ortaklığında ortaklık malı karinesini bizatihi konu edinen — son 24 ayda taranan Yargıtay 2. ve 8. Hukuk Daireleri kararları arasında doğrulanmış güncel bir karar künyesi tespit edilememiştir. Kullanıcı tarafından sağlanan ek karar da bulunmamaktadır. Künye uydurmaktan kaçınmak akademik dürüstlüğün gereğidir.

Mal ortaklığı rejiminin uygulamadaki nadirliği nedeniyle bu maddeye özgü güncel içtihat sınırlıdır. İspat ve mal türü ayrımına ilişkin yerleşik içtihat ağırlıklı olarak kanuni rejim (edinilmiş mallara katılma, m. 222) çerçevesinde gelişmiştir.

5. Pratik Örnek Olaylar

Olay 1 (kurmaca senaryo): Mal ortaklığı rejimindeki eşlerin tasfiyesinde, (K) bir ziynet eşyasının evlilik öncesi kendisine babası tarafından kişisel mal olarak bağışlandığını ileri sürer ancak buna dair hiçbir belge veya tanık sunamaz.

Hukuki analiz: 261. madde uyarınca kişisel mal olduğu ispatlanamayan değer ortaklık malı sayılır. (K) iddiasını ispatlayamadığından, ziynet ortaklık malı olarak tasfiyeye dahil edilir.

Olay 2 (kurmaca senaryo): (E), bir taşınmazın üçüncü kişi tarafından kendisine "kişisel mal olacak şekilde" vasiyetle bırakıldığını, vasiyetnameyi ibraz ederek ispatlar.

Hukuki analiz: Üçüncü kişinin karşılıksız kazandırmada malın kişisel mal olacağını belirlemesi (m. 260) ispatlandığından, karine çürütülür; taşınmaz (E)'nin kişisel malıdır ve ortaklık kütlesine girmez.

6. Pratik Uygulama Notları

• Karinenin yönü: Tereddüt hâlinde mal ortaklık malı sayılır; kişisel mal iddiası ispat gerektirir.
• Delil serbestisi: Kişisel mal ispatı her türlü delille yapılabilir; ancak mal rejimi sözleşmesine dayanılıyorsa şekle uygun yazılı sözleşme aranır.
• Tasfiyeye etkisi: İspat edilemeyen değerlerin ortaklık malı sayılması, paylaşımda doğrudan pay artışı doğurur.

7. Eleştirel Değerlendirme

261. madde, ispat yükünü rejimin mantığına uygun biçimde dağıtan, kısa ve işlevsel bir hükümdür. Ortaklık malı karinesi, tasfiyede belirsizliği gidererek paylaşımı kolaylaştırır. Kanuni rejimdeki ispat kuralıyla (m. 222) paralel olması, medeni hukukun mal rejimleri arasında tutarlı bir ispat anlayışı benimsediğini gösterir. Kanaatimizce hüküm, kişisel mal iddiasını somut delile bağlayarak hem hukuki güvenliği hem de eşler arası adaleti korur.

Metodolojik Not

Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.

Kullanılan kaynaklar:

• Doktrin: Aile hukuku öğretisinin genel kabul görmüş yaklaşımlarına atıfsız genel ifadelerle başvurulmuştur (Öztan, Aile Hukuku; Akıntürk/Ateş, Türk Medeni Hukuku — Aile Hukuku). Sayfa numarası verilmemiştir.
• Yargıtay kararları: karararama.yargitay.gov.tr üzerinden 01.06.2026 tarihinde tarama yapılmış; maddeye özgü doğrulanmış güncel karar tespit edilememiştir (bkz. § 4).
• Mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 261; sistematik ilişkilerde m. 260, m. 222, m. 271 vd.

Yorumun kapsamı: Bu çalışma, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun yürürlükteki metnine dayanır.

Görüş: Ortaklık malı karinesi, mal ortaklığının paylaşımcı doğasına uygundur; kişisel mal iddiasının ispata bağlanması hukuki güvenliği güçlendirir.

Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir. Yeni Yargıtay HGK / İBK kararları sonrası revize edilebilir.