ESER SÖZLEŞMESİNDE YÜKLENİCİNİN SORUMLULUĞU
İÇİNDEKİLER
GİRİŞ
BÖLÜM 1
ESER SÖZLEŞMESİNİN GENEL ÇERÇEVESİ VE YÜKLENİCİNİN TEMEL BORÇLARI
1.1 Eser Sözleşmesinin Tanımı, Hukuki Niteliği ve Unsurları
1.1.1 Tanımı (TBK m. 470)
1.1.2 Hukuki Niteliği
1.1.3 Eser Sözleşmesinin Unsurları
1.1.3.1 Bir Eser Meydana Getirme
1.1.3.2 Ücret
1.1.3.3 Anlaşma
1.2 Yüklenicinin Eseri Teslim Borcuna Bağlı Asli ve Yan Borçları, Diğer İş Görme Sözleşmelerinden Sınırlanması
1.2.1 Eseri Sadakat ve Özenle Meydana Getirme Borcu
1.2.1.1 Sadakat Borcu
1.2.1.2 Özen Borcu ve Objektif Özen Ölçüsü
1.2.2 Eseri Bizzat Yapma veya Kendi Yönetimi Altında Yaptırma Borcu
1.2.3 Araç ve Gereçlere İlişkin Borçlar
1.2.4 İş Sahibini Uyarma (İhbar) Yükümlülüğü
1.2.5 Eseri Zamanında Teslim Etme Borcu ve Temerrüdün Sonuçları
BÖLÜM 2
YÜKLENİCİNİN SORUMLULUĞUNUN ESASI: AYIP KAVRAMI VE TÜRLERİ
2.1 Genel Olarak Ayıp Kavramı
2.1.1 Tanımı: Sözleşmede Kararlaştırılan ve Lüzumlu Vasıfların Eksikliği
2.1.2 Ayıbın Mevcut Olması Gereken An: Hasarın İş Sahibine Geçtiği An (Teslim Anı)
2.2 Ayıp Türleri
2.2.1 Niteliğine Göre Ayıp 1. Açık Ayıp 2. Gizli Ayıp
2.2.2 Önem Derecesine Göre Ayıp
2.2.2.1 Esaslı Ayıp
2.2.2.2 İkinci Derecede (Tali) Ayıp
2.2.3 Kapsamına Göre Ayıp
2.2.3.1 Maddi Ayıp
2.2.3.2 Hukuki Ayıp
2.2.3.3 Ekonomik Ayıp
2.3 Yüklenicinin Ayıptan Sorumluluğunun Şartları
2.3.1 Eserin Teslim Edilmiş Olması
2.3.2 Eserde Ayıbın Bulunması
2.3.3 Ayıbın İş Sahibine Yükletilememesi
2.3.4 İş Sahibinin Kanundan Doğan Külfetlerini Yerine Getirmesi
2.3.4.1 Gözden Geçirme (Muayene) Külfeti
2.3.4.2 Bildirim (İhbar) Külfeti
2.3.5 Sorumsuzluk Anlaşmasının Bulunmaması
BÖLÜM 3
AYIPTAN DOĞAN SORUMLULUKTA İŞ SAHİBİNİN SEÇİMLİK HAKLARI
3.1 İş Sahibinin Sahip Olduğu Seçimlik Haklar (TBK m. 475)
3.1.1 Eserin Kabul Edilebilir Olması Halinde Kullanılabilecek Haklar
3.1.1.1 Ücretten İndirim Yapılmasını İsteme Hakkı
3.1.1.2 Eserin Ücretsiz Onarılmasını İsteme Hakkı (Tüm Masraflar Yükleniciye Ait Olmak Üzere)
3.1.2 Eserin Kabul Edilemeyecek Derecede Ayıplı veya Hakkaniyet Gereği Kabulünün Beklenemeyeceği Durumlarda Kullanılabilecek Hak 1. Sözleşmeden Dönme Hakkı
3.2 Seçimlik Hakların Kullanılmasının Şartları ve Sonuçları
3.2.1 Hakkın Kullanılması ve Hukuki Niteliği
3.2.2 Seçimlik Haklar Arasındaki Yarışma ve Tercihin Kesinliği
3.3 İş Sahibinin Genel Hükümlere Göre Tazminat İsteme Hakkı (TBK m. 475/son)
3.3.1 Tazminat Hakkının Diğer Seçimlik Haklarla Birlikte Kullanılması
3.3.2 Tazminatın Kapsamı (Menfi ve Müspet Zarar)
BÖLÜM 4
SORUMLULUĞUN KAPSAMI, SINIRLARI VE ZAMANAŞIMI
4.1 Yüklenicinin Ağır Kusuru Halinde Sorumluluğun Genişlemesi, Sorumsuzluk Anlaşmaları ve Geçerlilik Sınırları, Zamanaşımı
4.1.1 Ayıbı Kasten Gizlemesi veya Ağır Kusurlu Olması
4.1.2 İhbar Külfetinin Yerine Getirilmemesinin Sonuçsuz Kalması
4.2 Sorumsuzluk Anlaşmaları ve Geçerlilik Sınırları (TBK m. 476)
4.3 Ayıptan Doğan Sorumlulukta Zamanaşımı (TBK m. 478)
4.3.1 Genel Zamanaşımı Süreleri
4.3.2 Yüklenicinin Ağır Kusuru Halinde Zamanaşımı
SONUÇ
KAYNAKÇA
GİRİŞ
Eser sözleşmesi, Türk Borçlar Kanunu (TBK) m. 470 hükmünde tanımlanmış olup, yüklenicinin bir eser meydana getirmeyi, iş sahibinin de bunun karşılığında bir bedel ödemeyi üstlendiği, iş görme sözleşmelerinin bir türünü oluşturmaktadır. Gerek günlük hayatta gerekse ticari yaşamda sıklıkla karşılaşılan bu sözleşme türü, TBK’nın 470 ila 486. maddeleri arasında düzenlenmiştir.
Eser sözleşmesinde yüklenicinin temel borcu, eseri ayıpsız bir şekilde meydana getirmek ve iş sahibine teslim etmektir. İş sahibinin temel beklentisi, ödediği bedel karşılığında, sözleşmeyle kararlaştırılan niteliklere sahip ve kendisinden beklenen faydayı tam olarak gerçekleştirmeye elverişli bir eser almaktır. Ancak bazı durumlarda bu beklenti karşılanmaz ve yüklenici tarafından ayıplı bir eser teslim edilmiş olur. Eserdeki ayıp; sözleşmede belirlenen vasıfların eksikliği veya eserin dürüstlük kuralı gereğince sahip olması gereken özelliklerden yoksun olması hallerinde ortaya çıkar.
Çalışmamızın konusunu “Eser Sözleşmesinde Yüklenicinin Ayıptan Sorumluluğu” oluşturmaktadır. Bu sorumluluğun esası, kapsamı ve iş sahibinin bu durumda kullanabileceği haklar, TBK ve ilgili mevzuat hükümleri ile doktrin ve güncel Yargıtay kararları ışığında irdelenecektir.
BÖLÜM 1
ESER SÖZLEŞMESİNİN GENEL ÇERÇEVESİ VE YÜKLENİCİNİN TEMEL BORÇLARI
1.1 Eser Sözleşmesinin Tanımı, Hukuki Niteliği ve Unsurları
1.1.1 Tanımı (TBK m. 470)
Eser sözleşmesi, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 470. maddesinde tanımlanmıştır. TBK m. 470'e göre eser sözleşmesi: "Yüklenicinin bir eser meydana getirmeyi, iş sahibinin de bunun karşılığında bir bedel ödemeyi üstlendiği sözleşmedir.". Bu tanımdan anlaşıldığı üzere, sözleşmede işi gören kişiye yüklenici, işi gördüren kişiye ise iş sahibi adı verilmiştir[1].
TBK m. 470’teki kanuni tanım, yüklenicinin meydana getirdiği eseri iş sahibine teslim etme yükümlülüğünü içermemesi nedeniyle eksik olarak kabul edilmektedir[2]. Oysa eserin teslim borcu, eser sözleşmesinin asli edim yükümlülüğünü oluşturmaktadır[3]. Yüklenicinin meydana getirme faaliyeti, teslim yükümünü tamamlayan bir asli yükümdür[4].
Eser sözleşmesi, bir iş görme sözleşmesi olmakla birlikte, bu sözleşmede önemli olan husus, iş görme faaliyetinden çok, bu faaliyetten ortaya çıkan ve objektif olarak gözlenebilen sonuçtur[5]. Bu nedenle eser sözleşmesi, sonuç yaratma sözleşmesi olarak da nitelendirilir[6].
Eski Kanun (818 sayılı Borçlar Kanunu) ile TBK arasındaki temel terminoloji değişiklikleri şunlardır:
• Eski Kanun'da kullanılan "semen" terimi yerine, yükleniciye ödenecek karşılığın "bedel" terimiyle ifade edilmesi daha yerinde görülmüştür[7].
• Eski Kanun'daki "bir şey imali" ifadesi yerine "bir eser meydana getirme" ifadesinin kullanılması, mevcut bir eser üzerinde yapılacak değişikliklerin de eser sözleşmesinin konusunu oluşturabilmesi sebebiyle daha uygun düşmektedir[8].
1.1.2 Hukuki Niteliği
Eser sözleşmesi, iş görme edimi içeren bir sözleşmedir. Bu sözleşmenin temel özelliği, yüklenicinin belirli bir faaliyette bulunmayı değil, belirli bir sonucu taahhüt etmesidir[9].
Eser sözleşmesi, taraflara karşılıklı olarak asli edimler yükleyen bir sözleşmedir[10]. Yüklenicinin borçlandığı asli edim eseri meydana getirme ve teslim etme, iş sahibinin borçlandığı asli edim ise buna karşılık bedel ödemedir[11]. Bu borçlar arasında bir değişim (synallagma) ilişkisi mevcuttur[12].
Sözleşmenin kurulabilmesi için yüklenicinin, belirlenen bedel karşılığında bir eser meydana getirmeyi taahhüt etmesi gerekir[13]. Eser sözleşmesi, bedelsiz olarak kararlaştırılamaz[14].
Eser sözleşmesi, tarafların sözleşmenin esaslı unsurları üzerinde karşılıklı ve birbirine uygun irade beyanlarının uyuşmasıyla kurulur[15]. Eserin meydana getirilerek teslimi ve bedelin ödenmesi, sözleşmenin kurulmasıyla değil, ifasıyla ilgili hususlardır[16].
Öğretide baskın olan ve Yargıtay'ın benimsediği görüşe göre, eser sözleşmesi kural olarak ani edimli bir sözleşmedir[17]. Zira borcun ifası, meydana getirilen eserin iş sahibine teslimi ile bir defada gerçekleşir[18]. Yüklenicinin eser meydana getirme süreci ise, edim sonucuna ulaşmaya hizmet eden hazırlık faaliyeti olarak nitelendirilir[19]. Ancak bazı durumlarda sürekli borç ilişkisi doğuran özellikler taşıyabileceği de kabul edilir (karma görüş).
Eser sözleşmesi için TBK’da öngörülmüş bir geçerlilik şekil şartı yoktur[20]. Sözlü veya yazılı olarak yapılabilir. Ancak taşınmaz mülkiyetinin devri borcu altına girilen arsa payı karşılığı inşaat sözleşmeleri gibi istisnai durumlarda resmi şekil şartı aranır.[21]
1.1.3 Eser Sözleşmesinin Unsurları
Eser sözleşmesinden bahsedilebilmesi için sözleşmenin, bir eser meydana getirme, bedel (ücret) ve anlaşma (mutabakat) unsurlarını taşıması gerekmektedir[22]. Yargıtay da bu unsurları eser meydana getirme, bedel ve sözleşmenin varlığı olarak saymıştır[23].
1.1.3.1 Bir Eser Meydana Getirme
Eser, bir bütün oluşturan ve çalışma sonucu olan, objektif olarak tespiti mümkün maddi veya maddi olmayan her sonuç olarak kabul edilmektedir[24] (doktrindeki baskın görüş). İnsan emeği ürünü olup ekonomik değeri bulunan her hukuki varlık, maddi nitelikte olsun veya olmasın, bir eser sayılmaktadır[25].
Yüklenicinin eser meydana getirme borcu, hizmet sözleşmesindeki edim fiilinin aksine, bir edim sonucu (sonuç borcu) taahhüdüdür[26].
Meydana getirme kavramı, eski kanunda kullanılan "imal etme" kavramından daha geniş olup, sadece yeni bir şey ortaya koymakla sınırlı değildir[27].
Yeni Bir Eser Meydana Getirmede Yüklenici mevcut olmayan ve taahhüt edilen eseri ilk defa meydana getirir[28]. Örneğin, bir binanın yapılması veya bir ayakkabının yapılması.
Mevcut Bir Eseri Değiştirmede mevcut olan bir eserin şeklinin değiştirilmesi, düzeltilmesi, temizlenmesi, onarımı veya boyanması da eser meydana getirme kapsamındadır[29]. Örneğin, bir arabanın tamiri veya bir elbisenin kuru temizlemeye verilmesi.
Mevcut Bir Eseri Ortadan Kaldırmada mevcut bir eserin yıkılması, imha edilmesi veya ortadan kaldırılması da meydana getirme kavramı içinde yer alır[30]. Örneğin bir fabrikanın yıktırılması.
1.1.3.2 Ücret
İş sahibinin, yüklenicinin meydana getireceği eser karşılığında bedel ödeme taahhüdü, eser sözleşmesinin asli yükümlülüklerinden ve kurucu unsurudur[31]. Eser sözleşmesi ivazlı bir sözleşme olduğundan, bedelsiz olarak kararlaştırılamaz[32].
Bedel ilke olarak bir miktar paradır[33]. Ancak öğretide, iş sahibinin karşı edim olarak başka bir eser meydana getirmeyi taahhüt etmesinin de eser sözleşmesi kapsamında kabul edildiği görüşü mevcuttur[34].
Eser sözleşmesi için bedel ödeme taahhüdünün bulunması zorunlu olsa da, bedelin miktarının önceden kesin olarak belirlenmiş olması zorunlu değildir[35].
Bedel önceden belirlenmemiş veya yaklaşık olarak belirlenmişse, TBK m. 481 gereğince bedel, eserin yapıldığı yer ve zamandaki değerine ve yüklenicinin giderine bakılarak belirlenir.
Bedel açıkça kararlaştırılabileceği gibi zımnen de kararlaştırılabilir. Örneğin zanaatkârların ve meslek sahiplerinin meydana getirdiği eserler için bedel ödeneceği karine olarak kabul edilir[36].
Bedel, kesin (götürü bedel) veya yaklaşık olarak belirlenebilir. Götürü bedel kesin olup kural olarak maliyet artsa dahi artırılamaz.
Bedel ödeme borcu kural olarak eserin teslimi anında muaccel olur.
1.1.3.3 Anlaşma
Eser sözleşmesinin kurulması için yüklenici ile iş sahibinin sözleşmenin asli ve kurucu unsurları üzerinde anlaşmış (mutabık kalmış) olmaları gereklidir[37]. Bu, rızai bir sözleşmenin gereğidir.
Tarafların, yüklenicinin meydana getireceği eser ve teslimi ile buna karşılık iş sahibinin ödeyeceği bedel hususlarında karşılıklı ve birbirine uygun iradelerinin uyuşmasıyla sözleşme kurulur[38]. Eser sözleşmesi kural olarak şekle tabi olmadığından, anlaşma sözlü veya yazılı olarak yapılabilir. Taraflar iradelerini açıkça beyan edebileceği gibi zımnen de beyan edebilirler[39]. Örneğin kirli kıyafetlerin kuru temizlemeciye bırakılması zımni bir sözleşme kuruluşuna örnektir.
TBK m. 2/I'e göre, taraflar sözleşmenin esaslı noktalarında uyuşmuşlarsa, ikinci derecedeki noktalar üzerinde durulmamış olsa bile sözleşme kurulmuş sayılır. Bu ikincil noktalarda uyuşulamazsa, hakim uyuşmazlığı işin özelliğine bakarak karara bağlar.
1.2 Yüklenicinin Eseri Teslim Borcuna Bağlı Asli ve Yan Borçları, Diğer İş Görme Sözleşmelerinden Sınırlanması
1.2.1 Eseri Sadakat ve Özenle Meydana Getirme Borcu
Türk Borçlar Kanunu (TBK) m. 471/I-II’de düzenlenen bu borçlar, yüklenicinin, eserin meydana getirilmesi aşamasında iş sahibine karşı taşıması gereken davranış biçimini belirler. Yüklenicinin aydınlatma ve uyarma (ihbar) yükümlülüğü, özen borcunun bir gereğidir[40].
1.2.1.1 Sadakat Borcu
Sadakat borcu, eski Borçlar Kanunu'ndan farklı olarak TBK m. 471/I’de açıkça hükme bağlanmıştır.
Yüklenici, üstlendiği edimi ifa ederken iş sahibinin haklı menfaatlerini gözetmelidir[41]. Sadakatten anlaşılması gereken, sadece iş sahibine fayda getirecek eylemleri yapmak değil, aynı zamanda zarar verecek her türlü eylemlerden de kaçınmak demektir[42].
1.2.1.2 Özen Borcu ve Objektif Özen Ölçüsü
Yüklenici, üstlendiği edimi ifa ederken iş sahibinin haklı menfaatlerini, gerekli özeni göstererek yerine getirmekle yükümlüdür. Özen yükümlülüğü, edimini ifa ederken iş sahibinin yararına olacak şekilde hareket etmek ve zararına olacak her türlü fiilden kaçınmaktır. Yüklenicinin özen borcu, işin teslimine kadar devam eder[43].
Kanun koyucu, özenin somutlaştırıldığı TBK m. 471/II’de objektif bir ölçüt getirmiştir[44]:
"Yüklenicinin özen borcundan doğan sorumlulukların belirlenmesinde, benzer alanlardaki işleri üstlenen basiretli bir yüklenicinin göstermesi gereken mesleki ve teknik kurallara uygun davranışı esas alınır"[45]. Bu kapsamda yükleniciden beklenen, işinin ehli olan dürüst bir yükleniciden beklenen hassasiyet ve gerekli özendir. Yüklenici genellikle tacir olduğundan, basiretli davranmalı, alanında uzman ve teknik konulara hâkim bir yüklenici gibi hareket etmelidir. Yüklenici, iş sahibine karşı bağımsız olduğundan, işçinin göstereceği özenden daha fazlasını vermelidir[46]. Meslek çevrelerince doğruluğu kabul görmüş veya bilimsel verilerle ispatlanmış her kural teknik olarak geçerli olma özelliği kazanır ve yüklenici, eseri meydana getirirken işin görüldüğü zamandaki bu teknik kurallara uygun hareket zorundadır[47].
1.2.2 Eseri Bizzat Yapma veya Kendi Yönetimi Altında Yaptırma Borcu
TBK m. 83’teki borcun herkes tarafından ifa edilebileceği genel kuralının bir istisnası olarak, TBK m. 471/III c.1’e göre, yüklenicinin eser meydana getirme borcunun kişisel niteliği karine olarak kabul edilmiştir[48]. Kanun hükmü şu şekildedir: “Yüklenici, meydana getirilecek eseri doğrudan doğruya kendisi yapmak veya kendi yönetimi altında yaptırmakla yükümlüdür.”.
Yüklenicinin üstlendiği edimin niteliğine göre ifa şekli değişmektedir. Meydana getirilmesi istenen eserin, sadece seçilen yüklenicinin şahsi yeteneğiyle, tecrübesiyle ve becerisiyle yapılabileceği durumlarda (örneğin bir sanat eserinin yapımı, bir heykeltıraşın heykeli yapması, bir yazarın kitap yazması, estetik ameliyat) şahsen ifa yükümü söz konusu olur. Bu tür bir eserde, iş sahibi, yüklenicinin kişiliğine, yeteneğine, becerilerine itimat ederek sözleşme yapmıştır[49]. Bu durumda yüklenici, işin yapımını alt yükleniciye veya denetimi altındaki ifa yardımcısına dahi devredemez[50]. TBK m. 471/III c.2’ye göre, eserin meydana getirilmesinde yüklenicinin kişisel özellikleri önem taşımıyorsa, işi başkasına da yaptırabilir. Bu durumlarda yüklenici, eseri bizzat yapmak zorunda olmayıp, kendi yönetim ve sorumluluğu altında üçüncü bir kişiye (ifa yardımcısı) yaptırabilir. Bu yüklenicinin altındaki yardımcı kişilerle yapılan çalışmaların planlanması, talimatların verilmesi ve denetimi yükleniciye aittir[51]. Yüklenici, bu yardımcı kişilerin işi gereği gibi ifa etmemelerinden doğan zararlardan TBK m. 116 uyarınca iş sahibine karşı sorumludur[52]. Taraflar, kural olarak düzenleyici (emredici olmayan) nitelikte olan bu hükmün aksini kararlaştırabilirler.
1.2.3 Araç ve Gereçlere İlişkin Borçlar
BK m. 471/IV’e göre, aksine bir âdet veya anlaşma bulunmadıkça, eserin meydana getirilmesi için gerekli olan araç ve gereci sağlama borcu yükleniciye aittir.
Araç ve gereç, eserin yapımında kullanılan, eser tamamlandıktan sonra eserden tamamen ayrılabilen ve yüklenicide kalan her türlü nesnedir[53]. Ayrıca, eserin yapımında kullanılan ve kullanmakla tükenen maddeler (örneğin benzin, motorin gibi akaryakıt) de araç gereç olarak sayılabilir (çekiç, testere, beton kalıpları, iskele)[54]. TBK m. 471/4 gereği Araç-gerecin masrafları da yükleniciye aittir.
Araç gerecin aksine, malzeme, eserin meydana getirilmesinde kullanılan ve eser tamamlandıktan sonra eserin bünyesinde kalan maddelerdir (örneğin çimento, kumaş, iplik)[55]. Kanun koyucu, malzeme sağlama borcunu açıkça yükleniciye yüklememiş, tarafların anlaşmasına bırakmıştır. Ancak TBK m. 471/IV'ün lafzından ve Bayındırlık İşleri Genel Şartnamesi gibi düzenlemelerden, kural olarak malzemenin de yüklenici tarafından sağlanacağı sonucu çıkarılmaktadır[56].
Yüklenicinin malzeme sağlaması hâlinde, bu malzemenin ayıplı olması yüzünden iş sahibine karşı satıcı gibi sorumlu olur (TBK m. 472/I). Yüklenici, sözleşmede belirtilen kalitede ve orta kaliteden aşağı olmayan malzeme kullanmalıdır[57].
1.2.4 İş Sahibini Uyarma (İhbar) Yükümlülüğü
Yüklenicinin aydınlatma ve uyarma yükümlülüğü (ihbar borcu), TBK m. 471’deki özen borcunun gereğidir[58].
Bu yükümlülük, özellikle TBK m. 472/III'te somutlaşmıştır: “Eser meydana getirilirken, iş sahibinin sağladığı malzemenin veya eserin yapılması için gösterdiği yerin ayıplı olduğu anlaşılır veya eserin gereği gibi ya da zamanında meydana getirilmesini tehlikeye düşürecek başka bir durum ortaya çıkarsa, yüklenici bu durumu hemen iş sahibine bildirmek zorundadır; bildirmezse bundan doğacak sonuçlardan sorumlu olur.”.
Uyarı, sadece malzemenin ayıplı olmasını kapsamaz; aynı zamanda iş sahibinin verdiği talimatlara, arsanın elverişsizliğine (heyelan, bataklık, vb.) veya eserin gereği gibi meydana gelmesine engel olabilecek her türlü tehlikeli duruma ilişkin olmalıdır[59].
Yüklenicinin aydınlatma ve uyarma ödevini yerine getirmiş sayılması için, uyarının açık, net ve yeterli ölçüde açıklayıcı olması gerekir[60]. Genel bir eleştiri veya aydınlatma yeterli değildir. Yüklenici, talimatların yanlışlığı veya elverişsizliği hakkında ayrıntılı bilgi vermeli ve bu talimatlara uyulması halinde eserin ayıplı olabileceğini açıkça belirtmelidir[61].
Yüklenici, iş sahibini uyardıktan sonra, iş sahibinin talimatın uygulanmasında ısrar edip etmeyeceğinin anlaşılması için uygun bir süre beklemelidir[62]. Eğer yüklenicinin açıkça yaptığı ihtara karşın, iş sahibi talimatlarında ısrar ederse, eserdeki ayıp iş sahibine yüklenecek ve iş sahibi, ayıptan doğan haklarını kullanamayacaktır (TBK m. 476).
Yüklenici uyarma yükümlülüğünü yerine getirmezse, bundan doğacak sonuçlardan sorumlu olur. Yüklenicinin sorumluluktan kurtulması, kusursuz olduğunu (ihbarı zamanında yaptığını) ispatlamasına bağlıdır[63].
1.2.5 Eseri Zamanında Teslim Etme Borcu ve Temerrüdün Sonuçları
Yüklenicinin eseri teslim borcu, asli edim yükümlülüklerindendir[64]. Teslim borcunun ifa edilebilmesi için eserin tamamen bitirilmiş olması gerekmektedir. Henüz tamamlanmamış bir eser için teslimden bahsedilemez[65].
Teslimin gerçekleşmesiyle birlikte önemli hukuki sonuçlar doğar: Yüklenicinin ücret alacağı muaccel hale gelir, iş sahibinin eseri gözden geçirme ve ayıpları bildirme külfeti başlar, zamanaşımı süreleri işlemeye başlar ve esere ilişkin hasar rizikosu iş sahibine geçer[66].
Taraflar teslim tarihini sözleşmede kararlaştırabilirler[67]. Kararlaştırılmamışsa, işin niteliği, tarafların farazi iradeleri ve makul, dürüst, orta zekada bir yüklenicinin mutad çalışma araçlarını ve gücünü kullanarak tamamlayabileceği zaman teslim zamanı olarak değerlendirilir[68].
Eser sözleşmesinde yüklenicinin işe zamanında başlamaması, işi geciktirmesi veya eserin ayıplı olacağının önceden anlaşılması hallerinde iş sahibine özel haklar tanınmıştır (TBK m. 473).
TBK m. 473/I gereği yüklenicinin işe zamanında başlamaması veya işi sözleşme hükümlerine aykırı olarak geciktirmesi ya da iş sahibine yüklenemeyecek bir sebeple gecikme ortaya çıkması ve bütün tahminlere göre yüklenicinin işi kararlaştırılan zamanda bitiremeyeceğinin açıkça anlaşılması halinde, iş sahibi teslim için belirlenen günü beklemek zorunda olmaksızın sözleşmeden dönebilir.
TBK m.473/f.2 gereği eserin meydana getirilmesi sırasında, yüklenicinin kusuru yüzünden eserin ayıplı veya sözleşmeye aykırı olarak meydana getirileceği açıkça görülüyorsa, iş sahibi şu hakları kullanabilir:
• İş sahibi, bunu önlemek üzere, yükleniciye uygun bir süre verir.
• Bu süre içinde yükleniciye, ayıbın veya aykırılığın giderilmesi konusunda ihtar eder.
• Aksi takdirde, hasar ve masrafları kendisine ait olmak üzere, onarımın veya işin devamının bir üçüncü kişiye yaptırılacağını ihtar edebilir.
Yüklenici, verilen süre zarfında ayıp tehlikesini ortadan kaldırmazsa, iş sahibi, masrafları yükleniciye ait olmak üzere işi başkasına yaptırabilir veya genel hükümlere (TBK m. 125/II) başvurarak müspet veya menfi zararını talep edebilir[69]. İş sahibi, bu durumda ayıplı eseri kabul etmiş sayılmaz ve teslimden sonraki ayıptan doğan haklarını kullanması mümkündür[70].
BÖLÜM 2
YÜKLENİCİNİN SORUMLULUĞUNUN ESASI: AYIP KAVRAMI VE TÜRLERİ
2.1 Genel Olarak Ayıp Kavramı
2.1.1 Tanımı: Sözleşmede Kararlaştırılan ve Lüzumlu Vasıfların Eksikliği
Eser sözleşmesinde ayıp, eserin sözleşmede kararlaştırılan nitelikleri veya dürüstlük kuralı gereğince kendisinden beklenen unsurları taşımaması durumudur[71].
Ayıp, eserdeki mevcut niteliklerin, mevcut olması gereken niteliklerden farklı olması şeklinde tanımlanır[72]. Ayıp, olması gereken (beklenen) nitelikten sapmadır.
Ayıplı ifa, esasen iki durumda ortaya çıkar. Bunlardan ilk durum, sözleşmede açıkça veya örtülü olarak kararlaştırılan genel (yer, biçim, ölçü, renk gibi) veya özel niteliklerin eserde bulunmaması durumunda eser ayıplıdır[73]. Eser tekniğe uygun yapılsa dahi, sözleşmede kararlaştırılan vasıflar eksikse ayıplıdır[74]. İkinci durumda ise eserin, sözleşmede kararlaştırılanlar dışında, dürüstlük kuralı ve ticari doğruluk gereğince sahip olması gereken özellikleri (lüzumlu vasıfları) haiz olmamasıdır[75]. Yüklenici, iş sahibinin kullanımına uygun ve düzgün bir eser meydana getirmelidir; aksi halde ayıplı ifa söz konusu olur.
Yargıtay da ayıbı, "sözleşme ve ekleri ile iş sahibinin beklediği amaca ve dürüstlük kurallarına göre bulunması gereken vasıfların bulunmaması" olarak tanımlamaktadır[76].
2.1.2 Ayıbın Mevcut Olması Gereken An: Hasarın İş Sahibine Geçtiği An (Teslim Anı)
Yüklenicinin ayıptan doğan sorumluluğu, eserin tamamlanıp iş sahibine teslim edilmesinden sonra başlar[77]. Teslim edilmemiş bir eser için ayıp kavramından bahsedilemez; bu durumda genel hükümlere başvurulur.
Teslim anı, hukuki sonuçları nedeniyle büyük önem taşır:
• Yüklenicinin ücret alacağı muaccel hale gelir.
• İş sahibinin eseri gözden geçirme ve bildirim külfetleri başlar.
• Ayıptan doğan sorumluluğa ilişkin zamanaşımı süresi işlemeye başlar[78].
• Esere ilişkin hasar rizikosu iş sahibine geçer.
2.2 Ayıp Türleri
2.2.1 Niteliğine Göre Ayıp
Açık ayıp, eserin teslimi anında olağan bir incelemeyle (muayene) kolaylıkla görülebilen, çıplak gözle fark edilebilen ayıplardır[79]. İş sahibi, açık ayıpları eserin tesliminden sonra, işlerin olağan akışına göre imkân bulur bulmaz eseri gözden geçirmeli ve uygun bir süre içinde yükleniciye bildirmelidir[80]. Aksi takdirde, eseri ayıplı haliyle kabul etmiş sayılır[81].
Gizli ayıp, eserin teslimi anında açıkça belli olmayan veya basit bir incelemeyle (olağan muayene) ortaya çıkmayan, detaylı ve teknik bir inceleme ile veya sonradan kullanmakla ortaya çıkan ayıplardır[82]. Gizli ayıp ortaya çıktığında, iş sahibi durumu gecikmeksizin (derhal) yükleniciye bildirmek zorundadır; aksi halde eseri kabul etmiş sayılır. Gizli ayıplarda sadece ihbar külfeti bulunmaktadır, teslim anında gözden geçirme külfeti yoktur[83].
Kasten Gizlenen Ayıp: Yüklenicinin, eserdeki ayıbı bilerek ve kötü niyetli olarak iş sahibine açıklamaktan kaçındığı (açık veya gizli) ayıplardır. Kasten gizlenen ayıbın varlığı için, ayıbın olağan incelemeyle görülmeyecek şekilde gizlenmiş olması ve yüklenicinin kötü niyetli olması gerekir. Yüklenici, ayıbı kasten gizlemişse, iş sahibi eseri kabul etse bile (muayene ve bildirim külfetini yerine getirmese dahi) yüklenicinin sorumluluğu devam eder.
2.2.2 Önem Derecesine Göre Ayıp
Ayıbın önemli veya önemsiz olması ayrımı, iş sahibinin kullanabileceği seçimlik hakların türünü belirlemesi açısından kritik öneme sahiptir
2.2.2.1 Esaslı Ayıp
Önemli ayıp, eserdeki ayıp nedeniyle eserin iş sahibi tarafından kullanılamadığı veya hakkaniyet gereği kabule zorlanamayacağı ayıplardır[84]. Bu durumda iş sahibi, diğer koşulları sağlamak şartıyla sözleşmeden dönme dahil tüm seçimlik haklarını kullanabilir. Önemli ayıp, sözleşmeden dönmenin ön şartıdır
2.2.2.2 İkinci Derecede (Tali) Ayıp
Önemsiz ayıp, ayıba rağmen iş sahibinden eseri kabul etmesinin beklenebildiği ayıp çeşididir[85]. Önemsiz ayıplarda iş sahibi, sözleşmeden dönme dışındaki diğer seçimlik haklara (bedelden indirim veya onarım) başvurabilir.
2.2.3 Kapsamına Göre Ayıp
2.2.3.1 Maddi Ayıp
Maddi ayıp, eserde sözleşmede belirlenen fiziksel, kimyasal veya teknik niteliklerin veya dürüstlük kuralı gereğince sahip olması gereken niteliklerin bulunmamasıdır[86]. Örneğin, inşaatta duvarların çatlak olması veya makinenin bozuk olması maddi ayıba örnektir.
2.2.3.2 Hukuki Ayıp
Hukuki ayıp, meydana getirilen eserden yararlanma ve tasarruf etme imkanını tamamen ortadan kaldıran veya kısıtlayan her türlü kamu hukuku sınırlamasıdır[87]. Örneğin, üretilen bir makinenin güvenlik kurallarına aykırı olması veya oturma (iskân) ruhsatının alınmamış olması hukuki ayıba örnek verilebilir. Hukuki ayıplar da yüklenicinin ayıplı ifadan sorumluluğuna yol açar.
2.2.3.3 Ekonomik Ayıp
Eserin, iş sahibinin beklediği verimi (ekonomik menfaati) sağlayamaması durumunda ekonomik ayıptan söz edilir[88]. Her ayıp, iş sahibinin beklediği verimi almasına engel olmasa da bir görüşe göre, yüklenicinin teslim ettiği eserden iş sahibi beklediği verimi alamıyorsa eser ekonomik olarak ayıplıdır[89].
2.3 Yüklenicinin Ayıptan Sorumluluğunun Şartları
Yüklenicinin, eserin tamamlanmasından sonra ayıptan doğan sorumluluğuna başvurulabilmesi için birtakım maddi ve şekli şartların gerçekleşmesi gerekmektedir.
2.3.1 Eserin Teslim Edilmiş Olması
Ayıptan doğan sorumluluğun (TBK m. 474 vd.) doğması için öncelikle yüklenicinin eseri tamamlayarak iş sahibine teslim etmiş olması gerekir. Teslim anı, ayıba ilişkin gözden geçirme ve bildirim sürelerinin ve zamanaşımı süresinin başlangıç tarihidir[90].
2.3.2 Eserde Ayıbın Bulunması
Yüklenicinin sorumlu olması için, teslim edilen eserin sözleşmede kararlaştırılan veya lüzumlu vasıfları taşımaması (ayıplı olması) şarttır[91]. Ayıbın kimden kaynaklandığının (yüklenici veya yardımcısı) bir önemi yoktur. Eserde ayıbın bulunduğunu ispat yükü iş sahibine aittir[92].
2.3.3 Ayıbın İş Sahibine Yükletilememesi
Ayıbın, iş sahibinin talimatından veya iş sahibine yüklenebilecek herhangi bir sebepten kaynaklanmaması gerekir (TBK m. 476). Eğer ayıp münhasıran bu sebeplerden kaynaklanmışsa, iş sahibi ayıptan doğan haklarını kullanamaz[93].
Bu kapsamda yüklenicinin önemli bir yükümlülüğü vardır:
• Yüklenicinin Aydınlatma ve Uyarma (İhbar) Borcu: Eser meydana getirilirken, iş sahibinin sağladığı malzemenin veya gösterdiği yerin ayıplı olduğu anlaşılırsa veya eserin gereği gibi meydana getirilmesini tehlikeye düşürecek başka bir durum ortaya çıkarsa, yüklenici bu durumu hemen iş sahibine bildirmek zorundadır (TBK m. 472/III)[94].
• Yüklenici, iş sahibini uyarmasına rağmen, iş sahibi talimatlarında ısrar ederse, yüklenici sorumluluktan kurtulur. Ancak yüklenici uyarma yükümlülüğünü yerine getirmezse, bu durumdan doğacak sonuçlardan sorumlu olur[95].
2.3.4 İş Sahibinin Kanundan Doğan Külfetlerini Yerine Getirmesi
İş sahibinin, ayıptan doğan haklarını kullanabilmesi için kanundan doğan iki şekli külfeti (yükümlülük değil) yerine getirmesi gerekir:
2.3.4.1 Gözden Geçirme (Muayene) Külfeti
İş sahibi, eserin tesliminden sonra, işlerin olağan akışına göre imkân bulur bulmaz eseri gözden geçirmek zorundadır (TBK m. 474/I). Gözden geçirme, eserin sözleşmede kararlaştırılan ve dürüstlük kuralına göre taşıması gereken nitelikleri taşıyıp taşımadığının tespit edilmesidir. Bu külfet genellikle açık ayıpların tespiti için önemlidir[96].
2.3.4.2 Bildirim (İhbar) Külfeti
İş sahibi, gözden geçirme sonucu tespit ettiği ayıpları uygun bir süre içinde yükleniciye bildirmelidir. Gizli ayıplar sonradan ortaya çıkarsa, iş sahibi durumu gecikmeksizin yükleniciye bildirmek zorundadır. Bildirim, eserde ayıp bulunduğuna ve iş sahibinin eseri bu haliyle kabul etmeyerek yüklenicinin sorumlu tutulacağına ilişkin bir irade açıklamasıdır[97].
Külfetlerin İhlali: İş sahibi gözden geçirme ve bildirim külfetlerini ihmal ederse, eseri kabul etmiş sayılır (TBK m. 477/II) ve ayıptan doğan haklarını kaybeder.
2.3.5 Sorumsuzluk Anlaşmasının Bulunmaması
Yüklenicinin ayıptan sorumlu olması için, taraflar arasında sorumluluğu kaldıran veya sınırlayan bir anlaşma (sorumsuzluk anlaşması) bulunmamalıdır.
Taraflar TBK m. 115 gereğince bu tür anlaşmalar yapabilirler; ancak, yüklenici ağır kusuru ile ayıbı kasten gizlemişse, sorumluluğu kaldıran veya sınırlayan her anlaşma kesin olarak hükümsüzdür[98].
BÖLÜM 3
AYIPTAN DOĞAN SORUMLULUKTA İŞ SAHİBİNİN SEÇİMLİK HAKLARI
3.1 İş Sahibinin Sahip Olduğu Seçimlik Haklar (TBK m. 475)
İş sahibinin ayıptan doğan sorumluluk hâlinde kullanabileceği temel seçimlik haklar şunlardır:
1. Sözleşmeden dönme hakkı (fesih) (TBK m. 475/I, b.1).
2. Bedelden indirim isteme hakkı (TBK m. 475/I, b.2).
3. Eserin ücretsiz onarılmasını isteme hakkı (TBK m. 475/I, b.3).
Kanun koyucu bu hakları sınırlı (tahdidi) olarak saymıştır; bu haklar sözleşme ile genişletilemez. İş sahibinin hangi seçimlik hakkı kullanabileceği, eserdeki ayıbın önem derecesine (nitelik ve ağırlığına) göre değişmektedir[99].
3.1.1 Eserin Kabul Edilebilir Olması Halinde Kullanılabilecek Haklar
Bu haklar, eserdeki ayıbın önemsiz (daha az önemli) nitelikte olduğu ve ayıba rağmen iş sahibinin eseri kabul etmesinin beklenebildiği durumlarda kullanılabilir[100]. Bu durumda iş sahibinin sözleşmeden dönme hakkı bulunmamaktadır.
3.1.1.1 Ücretten İndirim Yapılmasını İsteme Hakkı
İş sahibi, eseri alıkoyup ayıp oranında bedelden indirim yapılmasını isteyebilir[101]. Bu hakkın kullanılmasıyla, ayıplı eser ve bedel arasındaki edim dengesi yeniden kurulur[102].
Şartları:
1. Eserdeki ayıp nedeniyle kıymet noksanı (değer kaybı) meydana gelmiş olmalıdır.
2. Eserin ayıplı hâli, az da olsa bir değere sahip olmalıdır. Eğer eserin değeri tamamen ortadan kalkmışsa, baskın görüş bedelden indirim yerine sözleşmeden dönme hakkının kullanılmasını gerektiğini savunur[103].
3. Bedelden indirim miktarı, eserin ayıpsız değeri ile ayıplı değeri arasındaki farkı yansıtmalı ve objektif değerler (piyasa koşullarına göre rayiç değer) esas alınarak hesaplanmalıdır[104].
3.1.1.2 Eserin Ücretsiz Onarılmasını İsteme Hakkı (Tüm Masraflar Yükleniciye Ait Olmak Üzere)
İş sahibi, eserdeki ayıbın bütün masrafları yükleniciye ait olmak üzere ücretsiz onarılmasını talep edebilir. Onarım, ayıplı eserin düzeltilerek sözleşmeye uygun hale getirilmesi faaliyetidir[105].
Şartları:
1. Ayıbın objektif olarak giderilmesinin mümkün olması gerekmektedir. Yüklenicinin mali gücünün olmaması gibi sübjektif nedenler, bu hakkın kullanılmasına engel olmaz[106].
2. Ayıbın giderilmesinin aşırı bir masraf gerektirmemesi şarttır. Aşırı masraf, yüklenicinin yapacağı harcama ile iş sahibinin elde edeceği yarar arasında açık oransızlık bulunması hâlidir[107].
3. Eğer yüklenici, ayıbı kasten gizlemişse veya eserin niteliğini garanti etmişse, onarımın aşırı masraf gerektirip gerektirmemesi hususu önemini yitirebilir[108].
3.1.2 Eserin Kabul Edilemeyecek Derecede Ayıplı veya Hakkaniyet Gereği Kabulünün Beklenemeyeceği Durumlarda Kullanılabilecek Hak, Sözleşmeden Dönme Hakkı
Eserdeki ayıp önemli (esaslı) ayıp niteliğinde ise bu hak kullanılabilir.
Dönme hakkı, eserdeki ayıp nedeniyle eserin iş sahibinin kullanamayacağı veya hakkaniyet gereği kabule zorlanamayacağı ölçüde ayıplı ya da sözleşme hükümlerine aynı ölçüde aykırı olursa kullanılabilir[109].
Şartları ve Sınırlamaları:
• Ayıbın Ağırlığı: Dönme hakkı, ayıbın sonuçları yüklenici açısından ağır olduğu için, ancak ağır ayıp durumunda veya sözleşmeye ağır ölçüde aykırılık hâlinde kullanılabilir[110].
• Onarım İmkanı: Ayıbın kolaylıkla giderilebilecek nitelikte olması durumunda, dürüstlük kuralı gereği iş sahibinin sözleşmeden dönme hakkını kullanması engellenir[111].
• Taşınmaz Üzerindeki Eserin Durumu: Eser, iş sahibinin taşınmazı üzerinde yapılmış ve sökülüp yıkılması aşırı bir zarara neden olacaksa, iş sahibi dönme hakkını kullanamaz[112]. Bu durumda sadece bedel indirimi veya onarım istenebilir. Ancak, yapının fen ve sanat kurallarına aykırı yapılması nedeniyle yıkılması zorunlu ise (kaçak yapı, taşıyıcı kolon hatası), aşırı zarara bakılmaksızın dönme hakkı kullanılabilir[113].
3.2 Seçimlik Hakların Kullanılmasının Şartları ve Sonuçları
3.2.1 Hakkın Kullanılması ve Hukuki Niteliği
Dönme, bedelden indirim ve onarım hakları, yenilik doğuran haklar niteliğindedir[114]. Bu haklar, tek taraflı ve varması gerekli bir irade beyanıyla kullanılır. Beyan, yükleniciye ulaştığı anda sonuç doğurur. Kullanım için özel bir şekil şartı yoktur (sözlü veya yazılı olabilir). Ancak, tacirler arasında ticari iş niteliğindeki sözleşmelerde TTK m. 18/3 hükümlerine uyulması tavsiye edilir. Seçimlik haklar, kullanıldıktan sonra tek taraflı olarak geri alınamaz ve şarta bağlı olarak kullanılamaz[115].
3.2.2 Seçimlik Haklar Arasındaki Yarışma ve Tercihin Kesinliği
Seçimlik haklar (dönme, indirim, onarım) birbirleriyle alternatif yarışma ilişkisi içerisindedir[116]. İş sahibi bir seçimlik hakkı tercih edip kullandığında, bu hak kesin hak niteliği kazanır ve diğer seçimlik haklar sona erer[117]. İş sahibi, seçtiği haktan ancak yüklenicinin rızası ile vazgeçip başka bir seçimlik hakkı kullanabilir[118]. İş sahibi ayıbın giderilmesini talep ettikten sonra, yüklenici bu borcunu yerine getirmezse (onarıma başlamaz veya ayıplı ifa ederse), iş sahibinin diğer seçimlik haklarını (dönme veya indirim) kullanabileceği istisnai olarak kabul edilmektedir[119].
3.3 İş Sahibinin Genel Hükümlere Göre Tazminat İsteme Hakkı (TBK m. 475/son)
3.3.1 Tazminat Hakkının Diğer Seçimlik Haklarla Birlikte Kullanılması
TBK m. 475/II (475/son) hükmü gereğince, iş sahibinin ayıptan doğan zararlar için genel hükümlere (TBK m. 112 vd.) göre tazminat isteme hakkı saklıdır. Tazminat isteme hakkı, seçimlik hakların yerine geçen bir hak olmayıp, onlarla birlikte (kümülatif) istenebilen bir haktır[120]. İş sahibi, dilerse seçimlik haklardan hiçbirini kullanmadan tek başına da tazminat talep edebilir. Seçimlik hakların aksine, tazminat talebinin kabul edilebilmesi için yüklenicinin kusurlu olması şarttır[121]. Ancak burada yüklenici aleyhine kusur karinesi vardır ve yüklenicinin sorumluluktan kurtulması, kusursuz olduğunu ispat etmesine bağlıdır.
Genel hükümlere (TBK m. 112) göre tazminat talep edilirken, iş sahibinin eseri gözden geçirme ve bildirim külfetlerini yerine getirme zorunluluğu aranmaz[122]. Tazminat, ayıbı takip eden zararların karşılığıdır. Eğer tazminat, kullanılan seçimlik hak ile giderilen zararı içeriyorsa (örneğin onarım masrafını), bu kısım tazminat olarak talep edilemez. Tazminat, genellikle eserin değerindeki eksiklik dışındaki zararları (iş sahibinin malvarlığında oluşan zararlar) gidermeyi amaçlar[123].
3.3.2 Tazminatın Kapsamı (Menfi ve Müspet Zarar)
Tazmin edilecek zararın türü (menfi veya müspet), iş sahibinin hangi seçimlik hakkı kullandığına bağlı olarak belirlenir.
Menfi (Olumsuz) Zarar, sözleşmenin geçerliliğine güvenerek yapılan ancak boşa giden masraflardır. İş sahibi sözleşmeden dönme hakkını kullanmışsa, sözleşmenin hiç kurulmamış sayılması nedeniyle yalnızca menfi zararlarını talep edebilir[124]. Örnek olarak, sözleşme kurulması için yapılan masraflar, boşa giden gözetim ve ihbar masrafları veya daha kârlı bir sözleşme yapma fırsatının kaçırılması nedeniyle uğranılan zarar.
Müspet (Olumlu) Zarar, Sözleşmenin gereği gibi ifa edilmesi hâlinde iş sahibinin elde edeceği faydanın (kârın) kaybıdır. İş sahibi ayıbın giderilmesi veya bedelden indirim haklarını kullanmışsa, sözleşme ayakta kaldığı için müspet zararlarını talep edebilir[125]. Örnek olarak, ayıbın giderilmesi sürecinde eserin kiraya verilememesi nedeniyle uğranılan kâr kaybı, ayıbı inkâr eden yükleniciye karşı yapılan bilirkişi masrafları veya ayıplı eser nedeniyle üçüncü kişilere ödenen tazminatlar.
BÖLÜM 4
SORUMLULUĞUN KAPSAMI, SINIRLARI VE ZAMANAŞIMI
4.1 Yüklenicinin Ağır Kusuru Halinde Sorumluluğun Genişlemesi, Sorumsuzluk Anlaşmaları ve Geçerlilik Sınırları, Zamanaşımı
4.1.1 Ayıbı Kasten Gizlemesi veya Ağır Kusurlu Olması
Yüklenici tarafından kasten gizlenen ayıplar için, iş sahibi eseri açıkça veya örtülü olarak kabul etmiş olsa bile, yüklenicinin sorumluluğu devam eder[126].
Bir ayıbın kasten gizlenmiş sayılması için, ayıbın olağan bir inceleme ile gözükmeyecek şekilde gizlenmiş olması ve yüklenicinin kötü niyetli olması gereklidir[127]. Yüklenicinin kasten gizleme iradesinde, ayıbı bilmesine rağmen susması ve iş sahibinin bundan haberdar olmaması yeterlidir; aldatıcı beyanda bulunması şart değildir[128].
Ancak iş sahibi, yüklenicinin ayıbı kasten gizlediğini bilmesine rağmen eseri teslim alırsa, eseri kabul etmiş sayılır ve ayıptan doğan haklarını kaybeder[129].
4.1.2 İhbar Külfetinin Yerine Getirilmemesinin Sonuçsuz Kalması
İş sahibinin gözden geçirme ve bildirim (ihbar) külfetlerini yerine getirmemesi, kural olarak eserin kabul edilmiş sayılmasına ve ayıptan doğan hakların kaybedilmesine yol açar[130].
Ancak yüklenicinin ayıbı kasten gizlemesi halinde, iş sahibinin gözden geçirme ve bildirim külfetlerini yerine getirmemiş olması sonuçsuz kalır[131]; zira bu durumda yüklenicinin sorumluluğu devam eder. İş sahibinin bu külfetleri yerine getirmemesi, kasten gizlenen ayıplara ilişkin olarak yüklenicinin sorumluluktan kurtulmasına sebep olmaz[132].
4.2 Sorumsuzluk Anlaşmaları ve Geçerlilik Sınırları (TBK m. 476)
Sorumsuzluk anlaşmaları, taraflar arasında akdedilebilir ve kural olarak geçerlidir (TBK m. 115)[133]. Bu anlaşmalarla, yüklenicinin ayıba karşı sorumluluğu sınırlandırılabilir veya tamamen kaldırılabilir.
Ancak, sorumsuzluk anlaşmaları belirli sınırlara tabidir:
Yüklenicinin ağır kusuru ile neden olduğu ayıplarda veya ayıbı kasten gizlemesi durumunda yapılan sorumsuzluk anlaşmaları kesin olarak hükümsüzdür (geçersizdir) (TBK m. 115/I ve kıyasen TBK m. 221)[134].
TBK m. 476, ayıbın kaynağının iş sahibi olması halinde yüklenicinin sorumluluktan kurtulma şartlarını düzenler. Buna göre, eserdeki ayıp, yüklenicinin yaptığı açık ihtara rağmen iş sahibinin verdiği talimattan doğmuşsa veya herhangi bir sebeple iş sahibine yüklenebilecekse, iş sahibi ayıptan doğan haklarını kullanamaz[135].
Bu hükümde ayıbın iş sahibinin talimatından veya sağladığı malzemeden kaynaklanması mümkündür. Ancak yüklenici, tehlikeyi iş sahibine bildirme yükümlülüğünü (uyarma borcu) yerine getirmemişse, bundan doğacak sonuçlardan sorumlu olur[136].
Eğer ayıp, hem iş sahibi hem de yüklenicinin ortak kusurundan kaynaklanıyorsa, TBK m. 476 değil, TBK m. 114 yollamasıyla TBK m. 52 uygulanır ve yüklenici kısmen sorumlu tutulur[137].
4.3 Ayıptan Doğan Sorumlulukta Zamanaşımı (TBK m. 478)
Ayıptan doğan davalar için zamanaşımı süreleri TBK m. 478’de açıkça düzenlenmiştir. Bu süreler, iş sahibinin tüm seçimlik hakları (dönme, indirim, onarım) için geçerlidir ve eserin teslim tarihinden itibaren işlemeye başlar[138].
4.3.1 Genel Zamanaşımı Süreleri
Taşınmaz yapılar dışındaki eserlerde (taşınır eserler): Teslim tarihinden itibaren iki yıl iken; taşınmaz yapılarda Teslim tarihinden itibaren beş yıldır[139].
4.3.2 Yüklenicinin Ağır Kusuru Halinde Zamanaşımı
Yüklenicinin ağır kusuru varsa, ayıplı eserin niteliğine bakılmaksızın (taşınır veya taşınmaz fark etmeksizin) zamanaşımı süresi yirmi yıl olarak uygulanır[140].
Taraflar, anlaşarak kanuni zamanaşımı sürelerini uzatabilir veya kısaltabilir, ancak yüklenicinin ağır kusuru olduğu durumlarda sürelerin kısaltılmasına yönelik anlaşmalar geçersizdir.
SONUÇ
Eser sözleşmesi, yüklenicinin bir eser meydana getirmeyi, iş sahibinin ise bedel ödemeyi taahhüt ettiği, ani edimli bir sözleşmedir. Yüklenicinin asli borcu, eseri ayıpsız bir şekilde meydana getirmek ve iş sahibine teslim etmektir.
Yüklenicinin ayıptan doğan sorumluluğu (ayıba karşı tekeffül) ise teslim edilen eserin, sözleşmede kararlaştırılan veya dürüstlük kuralı gereğince taşıması gereken niteliklerden yoksun olması durumunda ortaya çıkar. Yüklenicinin sorumluluğuna başvurabilmek için iş sahibinin belirli külfetleri yerine getirmesi gerekir:
1. Eserin ayıplı haliyle kabul edilmemiş olması.
2. Teslim edilen eserin, işlerin olağan akışına göre imkân bulur bulmaz gözden geçirilmesi (muayene).
3. Tespit edilen ayıpların uygun bir süre içinde yükleniciye bildirilmesi (ihbar).
İş sahibi bu külfetleri (gözden geçirme ve bildirim) ihmal ederse, eseri kabul etmiş sayılır ve ayıptan doğan haklarını kaybeder. Ancak, yüklenicinin ayıbı kasten gizlemesi durumunda, iş sahibinin ihbar külfetini yerine getirmemiş olması sonuçsuz kalır ve yüklenicinin sorumluluğu devam eder.
İş sahibi, şartların sağlanması halinde TBK m. 475 gereğince şu seçimlik haklardan birini kullanabilir:
1. Sözleşmeden Dönme Hakkı: Ayıp, eseri iş sahibinin kullanamayacağı veya hakkaniyet gereği kabule zorlanamayacağı ölçüde ağırsa kullanılır. Eğer eser iş sahibinin taşınmazı üzerinde yapılmışsa ve sökülüp kaldırılması aşırı zarar doğuracaksa, dönme hakkı kullanılamaz, yalnızca bedelden indirim veya onarım istenebilir.
2. Bedelden İndirim Hakkı: Ayıp nedeniyle eserde değer eksikliği (kıymet noksanı) meydana gelmişse ve eser az da olsa bir değere sahipse kullanılır.
3. Ayıbın Giderilmesi (Onarım) Hakkı: Ayıbın giderilmesinin objektif olarak mümkün olması ve aşırı bir masraf gerektirmemesi şartıyla, masraflar yükleniciye ait olmak üzere istenebilir.
Bu seçimlik haklar yenilik doğuran haklar olup, kullanılmaları için yüklenicinin kusurlu olması şart değildir. Ancak, iş sahibinin ayıptan doğan haklarının yanı sıra, genel hükümlere (TBK m. 112 vd.) göre tazminat isteme hakkı saklıdır. Tazminat talebi, ayıbı takip eden zararların karşılığıdır ve burada yüklenicinin kusurlu olması aranır.
Ayıptan doğan sorumlulukta, iş sahibinin tüm seçimlik hakları ve tazminat talepleri zamanaşımı sürelerine tabidir (TBK m. 478). Taşınmaz yapılar dışındaki eserlerde süre iki yıl, taşınmaz yapılarda beş yıldır. Yüklenicinin ağır kusuru varsa, ayıplı eserin niteliğine bakılmaksızın zamanaşımı süresi yirmi yıl olarak uygulanır.
KAYNAKÇA
ACAR Faruk (2013), "Eser Sözleşmesinde Eserin Tamamlanma Oranı ve Bu Oranın Bazı Etkileri", Hukuk, Ekonomi ve Siyasal Bilimler Aylık İnternet Dergisi, S. 134, (www.e-akademi.org).
ACUN Hüseyin (2018), Eser Sözleşmesinde Ayıptan Sorumluluk Hükümleri ile Borçlar Kanunu Genel Hükümlerin Yarışması, Seçkin Yayınları, Ankara.
AKBULUT Pakize Ezgi (2020), "Yüklenicinin Eser Meydana Getirme Borcu", İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 11, S.1.
AKINCI Şahin (2020), Roma Borçlar Hukuku, Sayram Yayınları, Konya.
ALTAŞ Hüseyin (2002), Eserin Teslimden Önce Telef Olması (B.K. mad. 368), Yetkin Yayınları, Ankara.
ARAL Fahrettin ve AYRANCI Hasan (2019), Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri, Yetkin Yayınları, Ankara.
ARPACI Özge (2019), Eser Sözleşmesinde İş Sahibinin Edimin İfasına Katılımı, Yetkin Yayınları, Ankara.
AVCI Ali (2015), "Eser (İstisna) Sözleşmesinde Şekil Ve Bağlanan Sonuçlar", Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, S. 1.
AYDEMİR Efrail (2016), Eser Sözleşmesi ve İnşaat Hukuku, Seçkin Yayınları, Ankara.
AYDOĞDU Murat ve KAHVECİ Nalan (2017), Türk Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri, Adalet Yayınevi, Ankara.
BAYRAMOĞLU N. Şükrü (2020), Eser Sözleşmesinde Yaklaşık Bedelin Aşılması, Yetkin Yayınları, Ankara.
BİLGE Necip (1971), Borçlar Hukuku Özel Borç Münasebetleri, Bankacılık ve Ticaret Enstitüsü Yayınları, Ankara.
BİLGEN Mustafa (2009), Özel Hukukta Zamanaşımı, Ankara.
BURCUOĞLU Haluk (1990), Eser Sözleşmesinde İşsahibinin Ayıba Karşı Tekeffülden Doğan Hakları ve Özellikle Bu Hakların Kullanılabilmesi İçin Uyulması Gereken Süreler, Ankara.
BÜYÜKAY Yusuf (2013), Eser Sözleşmesi, Yetkin Yayınları, Ankara.
DUMAN İlker Hasan (2013), Açıklamalı-İçtihatlı İnşaat Hukuku, Seçkin Yayınları, Ankara.
DURAK Yasemin (2015), "Arsa Payı Karşılığı Kat Yapım Sözleşmesi", İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi Özel Sayı, C.1.
ERDEM Mehmet (2010), Özel Hukukta Zamanaşımı, İstanbul.
ERGEZEN Muaz (2007), İstisna Sözleşmesinde Tarafların Sözleşmeyi Sona Erdirme Hakkı, Yetkin Yayınları, Ankara.
EREN Fikret (1996), "I. Borçlar Kanunu Açısından İnşaat Sözleşmeleri, II. İnşaat Sözleşmelerinde Müteahhidin Borçları ve Bu Borçların Yerine Getirilmemesinin Sonuçları, III. İnşaat Sözleşmesinin Sona Ermesi", İnşaat Sözleşmeleri, Yönetici – İşletmeci – Mühendis ve Hukukçular İçin Ortak Seminer, Ankara, 18-29 Mart 1996, BTHAE, Ankara.
EREN Fikret (2018), Borçlar Hukuku Özel Hükümler, Yetkin Yayınları, Ankara.
EREN Fikret (2021), Borçlar Hukuku Genel Hükümler, Yetkin Yayınları, Ankara.
ERMAN Hasan (1979), İstisna Sözleşmesinde Beklenilmeyen Haller, İstanbul.
ERMAN Hasan (2010), Arsa Payı Karşılığı İnşaat Sözleşmesi, İstanbul.
GÖKYAYLA K. Emre (2009), Eser Sözleşmesinde Ek İş ve İş Değişikliği, Vedat Kitapçılık, İstanbul.
GÜMÜŞ Mustafa Alper (2012), 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu’na Göre Borçlar Hukuku Özel Hükümler, C.II, Vedat Kitapçılık, İstanbul.
GÜMÜŞ Mustafa Alper (2014), Borçlar Hukuku Özel Hükümler Cilt II, Vedat Kitapçılık, İstanbul.
GÜMÜŞSOY KARAKURT G. G. (2017), Eser Sözleşmesinde Yüklenicinin Borca Aykırılığının Önceden Belli Olması, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul.
GÜRPINAR Damla (2006), Eser Sözleşmesinde Ücretin Artırılması Ve Eksiltilmesi, Güncel Yayınevi, İzmir.
HATEMİ Hüseyin, SEROZAN Rona ve ARPACI Abdulkadir (1992), Borçlar Hukuku Özel Bölüm, Filiz Kitabevi, İstanbul.
KAHRAMAN Zafer (2015), "Arsa Payı Karşılığı İnşaat Sözleşmelerinde Arsa Sahibinin Sözleşmeden Dönmesi Halinde Yükleniciden Arsa Payı Satın Almış Olan Üçüncü Kişilerin Hukuki Durumu", Prof. Dr. Hasan Erman’a Armağan, Der Yayınları, İstanbul.
KAPLAN İbrahim (2013), İnşaat Sözleşmeleri Hukuku ve Endüstri Yatırım Sözleşmeleri, Yetkin Yayınları, Ankara.
KARAHASAN Mustafa Reşit (1997), İnşaat, İmar, İhale Hukuku Cilt I, Beta Basım, İstanbul.
KARATAŞ İzzet (2004), Eser (Yapım) Sözleşmeleri, Sözkesen Matbaacılık, Ankara.
KAYAK Sevgi (2018), "Roma Hukukunda Eser Sözleşmesinde İfa İmkânsızlığının Hükümleri ve Türk Hukukunu Etkileyen Yönleri", DEÜHFD, C.XX, S.2, ss. 239-305.
KIR ÇELİK Ş. T. (2017), "Arsa Payı Karşılığı İnşaat Sözleşmelerinde TBK. m.473/II Hükmünün Uygulanması", Kocaeli Üniversitesi HFD, C. 8, S.16, ss. 111-126.
KILIÇOĞLU Ahmet M. (2019), Borçlar Hukuku Özel Hükümler, Turhan Kitabevi, Ankara.
KIRMIZI Mustafa (2014), Eser Sözleşmesi ve Arsa Payı Kat Karşılığı İnşaat Sözleşmesi, Ankara.
KOCAAĞA Köksal (2004), "Müteahhidin İşin Devamı Esnasında Özen Yükümünü İhlal Ederek Eseri Ayıplı veya Sözleşmeye Aykırı Şekilde Yapacağının Anlaşılması Halinde İşsahibinin BK. M.358/II Uyarınca Sahip Olduğu Haklar", Dokuz Eylül Üniversitesi HFD, C.6, S.1.
KOCAAĞA Köksal (2014), İnşaat Sözleşmesi, Yetkin Yayınları, Ankara.
KOSTAKOĞLU Cengiz (2015), İçtihatlı İnşaat Hukuku ve Kat Karşılığı İnşaat Sözleşmeleri, Beta Yayınları, İstanbul.
KOSTAKOĞLU Cengiz (2017), İçtihatlı İnşaat Hukuku ve Kat Karşılığı İnşaat Sözleşmeleri, 10. Baskı, Beta Yayınları, İstanbul.
KOYUNCU B. K. (2016), "Ayıp Nedeniyle Eser Sözleşmesinden Dönme Hakkının Kullanılabilmesi İçin TBK m.475 Hükmünde Öngörülen Şartlar ve Sınırlamaya Dair Değerlendirmeler", Beykent Üniversitesi HFD, C.11, S.145-146, ss. 1069-1093.
KURT Leyla Müjde (2012), Yüklenicinin Eseri Teslim Borcunda Temerrüdü, Yetkin Yayınları, Ankara.
KURŞAT Zekeriya (2017), İnşaat Sözleşmesi, Filiz Kitabevi, İstanbul.
ÖKTEM Seda (2006), "Eser Sözleşmesinde İşsahibinin Ayıptan Doğan Hakları", İstanbul Barosu Dergisi, C.80, S.5, ss. 1947-1965.
ÖZ M. Turgut (1989), İş Sahibinin Eser Sözleşmesinden Dönmesi, Kazancı Hukuk Yayınları, İstanbul.
ÖZ M. Turgut (2013), "Yeni Borçlar Kanununda Satım ve Eser Sözleşmesi Bakımından Ayıba Karşı Tekeffül Düzenlenmesindeki Değişikler", İstanbul. (Kaynak: Armağan).
ÖZ M. Turgut (2016), İnşaat Sözleşmesi ve İlgili Mevzuat, Vedat Kitapçılık, İstanbul.
ÖZCAN Zeynep (2018), "İnşaat Sözleşmelerinde Yüklenicinin Ayıplı Ve Eksik İfası", Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi, S. 11, ss. 317-339.
ÖZTÜRK Muammer ve GÖZÜTOK Zeki (2019), Usul ve Esaslarıyla Eser Sözleşmesi Uygulaması, Yetkin Yayınları, Ankara.
PAKET Sabure (2020), Eser Sözleşmesinin İfasında Kabul, Yetkin Yayınları, Ankara.
RUHİ Canan ve RUHİ Ahmet Cemal (2018), Eser Sözleşmesi ve Eser Sözleşmesinden Kaynaklanan Davalar, Seçkin Yayınları, Ankara.
SEÇER Öz (2020), Eser Sözleşmesinin İş Sahibi tarafından Tam Tazminatla Feshi, Yetkin Yayınları, Ankara.
SELİÇİ Özer (1978), İnşaat Sözleşmelerinde Müteahhidin Sorumluluğu, İstanbul.
SELİMOĞLU Yaşar Engin (2017), Eser Sözleşmesi, Adalet Yayınevi, Ankara.
SEROZAN Rona (2007), Sözleşmeden Dönme, İstanbul.
SEROZAN Rona, BAYSAL Başak ve SANLI Kerem Can (2019), Borçlar Hukuku Özel Bölüm, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul.
ŞAHİN Turan (2011), "Borçlar Kanunu ve 6098 Sayılı Yeni Türk Borçlar Kanunu Kapsamında Yüklenicinin Ayıba Karşı Tekeffül Borcu", Süleyman Demirel Üniversitesi HFD, C.1, S.2, ss. 135-157.
ŞAHİNİZ Cevdet Salih (2014), Eser Sözleşmelerinde Yüklenicinin Eksik İfa (Eksik İş) ve Ayıplı İfadan Sorumluluğu, Vedat Kitapçılık, İstanbul.
ŞEN M. S. ve ŞEN M. K. (2015), Eser (İnşaat Yapım) Sözleşmelerinde Zamanaşımı ve Uygulamaları, Ankara.
ŞENOCAK Zarife (2002), Eser Sözleşmesinde Ayıbın Giderilmesini İsteme Hakkı, Turhan Kitabevi, Ankara.
TANDOĞAN Haluk (2010), Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri Cilt II, Vedat Kitapçılık, İstanbul.
TUNÇOMAĞ Kenan (1977), Türk Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri, C.II, İstanbul.
TURANBOY Asuman (1990), Yargıtay Kararlarına Göre Müteahhidin Teslimden Sonra İnşaattaki Noksan ve Bozukluklardan Doğan Mesuliyeti, Ankara Üniversitesi, Ankara.
UÇAR Ayhan (2003), İstisna Sözleşmelerinde Müteahhidin Ayıba Karşı Tekeffül Borcu, Seçkin Yayınları, Ankara.
UYGUR Turgut (1998), İnşaat Hukuku (Sözleşmeden Doğan Borçlar ve Eser Sözleşmesi) Cilt I, Adil Yayınevi, Ankara.
ÜREM Müge (2017), Eser Sözleşmesinde Erken Dönme, Oniki Levha Yayınları, İstanbul.
VELİDEDEOĞLU Hıfzı Veldet ve ÖZDEMİR Ruhi (1987), Türk Borçlar Kanunu Şerhi Genel – Özel, Ankara.
YAVUZ Cevdet, ACAR Faruk ve ÖZEN Burak (2018), Borçlar Hukuku Dersleri Özel Hükümler, Beta Yayınları, İstanbul.
YAVUZ Cevdet, ACAR Faruk ve ÖZEN Burak (2019), 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu’na Göre Borçlar Hukuku Dersleri (Özel Hükümler), Beta Yayınları, İstanbul.
YAVUZ Nami (2014), Ayıplı İfa, Adalet Yayınevi, Ankara.
YENER M. Deniz (2009), "Eser Sözleşmesinde Müteahhidin Ayıba Karşı Tekeffül Borcu ve İşsahibinin Hakları", Erzincan Üniversitesi HFD, C.4, S.1.
ZEVKLİLER Aydın ve GÖKYAYLA K. Emre (2016), Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri, 16. Bası, Turhan Kitabevi, Ankara.
ZEVKLİLER Aydın ve GÖKYAYLA K. Emre (2019), Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri, Turhan Kitabevi, Ankara.
ZEYBEK Ramazan (2019), Taşınmaz Satımında Eksik İfa ve Ayıp, Adalet Yayınevi, Ankara.
Ahmet M. KILIÇOĞLU (2019), Borçlar Hukuku Özel Hükümler, Turhan Kitabevi, Ankara, s. 442.; Cevdet YAVUZ, Faruk ACAR ve Burak ÖZEN (2019), 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu’na Göre Borçlar Hukuku Dersleri (Özel Hükümler), Beta Yayınları, İstanbul, s. 546.; Mustafa Alper GÜMÜŞ (2012), 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu’na Göre Borçlar Hukuku Özel Hükümler, C.II, Vedat Kitapçılık, İstanbul, s. 7.; Ahmet M. KILIÇOĞLU (2019), age. s. 442.; Mustafa KIRMIZI (2014), Eser Sözleşmesi ve Arsa Payı Kat Karşılığı İnşaat Sözleşmesi, Ankara, s. 106.; Muammer ÖZTÜRK ve Zeki GÖZÜTOK (2019), Usul ve Esaslarıyla Eser Sözleşmesi Uygulaması, Yetkin Yayınları, Ankara, s. 18.; Öz SEÇER (2020), Eser Sözleşmesinin İş Sahibi tarafından Tam Tazminatla Feshi, Yetkin Yayınları, Ankara, s. 34. ↑
Mustafa Alper GÜMÜŞ (2012), age. ss. 1-4.; Aydın ZEVKLİLER ve K. Emre GÖKYAYLA (2016), Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri, 16. Bası, Turhan Kitabevi, Ankara, s. 490.; Müge ÜREM (2017), Eser Sözleşmesinde Erken Dönme, Oniki Levha Yayınları, İstanbul, s. 6.; Hüseyin ALTAŞ (2002), Eserin Teslimden Önce Telef Olması(B.K. mad. 368), Yetkin Yayınları, Ankara, s. 43.; Zarife ŞENOCAK (2002), Eser Sözleşmesinde Ayıbın Giderilmesini İsteme Hakkı, Turhan Kitabevi, Ankara, s. 6. ↑
Yusuf BÜYÜKAY (2013), Eser Sözleşmesi, Yetkin Yayınları, Ankara, s. 27.; Aydın ZEVKLİLER ve K. Emre GÖKYAYLA (2019), age. s. 477.; Fahrettin ARAL ve Hasan AYRANCI (2019), Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri, Yetkin Yayınları, Ankara, s. 359. ↑
Mustafa Alper GÜMÜŞ (2012), age. s. 3. ↑
Ahmet M. KILIÇOĞLU (2019), age. s. 448.; Zarife ŞENOCAK (2002), age. s. 6.; Faruk ACAR (2013), “Eser Sözleşmesinde Eserin Tamamlanma Oranı ve Bu Oranın Bazı Etkileri”, Hukuk, Ekonomi ve Siyasal Bilimler Aylık İnternet Dergisi, S. 134, s. 2.; Yusuf BÜYÜKAY (2013), age. s. 47.; Mustafa Alper GÜMÜŞ (2012), age. s. 2.; M. Turgut ÖZ (1989), İş Sahibinin Eser Sözleşmesinden Dönmesi, Kazancı Hukuk Yayınları, İstanbul, s. 16. ↑
Ahmet M. KILIÇOĞLU (2019), age. s. 448.; Zarife ŞENOCAK (2002), age. s. 6. ↑
Fahrettin ARAL ve Hasan AYRANCI (2019), age. s. 366.; Ahmet M. KILIÇOĞLU (2019), age. s. 446. ↑
Fahrettin ARAL ve Hasan AYRANCI (2019), age. s. 366.; Ahmet M. KILIÇOĞLU (2019), age. s. 446. ↑
Ahmet M. KILIÇOĞLU (2019), age. s. 448.; Zarife ŞENOCAK (2002), age. s. 6. ↑
Fahrettin ARAL ve Hasan AYRANCI (2019), age. s. 359.; Fikret EREN (2018), Borçlar Hukuku Özel Hükümler, Yetkin Yayınları, Ankara, s. 585. ↑
Yusuf BÜYÜKAY (2013), age. s. 44.; Fikret EREN (2018), age. s. 585.; Mustafa Alper GÜMÜŞ (2012), age. s. 2.; İzzet KARATAŞ (2004), Eser(Yapım) Sözleşmeleri, Sözkesen Matbaacılık, Ankara, s. 24.; Mustafa Reşit KARAHASAN (1997), İnşaat, İmar, İhale Hukuku Cilt I, Beta Basım, İstanbul, s. 52.; Ahmet M. KILIÇOĞLU (2019), age. s. 448.; Mustafa KIRMIZI (2014), age. s. 90.; Cengiz KOSTAKOĞLU (2015), İçtihatlı İnşaat Hukuku ve Kat Karşılığı İnşaat Sözleşmeleri, Beta Yayınları, İstanbul, s. 19.; Muammer ÖZTÜRK ve Zeki GÖZÜTOK (2019), age. s. 2.; Zarife ŞENOCAK (2002), age. s. 5.; Turgut UYGUR (1998), İnşaat Hukuku(Sözleşmeden Doğan Borçlar ve Eser Sözleşmesi) Cilt I, Adil Yayınevi, Ankara, s. 256.; Müge ÜREM (2017), age. s. 28.; Aydın ZEVKLİLER ve K. Emre GÖKYAYLA (2019), age. s. 477.; Ramazan ZEYBEK (2019), Taşınmaz Satımında Eksik İfa ve Ayıp, Adalet Yayınevi, Ankara, s. 13. ↑
Fikret EREN (2021), Borçlar Hukuku Genel Hükümler, Yetkin Yayınları, Ankara, s. 223. ↑
Yusuf BÜYÜKAY (2013), age. s. 37.; Cevdet YAVUZ, Faruk ACAR ve Burak ÖZEN (2018), Borçlar Hukuku Dersleri Özel Hükümler, Beta Yayınları, İstanbul, s. 536.; Hüseyin ALTAŞ (2002), age. s. 48. ↑
Kenan TUNÇOMAĞ (1977), Türk Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri, C.II, İstanbul, s. 956.; Hasan ERMAN (1979), İstisna Sözleşmesinde Beklenilmeyen Haller, İstanbul, s. 19.; Fikret EREN (1996), “I.Borçlar Kanunu Açısından İnşaat Sözleşmeleri, II. İnşaat Sözleşmelerinde Müteahhidin Borçları ve Bu Borçların Yerine Getirilmemesinin Sonuçları, III. İnşaat Sözleşmesinin Sona Ermesi”, İnşaat Sözleşmeleri, Yönetici – İşletmeci – Mühendis ve Hukukçular İçin Ortak Seminer, Ankara, 18-29 Mart 1996, BTHAE, Ankara, s. 52.; Muaz ERGEZEN (2007), İstisna Sözleşmesinde Tarafların Sözleşmeyi Sona Erdirme Hakkı, Yetkin Yayınları, Ankara, s. 35.; Necip BİLGE (1971), Borçlar Hukuku Özel Borç Münasebetleri, Bankacılık ve Ticaret Enstitüsü Yayınları, Ankara, s. 247.; Hıfzı Veldet VELİDEDEOĞLU ve Ruhi ÖZDEMİR (1987), Türk Borçlar Kanunu Şerhi Genel – Özel, Ankara, s. 568. ↑
Hüseyin ALTAŞ (2002), age. s. 49.; Fahrettin ARAL ve Hasan AYRANCI (2019), age. s. 360.; Fikret EREN (2018), age. ss. 585-587.; Mustafa KIRMIZI (2014), age. s. 90.; Öz SEÇER (2020), age. s. 41.; Müge ÜREM (2017), age. ss. 82-29.; Cevdet YAVUZ, Faruk ACAR ve Burak ÖZEN (2019), age. s. 438.; Aydın ZEVKLİLER ve K. Emre GÖKYAYLA (2019), age. s. 479. ↑
Aydın ZEVKLİLER ve K. Emre GÖKYAYLA (2016), Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri, 16. Bası, Turhan Kitabevi, Ankara, s. 490.; Müge ÜREM (2017), age. s. 6.; Hüseyin ALTAŞ (2002), age. s. 43.; Zarife ŞENOCAK (2002), age. s. 6. ↑
Mustafa Alper GÜMÜŞ (2012), age. s. 3. ↑
Mustafa Alper GÜMÜŞ (2012), age. s. 3. ↑
Turgut UYGUR (1998), age. s. 254. ↑
Ali AVCI (2015), “Eser (İstisna) Sözleşmesinde Şekil Ve Bağlanan Sonuçlar”, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, S. 1, s. 290.; Yusuf BÜYÜKAY (2013), age. s. 58.; Fikret EREN (2018), age. s. 596.; Mustafa Alper GÜMÜŞ (2012), age. s. 7.; Ahmet M. KILIÇOĞLU (2019), age. s. 447.; Haluk TANDOĞAN (2010), Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri Cilt II, Vedat Kitapçılık, İstanbul, ss. 28-29.; Cevdet YAVUZ, Faruk ACAR ve Burak ÖZEN (2019), age. s. 438. ↑
Fahrettin ARAL ve Hasan AYRANCI (2019), age. s. 367.; Ali AVCI (2015), age. s. 308.; Fikret EREN (2018), age. s. 596.; Ahmet M. KILIÇOĞLU (2019), age. s. 447.; Cevdet YAVUZ, Faruk ACAR ve Burak ÖZEN (2019), age. s. 437.; Ramazan ZEYBEK (2019), age. s. 16. ↑
Cevdet YAVUZ, Faruk ACAR ve Burak ÖZEN (2019), age. ss. 543-547.; Aydın ZEVKLİLER ve K. Emre GÖKYAYLA (2019), age. ss. 461-474.; Mustafa Alper GÜMÜŞ (2012), age. ss. 3-7.; Fikret EREN (2018), age. ss. 588-598.; Ahmet M. KILIÇOĞLU (2019), age. ss. 442-448. ↑
YARGITAY 15. HUKUK DAİRESİ (05.07.2012), E. 2011/3349, K. 2012/5149. ↑
Gauch, Werkvertrag, N 24, Aktaran: Mustafa Reşit KARAHASAN (1997), İnşaat, İmar, İhale Hukuku Cilt I, Beta Basım, İstanbul, s. 64.; Hüseyin ALTAŞ (2002), Eserin Teslimden Önce Telef Olması(B.K. mad. 368), Yetkin Yayınları, Ankara, s. 56.; Zarife ŞENOCAK (2002), Eser Sözleşmesinde Ayıbın Giderilmesini İsteme Hakkı, Turhan Kitabevi, Ankara, s. 17.; Haluk TANDOĞAN (2010), Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri Cilt II, Vedat Kitapçılık, İstanbul, s. 21. ↑
YARGITAY 15. HUKUK DAİRESİ (14.06.2004), E. 2003/6207, K. 2004/3320.; YARGITAY 21. HUKUK DAİRESİ (24.12.2019), E. 2019/6599, K. 2019/8104.; YARGITAY 22. HUKUK DAİRESİ (22.10.2019), E. 2016/20628, K. 2019/19667.; YARGITAY 23. HUKUK DAİRESİ (13.06.2016), E. 2015/6390, K. 2016/3589.; YARGITAY 9. HUKUK DAİRESİ (16.11.2015), E. 2015/31263, K. 2015/32362.; YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ (03.10.2011), E. 2011/5857, K. 2011/12907.; YARGITAY 15. HUKUK DAİRESİ (25.01.2011), E. 2010/589, K. 2011/263. ↑
Ahmet M. KILIÇOĞLU (2019), age. s. 443.; Fahrettin ARAL ve Hasan AYRANCI (2019), age. s. 361. ↑
Hüseyin ALTAŞ (2002), age. s. 45. ↑
Fikret EREN (2018), age. s. 594.; Cevdet YAVUZ, Faruk ACAR ve Burak ÖZEN (2019), age. s. 545.; Mustafa Alper GÜMÜŞ (2012), age. s. 594.; Aydın ZEVKLİLER ve K. Emre GÖKYAYLA (2019), age. s. 466.; Kenan TUNÇOMAĞ (1977), age. s. 955. ↑
A Fahrettin ARAL ve Hasan AYRANCI (2019), age. s. 365.; Fikret EREN (2018), age. ss. 594-595.; Aydın ZEVKLİLER ve K. Emre GÖKYAYLA (2019), age. s. 466. ↑
Fahrettin ARAL ve Hasan AYRANCI (2019), age. s. 366.; Efrail AYDEMİR (2016), Eser Sözleşmesi ve İnşaat Hukuku, Seçkin Yayınları, Ankara, s. 28.; Fikret EREN (2018), age. s. 595.; Aydın ZEVKLİLER ve K. Emre GÖKYAYLA (2019), age. s. 466. ↑
Hüseyin ALTAŞ (2002), age. s. 43.; Fahrettin ARAL ve Hasan AYRANCI (2019), age. s. 366.; Mustafa Alper GÜMÜŞ (2012), age. s. 77.; Damla GÜRPINAR (2006), Eser Sözleşmesinde Ücretin Artırılması Ve Eksiltilmesi, Güncel Yayınevi, İzmir, s. 41.; Cevdet YAVUZ, Faruk ACAR ve Burak ÖZEN (2019), age. s. 437. ↑
Fahrettin ARAL ve Hasan AYRANCI (2019), age. s. 359.; Muammer ÖZTÜRK ve Zeki GÖZÜTOK (2019), age. s. 3.; Aydın ZEVKLİLER ve K. Emre GÖKYAYLA (2019), age. s. 470. ↑
Haluk TANDOĞAN (2010), age. s. 28. ↑
Cevdet YAVUZ, Faruk ACAR ve Burak ÖZEN (2019), age. s. 546.; Haluk TANDOĞAN (2010), age. s. 28. ↑
Gauch, Werkvertrag, N 384.; CR-Chaix, Art. 363 N 3, Aktaran: Zarife ŞENOCAK (2002), Eser Sözleşmesinde Ayıbın Giderilmesini İsteme Hakkı, Turhan Kitabevi, Ankara, ss. 6-7. ↑
Haluk TANDOĞAN (2010), age. s. 24.; Cevdet YAVUZ, Faruk ACAR ve Burak ÖZEN (2019), age. s. 545.; Yusuf BÜYÜKAY (2013), age. s. 32.; Kenan TUNÇOMAĞ (1977), age. s. 956. ↑
Şahin AKINCI (2020), Roma Borçlar Hukuku, Sayram Yayınları, Konya, s. 146.; Sevgi KAYAK (2018), “Roma Hukukunda Eser Sözleşmesinde İfa İmkânsızlığının Hükümleri ve Türk Hukukunu Etkileyen Yönleri”, DEÜHFD, C.XX, S.2, ss. 239-305, s. 258. ↑
Mustafa Alper GÜMÜŞ (2012), age. s. 7.; Kenan TUNÇOMAĞ (1977), age. s. 959.; Aydın ZEVKLİLER ve K. Emre GÖKYAYLA (2019), age. s. 471.; Cevdet YAVUZ, Faruk ACAR ve Burak ÖZEN (2019), age. s. 546.; Fikret EREN (2018), age. s. 595.; Zarife ŞENOCAK (2002), age. ss. 6-7.; Yusuf BÜYÜKAY (2013), age. s. 33. ↑
Aydın ZEVKLİLER ve K. Emre GÖKYAYLA (2019), age. s. 471.; Fikret EREN (2018), age. s. 595.; K. Emre GÖKYAYLA (2009), Eser Sözleşmesinde Ek İş ve İş Değişikliği, Vedat Kitapçılık, İstanbul, s. 11. ↑
Fikret EREN (2018), age. s. 637.; İzzet KARATAŞ (2004), age. s. 187. ↑
Haluk TANDOĞAN (2010), age. s. 49.; Sabure PAKET (2020), Eser Sözleşmesinin İfasında Kabul, Yetkin Yayınları, Ankara, s. 63 vd.; Muaz ERGEZEN (2007), age. s. 43. ↑
Haluk TANDOĞAN (2010), age. s. 49.; Sabure PAKET (2020), age. s. 63 vd.; Muaz ERGEZEN (2007), age. s. 43. ↑
YARGITAY HUKUK GENEL KURULU (30.10.1991), E. 1991/15-373, K. 1991/533. ↑
Fikret EREN (2018), age. s. 625. ↑
Sabure PAKET (2020), age. s. 63.; Haluk TANDOĞAN (2010), age. s. 55. ↑
Fahrettin ARAL ve Hasan AYRANCI (2019), age. s. 393. ↑
Fahrettin ARAL ve Hasan AYRANCI (2019), age. s. 394. ↑
Pakize Ezgi AKBULUT (2020), “Yüklenicinin Eser Meydana Getirme Borcu”, İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 11, S.1, s. 89.; Fikret EREN (2018), age. s. 610. ↑
Fikret EREN (2018), age. s. 608.; Mustafa Alper GÜMÜŞ (2012), age. s. 11.; Ahmet M. KILIÇOĞLU (2019), age. s. 452. ↑
Fikret EREN (2018), age. s. 608.; Mustafa Alper GÜMÜŞ (2012), age. s. 11.; Ahmet M. KILIÇOĞLU (2019), age. s. 452. ↑
Fikret EREN (2018), age. s. 609.; Haluk TANDOĞAN (2010), age. s. 74. ↑
Fikret EREN (2018), age. s. 609.; Haluk TANDOĞAN (2010), age. s. 74. ↑
Sabure PAKET (2020), age. s. 61.; Leyla Müjde KURT (2012), Yüklenicinin Eseri Teslim Borcunda Temerrüdü, Yetkin Yayınları, Ankara, s. 63.; Haluk TANDOĞAN (2010), age. s. 104.; Fikret EREN (2018), age. s. 615. ↑
Haluk TANDOĞAN (2010), age. s. 102. ↑
Haluk TANDOĞAN (2010), age. s. 104.; Leyla Müjde KURT (2012), age. s. 63.; Sabure PAKET (2020), age. s. 63. ↑
Haluk TANDOĞAN (2010), age. s. 105. ↑
Fahrettin ARAL ve Hasan AYRANCI (2019), age. s. 391.; Haluk TANDOĞAN (2010), age. s. 106.; Fikret EREN (2018), age. s. 617. ↑
Fikret EREN (2018), age. s. 637.; İzzet KARATAŞ (2004), age. s. 187. ↑
Köksal KOCAAĞA (2014), İnşaat Sözleşmesi, Yetkin Yayınları, Ankara, s. 148.; Aydın ZEVKLİLER ve K. Emre GÖKYAYLA (2019), age. s. 523.; Haluk TANDOĞAN (2010), age. ss. 214-215. ↑
Fikret EREN (2018), age. s. 637.; Zarife ŞENOCAK (2002), age. ss. 140-141. ↑
Fikret EREN (2018), age. s. 637.; Zarife ŞENOCAK (2002), age. ss. 140-141. ↑
Mustafa Alper GÜMÜŞ (2012), age. s. 20.; Cevdet Salih ŞAHİNİZ (2014), Eser Sözleşmelerinde Yüklenicinin Eksik İfa(Eksik İş) ve Ayıplı İfadan Sorumluluğu, Vedat Kitapçılık, İstanbul, s. 128.; Zarife ŞENOCAK (2002), age. s. 141. ↑
YARGITAY HUKUK GENEL KURULU (12.10.1994), E. 1994/15-265, K. 1994/600.; YARGITAY 15. HUKUK DAİRESİ (20.03.2013), E. 2012/1993, K. 2013/1868. ↑
Bayramoğlu, a.g.e., s. 59; Tandoğan, Özel, s. 48. ↑
N. Şükrü BAYRAMOĞLU (2020), Eser Sözleşmesinde Yaklaşık Bedelin Aşılması, Yetkin Yayınları, Ankara, s. 59.; Haluk TANDOĞAN (2010), age. s. 48. ↑
Fahrettin ARAL ve Hasan AYRANCI (2019), age. s. 394.; Fikret EREN (2018), age. s. 622.; Leyla Müjde KURT (2012), age. s. 84.; Aydın ZEVKLİLER ve K. Emre GÖKYAYLA (2019), age. s. 485. ↑
Fahrettin ARAL ve Hasan AYRANCI (2019), age. s. 394.; Fikret EREN (2018), age. s. 622.; Aydın ZEVKLİLER ve K. Emre GÖKYAYLA (2019), age. s. 490.; Cevdet YAVUZ, Faruk ACAR ve Burak ÖZEN (2019), age. s. 454. ↑
Fahrettin ARAL ve Hasan AYRANCI (2019), age. ss. 394-395.; Fikret EREN (2018), age. ss. 622-623.; Ayhan UÇAR (2003), İstisna Sözleşmelerinde Müteahhidin Ayıba Karşı Tekeffül Borcu, Seçkin Yayınları, Ankara, ss. 112-113.; Aydın ZEVKLİLER ve K. Emre GÖKYAYLA (2019), age. s. 490.; Cevdet YAVUZ, Faruk ACAR ve Burak ÖZEN (2019), age. s. 454. ↑
M. Turgut ÖZ (2016), age. ss. 196-197.; Hüseyin HATEMİ, Rona SEROZAN ve Abdulkadir ARPACI (1992), Borçlar Hukuku Özel Bölüm, Filiz Kitabevi, İstanbul, s. 362.; G. G. GÜMÜŞSOY KARAKURT (2017), Eser Sözleşmesinde Yüklenicinin Borca Aykırılığının Önceden Belli Olması, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, s. 230 vd.; Köksal KOCAAĞA (2004), “Müteahhidin İşin Devamı Esnasında Özen Yükümünü İhlal Ederek Eseri Ayıplı veya Sözleşmeye Aykırı Şekilde Yapacağının Anlaşılması Halinde İşsahibinin BK. M.358/II Uyarınca Sahip Olduğu Haklar”, Dokuz Eylül Üniversitesi HFD, C.6, S.1, s. 185 vd.; Ş. T. KIR ÇELİK (2017), “Arsa Payı Karşılığı İnşaat Sözleşmelerinde TBK. m.473/II Hükmünün Uygulanması”, Kocaeli Üniversitesi HFD, C. 8, S.16, s. 5 vd. ↑
M. Turgut ÖZ (2016), age. s. 200. ↑
YARGITAY 15. HUKUK DAİRESİ (20.12.2017), E. 2016/2999, K. 2017/4504.; YARGITAY 3. HUKUK DAİRESİ (12.03.2015), E. 2014/10600, K. 2015/3968. ↑
Hüseyin ACUN (2018), Eser Sözleşmesinde Ayıptan Sorumluluk Hükümleri ile Borçlar Kanunu Genel Hükümlerin Yarışması, Seçkin Yayınları, Ankara, ss. 19-20.; Fahrettin ARAL ve Hasan AYRANCI (2019), age. s. 400.; Fikret EREN (2018), age. s. 634.; İlker Hasan DUMAN (2013), Açıklamalı-İçtihatlı İnşaat Hukuku, Seçkin Yayınları, Ankara, s. 743.; M. Turgut ÖZ (1989), age. s. 92.; Zeynep ÖZCAN (2018), “İnşaat Sözleşmelerinde Yüklenicinin Ayıplı Ve Eksik İfası”, Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi, S. 11, s. 323.; Zarife ŞENOCAK (2002), age. s. 93.; Haluk TANDOĞAN (2010), age. s. 161.; Cevdet YAVUZ, Faruk ACAR ve Burak ÖZEN (2019), age. s. 456.; Aydın ZEVKLİLER ve K. Emre GÖKYAYLA (2019), age. s. 521. ↑
Mustafa Alper GÜMÜŞ (2012), age. s. 49.; Zarife ŞENOCAK (2002), age. s. 94.; Yasemin DURAK (2015), “Arsa Payı Karşılığı Kat Yapım Sözleşmesi”, İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi Özel Sayı, C.1, s. 226. ↑
Mustafa KIRMIZI (2014), age. ss. 191-192.; Zarife ŞENOCAK (2002), age. s. 95. ↑
Haluk TANDOĞAN (2010), age. s. 161.; Fikret EREN (2018), age. s. 635.; Yusuf BÜYÜKAY (2013), age. s. 103. ↑
YARGITAY 15. HUKUK DAİRESİ (20.12.2017), E. 2016/2999, K. 2017/4504.; YARGITAY 3. HUKUK DAİRESİ (12.03.2015), E. 2014/10600, K. 2015/3968. ↑
Cevdet YAVUZ, Faruk ACAR ve Burak ÖZEN (2019), age. s. 564.; Aydın ZEVKLİLER ve K. Emre GÖKYAYLA (2019), age. s. 521.; Fikret EREN (2018), age. s. 634.; Haluk TANDOĞAN (2010), age. s. 160.; Yasemin DURAK (2015), age. s. 225.; Turan ŞAHİN (2011), age. s. 137.; Asuman TURANBOY (1990), age. s. 153.; Ayhan UÇAR (1997), age. s. 34.; M. Deniz YENER (2009), age. s. 158.; Seda ÖKTEM (2006), age. s. 1949. ↑
Fahrettin ARAL ve Hasan AYRANCI (2019), age. s. 394.; Fikret EREN (2018), age. s. 622.; Leyla Müjde KURT (2012), age. s. 84.; Aydın ZEVKLİLER ve K. Emre GÖKYAYLA (2019), age. s. 485.; YARGITAY 15. HUKUK DAİRESİ (22.05.2019), E. 2018/457, K. 2019/2458. ↑
Cengiz KOSTAKOĞLU (2017), İçtihatlı İnşaat Hukuku ve Kat Karşılığı İnşaat Sözleşmeleri, 10. Baskı, Beta Yayınları, İstanbul, s. 448.; Mustafa Alper GÜMÜŞ (2012), age. s. 357. ↑
Cevdet Salih ŞAHİNİZ (2014), age. s. 107.; Ayhan UÇAR (2003), age. s. 130. ↑
Cevdet Salih ŞAHİNİZ (2014), age. s. 107.; Ayhan UÇAR (2003), age. s. 130. ↑
YARGITAY 3. HUKUK DAİRESİ (06.07.2017), E. 2016/822, K. 2017/11251. ↑
Aydın ZEVKLİLER ve K. Emre GÖKYAYLA (2019), age. s. 528.; Asuman TURANBOY (1990), age. s. 163.; M. Deniz YENER (2009), age. s. 159.; Zarife ŞENOCAK (2002), age. s. 109.; Öz SEÇER (2020), age. s. 228. ↑
Cevdet YAVUZ, Faruk ACAR ve Burak ÖZEN (2019), age. s. 565.; Ahmet M. KILIÇOĞLU (2019), age. s. 465.; Mustafa Alper GÜMÜŞ (2012), age. s. 51.; Haluk TANDOĞAN (2010), age. s. 167.; Haluk BURCUOĞLU (1990), age. s. 286.; Köksal KOCAAĞA (2014), age. s. 141.; Canan RUHİ ve Ahmet Cemal RUHİ (2018), Eser Sözleşmesi ve Eser Sözleşmesinden Kaynaklanan Davalar, Seçkin Yayınları, Ankara, s. 48.; Hasan ERMAN (2010), age. s. 125.; Nami YAVUZ (2014), age. s. 638.; Efrail AYDEMİR (2016), age. s. 350.; Cengiz KOSTAKOĞLU (2015), age. s. 451.; Zarife ŞENOCAK (2002), age. s. 104.; Cevdet Salih ŞAHİNİZ (2014), age. s. 106.; Yasemin DURAK (2015), age. s. 226.; Turan ŞAHİN (2011), age. s. 140.; Asuman TURANBOY (1990), age. s. 161.; M. Deniz YENER (2009), age. s. 157. ↑
Cevdet YAVUZ, Faruk ACAR ve Burak ÖZEN (2019), age. s. 565.; Haluk TANDOĞAN (2010), age. s. 167.; Köksal KOCAAĞA (2014), age. ss. 141-142.; Haluk BURCUOĞLU (1990), age. s. 286.; Hasan ERMAN (2010), age. s. 126.; Zarife ŞENOCAK (2002), age. s. 104.; Cevdet Salih ŞAHİNİZ (2014), age. s. 108.; Yusuf BÜYÜKAY (2013), age. s. 99. ↑
M. Turgut ÖZ (2016), age. s. 193. ↑
Haluk BURCUOĞLU (1990), age. ss. 285-286.; Hasan ERMAN (2010), age. s. 125.; Haluk TANDOĞAN (2010), age. s. 167.; Mustafa Alper GÜMÜŞ (2012), age. s. 50.; Köksal KOCAAĞA (2014), age. s. 141.; Efrail AYDEMİR (2016), age. s. 343. ↑
Ayhan UÇAR (2003), age. s. 135. ↑
Ayhan UÇAR (2003), age. s. 135. ↑
Köksal KOCAAĞA (2014), age. ss. 142-143. ↑
Fahrettin ARAL ve Hasan AYRANCI (2019), age. s. 400.; Fikret EREN (2018), age. s. 634.; Mustafa Alper GÜMÜŞ (2012), age. s. 51. ↑
Fikret EREN (2018), age. s. 634.; Zarife ŞENOCAK (2002), age. s. 79. ↑
Aydın ZEVKLİLER ve K. Emre GÖKYAYLA (2019), age. s. 523. ↑
Aydın ZEVKLİLER ve K. Emre GÖKYAYLA (2019), age. s. 523.; Köksal KOCAAĞA (2014), age. s. 146.; Zekeriya KURŞAT (2017), İnşaat Sözleşmesi, Filiz Kitabevi, İstanbul. ↑
Köksal KOCAAĞA (2014), age. s. 148.; Aydın ZEVKLİLER ve K. Emre GÖKYAYLA (2019), age. s. 523.; Haluk TANDOĞAN (2010), age. ss. 214-215. ↑
Yusuf BÜYÜKAY (2013), age. s. 119.; Karşı görüş için Bkz. Ahmet M. KILIÇOĞLU (2019), age. s. 472. ↑
Özer SELİÇİ (1978), İnşaat Sözleşmelerinde Müteahhidin Sorumluluğu, İstanbul, s. 152.; M. Turgut ÖZ (1989), age. s. 116.; Zekeriya KURŞAT (2017), age. s. 312. ↑
Mustafa Alper GÜMÜŞ (2012), age. s. 62.; Cevdet Salih ŞAHİNİZ (2014), age. s. 137. ↑
Ayhan UÇAR (2003), age. s. 131. ↑
Cevdet YAVUZ, Faruk ACAR ve Burak ÖZEN (2019), age. s. 565.; Ahmet M. KILIÇOĞLU (2019), age. s. 465.; Mustafa Alper GÜMÜŞ (2012), age. s. 51.; Haluk TANDOĞAN (2010), age. s. 167.; Haluk BURCUOĞLU (1990), age. s. 286.; Köksal KOCAAĞA (2014), age. s. 141.; Canan RUHİ ve Ahmet Cemal RUHİ (2018), age. s. 48.; Hasan ERMAN (2010), age. s. 125.; Nami YAVUZ (2014), age. s. 638.; Efrail AYDEMİR (2016), age. s. 350.; Cengiz KOSTAKOĞLU (2015), age. s. 451.; Zarife ŞENOCAK (2002), age. s. 104.; Cevdet Salih ŞAHİNİZ (2014), age. s. 106.; Yasemin DURAK (2015), age. s. 226.; Turan ŞAHİN (2011), age. s. 140.; Asuman TURANBOY (1990), age. s. 161.; M. Deniz YENER (2009), age. s. 157. ↑
Fahrettin ARAL ve Hasan AYRANCI (2019), age. s. 408.; Yusuf BÜYÜKAY (2013), age. s. 142.; Fikret EREN (2018), age. s. 651.; Asuman TURANBOY (1990), age. s. 171.; Ayhan UÇAR (2003), age. s. 185. ↑
Ayhan UÇAR (2003), age. s. 187.; Özer SELİÇİ (1978), age. s. 166 vd.; Zekeriya KURŞAT (2017), age. s. 318. ↑
Aydoğdu/Kahveci, s.764; Yavuz/Acar/Özen, s.571; Eren, s.650; Tandoğan, s.182; Şenocak, s.60; Uçar, s.187; Kaplan, s.142; Yener, s.169; Öktem, s.1959; Kurşat, s.319; Tunçomağ, s.1034; Aral/Ayranci, s.408; Kocaağa, s.163. ↑
İbrahim KAPLAN (2013), age. s. 144.; Zekeriya KURŞAT (2017), age. s. 321.; Haluk TANDOĞAN (2010), age. s. 189. ↑
Turan ŞAHİN (2011), age. s. 145.; Zarife ŞENOCAK (2002), age. s. 36. ↑
Özer SELİÇİ (1978), age. s. 176.; Zekeriya KURŞAT (2017), age. s. 331.; Haluk TANDOĞAN (2010), age. ss. 196-197. ↑
Fahrettin ARAL ve Hasan AYRANCI (2019), age. s. 409.; Mustafa Alper GÜMÜŞ (2012), age. s. 68.; M. Turgut ÖZ (1989), age. s. 97.; Cevdet Salih ŞAHİNİZ (2014), age. s. 142. ↑
Fikret EREN (2018), age. s. 651.; Zekeriya KURŞAT (2017), age. s. 330.; İbrahim KAPLAN (2013), age. s. 149.; Haluk BURCUOĞLU (1990), age. ss. 297-298.; Özer SELİÇİ (1978), age. ss. 175-176.; İlker Hasan DUMAN (2013), age. s. 861. ↑
Fahrettin ARAL ve Hasan AYRANCI (2019), age. s. 407.; Fikret EREN (2018), age. ss. 647-648.; Ahmet M. KILIÇOĞLU (2019), age. ss. 469-470.; Turan ŞAHİN (2011), age. s. 142.; Asuman TURANBOY (1990), age. ss. 168-169.; Muammer ÖZTÜRK ve Zeki GÖZÜTOK (2019), age. s. 147. ↑
Fahrettin ARAL ve Hasan AYRANCI (2019), age. s. 407.; Fikret EREN (2018), age. ss. 647-648.; Ahmet M. KILIÇOĞLU (2019), age. ss. 469-470.; Turan ŞAHİN (2011), age. s. 142.; Asuman TURANBOY (1990), age. ss. 168-169.; Muammer ÖZTÜRK ve Zeki GÖZÜTOK (2019), age. s. 147. ↑
M. Turgut ÖZ (1989), age. s. 106. ↑
Mustafa Alper GÜMÜŞ (2012), age. s. 62.; Cevdet YAVUZ, Faruk ACAR ve Burak ÖZEN (2019), age. s. 571.; Hasan ERMAN (2010), age. s. 145.; Özge ARPACI (2019), Eser Sözleşmesinde İş Sahibinin Edimin İfasına Katılımı, Yetkin Yayınları, Ankara, s. 253.; Fikret EREN (2018), age. s. 648.; M. Turgut ÖZ (2016), age. s. 217.; Murat AYDOĞDU ve Nalan KAHVECİ (2017), age. s. 764.; M. Turgut ÖZ (1989), age. s. 125.; Fahrettin ARAL ve Hasan AYRANCI (2019), age. s. 407.; Zafer KAHRAMAN (2015), “Arsa Payı Karşılığı İnşaat Sözleşmelerinde Arsa Sahibinin Sözleşmeden Dönmesi Halinde Yükleniciden Arsa Payı Satın Almış Olan Üçüncü Kişilerin Hukuki Durumu”, Prof. Dr. Hasan Erman’a Armağan, Der Yayınları, İstanbul, s. 436. ↑
M. Turgut ÖZ (1989), age. s. 127.; Özer SELİÇİ (1978), age. s. 164.; Haluk TANDOĞAN (2010), age. s. 184.; B. K. KOYUNCU (2016), “Ayıp Nedeniyle Eser Sözleşmesinden Dönme Hakkının Kullanılabilmesi İçin TBK m.475 Hükmünde Öngörülen Şartlar ve Sınırlamaya Dair Değerlendirmeler”, Beykent Üniversitesi HFD, C.11, S.145-146, s. 10.; Hasan ERMAN (2010), age. ss. 145-146.; M. Turgut ÖZ (2016), age. s. 218.; Cevdet Salih ŞAHİNİZ (2014), age. s. 149. ↑
Mustafa Alper GÜMÜŞ (2012), age. s. 62.; Cevdet Salih ŞAHİNİZ (2014), age. s. 137. ↑
KILIÇOĞLU, s.468; SELİÇİ, s.158; ŞENOCAK, s.34; KAPLAN, s.137; KURŞAT, s.316; EREN, s.647; KOCAAĞA, s.160. ↑
Y.8HD., 04.03.2015 T., 2014/2124 E., 2015/1172 K. ↑
KILIÇOĞLU, s.468; SELİÇİ, s.158; ŞENOCAK, s.34; KAPLAN, s.137; KURŞAT, s.316; EREN, s.647; KOCAAĞA, s.160. ↑
KILIÇOĞLU, s.468; EREN, s.647; SELİÇİ, s.159; KURŞAT, s.316. ↑
M. Deniz YENER (2009), age. s. 162. ↑
EREN, Borçlar Özel s. 646, UÇAR s. 165 ↑
ARAL/AYRANCI s. 406, ŞAHİN s. 142, ŞENOCAK s. 33, ZEVKLİLER/GÖKYAYLA
s. 527, UÇAR s.165-166 ↑
Öz, S.219; Tandoğan, s.205; Kaplan, s.151; Kocaağa, s.168; Duman, s.863; Kurşat, s.354. ↑
Ayrancı ve Aral, a.g.e., s. 423. ↑
AYDEMİR s. 353, ŞAHİNİZ s. 210, ŞENOCAK s. 70 ↑
ŞAHİNİZ s. 210, ŞENOCAK s. 70 ↑
EREN, Borçlar Özel s. 646, ÖZ, Dönme s. 116, ŞAHİNİZ s. 109 ↑
GÜMÜŞ s. 55 ↑
EREN, Borçlar Özel s. 640 ↑
EREN, Borçlar Özel s. 646 ↑
YAVUZ/ACAR/ÖZEN, s.566; KILIÇOĞLU, s. 466; TANDOĞAN, s.168; EREN, s.641-642; ÖZ, Dönme, s.112, SELİÇİ, s.192; KURŞAT, s.297-298; ŞAHİN, s.141; ERDOĞAN, İ., İstisna Sözleşmesi ve Bazı İşgörme Sözleşmeleri ile Karşılaştırılması, Selçuk Üniversitesi HFD., C.3, S.1, Y.1990, s.148, ÖKTEM, s.1951; TURANBOY, s.163. ↑
EREN, Borçlar Özel s. 646, ÖZ, Dönme s. 116, ŞAHİNİZ s. 109 ↑
ÖZ, 202-203; ÖZ, Dönme, s.116. ↑
Uçar, Ayıp, s. 226; Seçer, s. 233; Eren, Özel, s. 655. ↑
Mustafa Alper GÜMÜŞ (2014), age, s. 59; M. Turgut ÖZ (2016), age, s. 201. ↑
Fikret EREN (2018), age, ss. 635-636; Haluk TANDOĞAN (2010), age, ss. 210-211; Köksal KOCAAĞA (2014), age, s. 145; Fahrettin ARAL ve Hasan AYRANCI (2021), age, s. 354. ↑
Fikret EREN (2018), age, s. 637; Mustafa Alper GÜMÜŞ (2014), age, s. 19. ↑
Fahrettin ARAL ve Hasan AYRANCI (2019), age. s. 413. ↑
Ahmet M. KILIÇOĞLU (2019), age. s. 475.;Hasan ERMAN (2010), age. s. 172.; Aydın ZEVKLİLER ve K. Emre GÖKYAYLA (2019), age. s. 533.; M. Turgut ÖZ (2013), age. ss. 873-874.; Yaşar Engin SELİMOĞLU (2017), age. s. 176.; M. Turgut ÖZ (2016), age. s. 226.; Murat AYDOĞDU ve Nalan KAHVECİ (2017), age. s. 765.; Fikret EREN (2018), age. s. 654.; Aydın ZEVKLİLER ve K. Emre GÖKYAYLA (2019), age. s. 534.; Zekeriya KURŞAT (2017), age. s. 362.; M. Turgut ÖZ (1989), age. s. 129.; Haluk TANDOĞAN (2010), age. s. 94.; Canan RUHİ ve Ahmet Cemal RUHİ (2018), age. ss. 51-52.; Mehmet ERDEM (2010), Özel Hukukta Zamanaşımı, İstanbul, s. 104.; YARGITAY 15. HUKUK DAİRESİ (12.01.2007), E. 2006/6380, K. 2007/617, Aktaran: Mustafa BİLGEN (2009), Özel Hukukta Zamanaşımı, Ankara, ss. 829-830. ↑
Ahmet M. KILIÇOĞLU (2019), age. s. 475.; Yaşar Engin SELİMOĞLU (2017), age. s. 176.;
M. S. ŞEN ve M. K. ŞEN (2015), Eser (İnşaat Yapım) Sözleşmelerinde Zamanaşımı ve Uygulamaları, Ankara, s. 425, ss. 37-38. ↑
Fikret EREN (2018), Borçlar Hukuku Özel Hükümler, Ankara, s. 654; Cevdet YAVUZ, Faruk ACAR ve Burak ÖZEN (2018), Borçlar Hukuku Dersleri Özel Hükümler, İstanbul, s. 568; Ahmet M. KILIÇOĞLU (2021), Borçlar Hukuku Özel Hükümler, Ankara, s. 475; Aydın ZEVKLİLER ve K. Emre GÖKYAYLA (2019), Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri, Ankara, s. 533; Fahrettin ARAL ve Hasan AYRANCI (2021), Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri, Ankara, s. 412; M. Turgut ÖZ (2013), Yeni Borçlar Kanununda Satım ve Eser Sözleşmesi Bakımından Ayıba Karşı Tekeffül Düzenlenmesindeki Değişikler (Armağan), İstanbul, ss. 873-874; Köksal KOCAAĞA (2014), İnşaat Sözleşmesi, Ankara, s. 152; M. Turgut ÖZ (2016), İnşaat Sözleşmesi ve İlgili Mevzuat, İstanbul, s. 224; Murat AYDOĞDU ve Nalan KAHVECİ (2019), Türk Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri, Ankara, s. 765; Yaşar Engin SELİMOĞLU (2017), Eser Sözleşmesi, Ankara, s. 176; Zekeriya KURŞAT (2017), İnşaat Sözleşmesi, İstanbul, s. 361; Canan RUHİ ve Ahmet Cemal RUHİ (2018), Eser Sözleşmesi ve Eser Sözleşmesinden Kaynaklanan Davalar, Ankara, ss. 51-52. (Aksi görüşler için bkz. M. Turgut ÖZ (2013), Yeni Borçlar Kanununda Satım ve Eser Sözleşmesi Bakımından Ayıba Karşı Tekeffül Düzenlenmesindeki Değişikler (Armağan), İstanbul, ss. 873-874; Mustafa Alper GÜMÜŞ (2014), Borçlar Hukuku Özel Hükümler Cilt II, İstanbul, s. 72.) ↑