Türk Medeni Kanunu
Bu sayfada TMK madde 129 (TMK m. 129, TMK m 129, TMK 129) resmî hükmü ile akademik şerhi yer alır — Av. Fethi Güzel Hukuk Portalı.
Resmî metin — TMK Madde 129
Aşağıdaki kimseler arasında evlenme yasaktır:
---
Madde 129 - Aşağıdaki kimseler arasında evlenme yasaktır:
1.
Üstsoy ile altsoy arasında; kardeşler arasında; amca, dayı, hala ve teyze ile
yeğenleri arasında,
2.
Kayın hısımlığı meydana getirmiş olan evlilik sona ermiş olsa bile, eşlerden
biri ile diğerinin üstsoyu veya altsoyu arasında,
3.
Evlât edinen ile evlâtlığın veya bunlardan biri ile diğerinin altsoyu ve eşi
arasında.
II.
Önceki evlilik
1.
Sona erdiğinin ispatı
a.
Genel olarak
#### 1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
Türk Medeni Kanunu m. 129 (4721 sayılı), «Aşağıdaki kimseler arasında evlenme yasaktır:» başlığı altında medeni hukuk (kişiler, aile, miras, eşya) içinde konumlanan temel hükümlerden biridir. Madde, salt lafzî bir emir olmaktan öte; kanunun koruduğu menfaat dengesini somut uyuşmazlığa taşıyan bir uygulama aracıdır.
Sistematik açıdan hüküm, önceki maddelerde kurulan kavramsal zemin ile sonraki maddelerin usul ve sonuç rejimini birbirine bağlar. Bu nedenle m. 129 izole okunmamalı; TMK’nın ilgili bölüm/ayırım bütünlüğü ve kişilik hakları ve ehliyet ilkesiyle birlikte yorumlanmalıdır.
Ratio legis, kişilik hakları ve ehliyet, aile düzeni ve çocuk yararı, mirasın geçmesi ve saklı pay ekseninde toplanır. Madde metninin çekirdek lafzı şu çerçeveyi çizer: Aşağıdaki kimseler arasında evlenme yasaktır: 1. amca, dayı, hala ve teyze ile yeğenleri arasında, 2.
Bu çerçeve, hem emredici çekirdek hem de (varsa) tamamlayıcı hareket alanı bakımından iki katmanlı bir okumayı zorunlu kılar. Uygulayıcı, önce maddenin hangi hukuki ilişkiyi düzenlediğini, sonra hangi şart ve sonuçları bağladığını, en sonda ispat ve usul yollarını tespit etmelidir.
#### 2. Maddedeki Kavramların Analizi
##### 2.1. Konu ve hukuki nitelik
Madde 129, «Aşağıdaki kimseler arasında evlenme yasaktır:» ekseninde evlât ve evlâtlığın kavramlarını operasyonel hale getirir. Hukuki nitelik bakımından hüküm, kural olarak medeni hukuk (kişiler, aile, miras, eşya) içinde emredici veya yarı-emredici bir rejim kurar; aksi ancak kanunun açıkça izin verdiği ölçüde kararlaştırılabilir.
##### 2.2. Unsurlar
Uygulanabilirlik için tipik unsurlar şunlardır: (i) maddenin öngördüğü fiilî/hukuki durumun varlığı, (ii) kişi/ehliyet ve taraf sıfatı, (iii) şekil–süre–bildirim koşulları, (iv) sonuç bağının (hak, borç, yaptırım, geçersizlik, devir vb.) kurulması. Unsur eksikliği, hakkın doğmaması, işlemin sakatlığı veya yaptırımın uygulanamaması sonucunu doğurabilir.
Metinden çıkan somut vurgular: Kayın hısımlığı meydana getirmiş olan evlilik sona ermiş olsa bile, eşlerden biri ile diğerinin üstsoyu veya altsoyu arasında, 3. Evlât edinen ile evlâtlığın veya bunlardan biri ile diğerinin altsoyu ve eşi arasında.
##### 2.3. Korunan menfaat
Korunan menfaat, bireysel hak sahibi ile aile düzeni ve çocuk yararı arasındaki dengede aranır. TMK m. 129, bir yandan hak sahibinin meşru beklentisini; diğer yandan üçüncü kişilerin ve kamu düzeninin öngörülebilirliğini gözetir. ispatı kavramı bu dengede anahtar rol oynar.
##### 2.4. Sonuç ve yaptırım
Maddenin sonucu — hakkın kazanılması/kaybı, borç doğumu, geçersizlik, sorumluluk, idari veya yargısal yol — lafzın bağladığı hükme göre belirlenir. Sonuç teşhisi yanlış yapılırsa, sonraki dava veya icra adımları da hatalı kurulur. Ö
… (tam şerh portal arşivinde — Av. Fethi Güzel)