TBK Madde 29

1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 29. maddesi, borçlar hukuku dogmatiğinde tarafların gelecekteki hukuki ilişkilerini güvence altına almalarını sağlayan ve Sözleşme Özgürlüğü ilkesinin en ileri düzeydeki yansımalarından biri olan Önsözleşme (Sözleşme Yapma Vaadi) kurumunu düzenlemektedir. İlgili hüküm, "Bir sözleşmenin ileride kurulmasına ilişkin sözleşmeler geçerlidir. Kanunlarda öngörülen istisnalar dışında, önsözleşmenin geçerliliği, ileride kurulacak sözleşmenin şekline bağlıdır." lafzını taşımaktadır. Bu düzenleme, İrade Muhtariyeti (Privatautonomie) prensibinin zaman boyutundaki uzantısı olarak, taraflara henüz fiili, hukuki veya ekonomik şartların tam olarak olgunlaşmadığı durumlarda dahi, asıl sözleşmeyi akdetme borcu doğuran öncül bir hukuki bağ kurma imkânı tanımaktadır.

Sistematik açıdan TBK m. 29, "Sözleşmelerin Kurulması" başlığı altında yer almaktadır. Bu konumlandırma tesadüfi değildir; zira Önsözleşme, her ne kadar bizzat bir sözleşme olsa da, varlık sebebi ve nihai amacı (causa) tamamen başka bir sözleşmenin (asıl sözleşmenin) kurulmasını sağlamaktır. Doktrinde Fikret Eren ve M. Kemal Oğuzman / Turgut Öz tarafından da hararetle vurgulandığı üzere, Önsözleşme, kategorik olarak sözleşme olsa da hukuki müessese olarak müstakil olan ve ticari hayatın ihtiyaçlarına cevap veren bağımsız bir Taahhüt Muamelesidir.

Karşılaştırmalı hukuk ve mehaz kanun ilişkisi bağlamında incelendiğinde, bu kurumun doğrudan mehazı İsviçre Borçlar Kanunu'nun (OR) 22. maddesidir (OR Art. 22). İsviçre Hukukunda "Vorvertrag" olarak adlandırılan bu müessese, tarafların ileride bir asıl sözleşme yapma hususundaki taahhütlerini yasal bir temele oturtmuştur. İlginçtir ki, Alman Medeni Kanunu (BGB) Önsözleşme kurumuna ilişkin genel bir kanun hükmü ihtiva etmez; Alman hukukunda bu kurum tamamen doktrin ve içtihatlar (Richterrecht) yoluyla Sözleşme Özgürlüğü prensibinden türetilmiştir. İsviçre ve Türk kanun koyucusu ise, hukuki belirlilik (legal certainty) ilkesi gereğince bu kurumu açıkça kodifiye etmeyi tercih etmiş ve OR Art. 22 ile TBK m. 29 hükümlerini yaratmıştır. Hükmün sistematiği, bir taraftan sözleşme yapma vaadinin geçerliliğini (fıkra 1) kabul ederken, diğer taraftan asıl sözleşmenin şekil şartlarının dolanılmasını engellemek üzere emredici bir şekil kuralı (fıkra 2) ihdas ederek düalist bir koruma sağlamaktadır.

2. Maddedeki Kavramların Analizi

TBK m. 29 hükmünün doktriner tahlili, maddede yer alan kavramların hukuki niteliğinin, sınırlarının ve geçerlilik şartlarının bilhassa Fikret Eren, M. Kemal Oğuzman, Turgut Öz ve Haluk Nami Nomer'in eserleri ekseninde derinlemesine incelenmesini zorunlu kılar.

A. Önsözleşmenin Hukuki Niteliği (Borçlandırıcı İşlem Olması): Doktrinde Önsözleşme, tarafların ileride belirli bir Borçlandırıcı İşlem (taahhüt muamelesi) yapmayı karşılıklı olarak taahhüt ettikleri bir ön anlaşma olarak tanımlanır. Bu noktada borçlar hukuku dogmatiğinin en hayati ayrımlarından biri devreye girer. TBK md. 29'da açıkça düzenleme bulan ön sözleşme ile taraflar, daha sonraki tarihte bir Tasarruf İşlemi (mameleki doğrudan etkileyen işlem) yapmayı değil, borçlandırıcı işlem olarak bir borç sözleşmesi yapmayı taahhüt etmiş olurlar. Zira mülkiyeti devretmek veya ayni bir hakkı tesis etmek gibi bir tasarruf işlemi yapmayı taahhüt etmek, zaten asıl sözleşmenin kendisidir; bu hususa son derece dikkat edilmelidir. Örneğin, "İleride mülkiyeti sana devredeceğim" şeklindeki bir irade beyanı aslında doğrudan doğruya bir satım sözleşmesidir. Ancak, "İleride seninle, mülkiyeti sana devretme borcu doğuracak olan bir satım sözleşmesi imzalayacağım" şeklindeki irade beyanı bir Önsözleşmedir.

B. Asıl Sözleşmenin Esaslı Noktalarının Belirlenebilirliği: Geçerli bir Önsözleşmeden bahsedilebilmesi için, ileride akdedilecek olan asıl sözleşmenin Esaslı Noktalarının (essentialia negotii) en azından "belirlenebilir" (objektif olarak tespit edilebilir) düzeyde olması şarttır. Tarafların, "ileride bir arazi satışı için anlaşacağız" şeklindeki muğlak beyanları geçerli bir Önsözleşme doğurmaz. Zira asıl sözleşme kurulmaktan kaçınıldığında, hâkimin kararıyla asıl sözleşmenin kurulabilmesi için, hâkimin o asıl sözleşmenin bedelini, konusunu ve niteliğini önsözleşme metninden çıkarabilmesi gerekir. Eğer esaslı noktalar belirsizse, ortada bir Önsözleşme değil, en fazla bir niyet mektubu (letter of intent) veya centilmenlik anlaşması (gentleman's agreement) vardır.

C. Şekil Şartı ve Kanuna Karşı Hile Yasağı (TBK m. 29/2): Maddenin ikinci fıkrası, "Kanunlarda öngörülen istisnalar dışında, önsözleşmenin geçerliliğini, ileride kurulacak sözleşmenin şekline" bağlamıştır. Fikret Eren ve Oğuzman/Öz'ün öğretisinde ısrarla vurgulandığı üzere, bu kuralın ratio legis'i (yasama amacı) tarafları düşünmeye sevk etmek ve asıl sözleşme için öngörülen ağır Geçerlilik Şekli kurallarının "önsözleşme" kılıfıyla dolanılmasını (fraus legis - kanuna karşı hile) engellemektir. Eğer kanun, bir taşınmaz mülkiyetinin devrini amaçlayan asıl sözleşmenin "resmî şekilde" yapılmasını emrediyorsa, bu sözleşmenin akdedilmesini taahhüt eden Taşınmaz Satış Vaadi Sözleşmesi de mutlak surette resmî şekilde (noterlikçe düzenleme şeklinde) yapılmalıdır. Şekle aykırılığın müeyyidesi TBK m. 27 bağlamında Kesin Hükümsüzlük (Butlan) yaptırımıdır.

D. Asıl Sözleşmeyi Yapma Borcu ve Aynen İfa: Önsözleşme geçerli olarak kurulduktan sonra, taraflardan birinin asıl sözleşmeyi akdetmekten kaçınması durumunda uygulanacak yaptırım, doktrinde çok tartışılmış bir konudur. Eski dönemlerde bazı yazarlar sadece tazminat (interesse) istenebileceğini savunurken; günümüzde Eren, Nomer ve Oğuzman/Öz tarafından desteklenen baskın görüşe ve Türk yargı pratiğine göre, alacaklı mahkemeye başvurarak asıl sözleşmenin kurulmasını (irade beyanına mahkûmiyet) talep edebilir. Mahkemenin vereceği kabul kararı, kaçınan tarafın (borçlunun) eksik olan "irade beyanı" yerine geçer ve asıl sözleşme hukuken kurulmuş sayılır. Bu mekanizma, Önsözleşmeyi son derece güçlü bir güvence aracı hâline getirir.

3. Sistematik İlişkiler

TBK m. 29 hükmü, Türk Borçlar Kanunu'nun omurgasını teşkil eden diğer dogmatik müesseselerle ve temel ilkelerle koparılamaz bir organik bağ içerisindedir.

A. Sözleşme Özgürlüğü (TBK m. 26) ile Sınır ve Uzantı İlişkisi: Önsözleşme müessesesi, TBK m. 26'da düzenlenen Sözleşme Özgürlüğü ilkesinin bir istisnası mı, yoksa bizatihi onun en güçlü tezahürü müdür? Bu husus doktrinde tartışmalıdır. Kimi yazarlar, kişiyi ileride istemediği bir sözleşmeyi yapmaya zorladığı için bunu özgürlüğün bir istisnası olarak görür. Ancak Fikret Eren ve Hasan Ayrancı gibi müelliflerin yaklaşımlarına (ve kaynak 145'te de belirtildiği üzere) göre; taraflar bu bağlayıcı taahhüt altına kendi özgür iradeleriyle, rızalarıyla girdiklerinden, Önsözleşme aslında sözleşme özgürlüğünün kısıtlanması değil, İrade Muhtariyetinin zaman boyutunda genişletilmesidir. Taraflar, bugünden yarını bağlama yetkisini (Selbstbindung) bizzat Sözleşme Özgürlüğünden alırlar.

B. Tahvil (Konversion) Kurumu ile Kurtarıcı İlişki: Borçlar hukuku dogmatiğinde, şekil veya içerik eksikliği sebebiyle batıl olan (ölü doğan) bir hukuki işlemin, şayet şartlarını taşıyorsa ve tarafların farazi iradelerine uygunsa, geçerli olan başka bir hukuki işlem olarak ayakta tutulmasına Tahvil (Dönüştürme) denir. Önsözleşme, tahvil kurumunun en çok işlediği alanlardan biridir. Örneğin, taraflar adi yazılı şekilde bir "Taşınmaz Satım Sözleşmesi" imzalamışlarsa, bu işlem resmî şekil eksikliğinden dolayı TBK m. 27 uyarınca Kesin Hükümsüzdür. Ancak, Nomer ve Oğuzman/Öz'ün eserlerinde de açıklandığı üzere, tarafların bu adi belgedeki farazi iradeleri, en azından ileride bir taşınmaz devri için birbirlerini bağlamak yönündedir. Şayet belge önsözleşmenin şekil şartlarını (örneğin noterlik kanununa göre onaylama/düzenleme) kurtarıyorsa, batıl olan satım sözleşmesi, geçerli bir Taşınmaz Satış Vaadi (Önsözleşme) olarak tahvil edilerek ayakta tutulabilir.

C. Culpa in Contrahendo (Sözleşme Görüşmelerinde Kusur) ile Sınır Çizgisi: Sözleşme görüşmeleri (müzakere aşaması) başladığı andan itibaren taraflar arasında dürüstlük kuralı temelli bir güven ilişkisi doğar. Bir tarafın bu güveni haksız yere yıkarak masadan kalkması Culpa in Contrahendo sorumluluğunu doğurur ve kural olarak sadece Menfi Zararın tazmini talep edilebilir. Ancak taraflar, aralarındaki bu müzakere aşamasını bir Önsözleşme (TBK m. 29) ile kayıt altına almışlarsa, artık ortada sözleşme öncesi bir temas değil, tam teşekküllü ve bağlayıcı bir borç ilişkisi vardır. Önsözleşme kurulduktan sonra asıl sözleşmeyi akdetmekten kaçınan taraf, sadece menfi zarardan değil, duruma göre ifa menfaatini kapsayan Müspet Zarardan veya doğrudan doğruya Aynen İfadan sorumlu tutulur. Dolayısıyla önsözleşme, güven sorumluluğunu akdi sorumluluğa dönüştüren eşiktir.

D. İmkânsızlık (TBK m. 136) ile Etkileşimi: Önsözleşme akdedildikten sonra, ancak asıl sözleşme henüz kurulmadan önce, sözleşmenin konusunu oluşturan edim (örneğin satılacağı vaat edilen ev) bir depremde yıkılırsa ne olur? Asıl sözleşmeyi kurma borcu, borçlunun kusuru olmaksızın imkânsızlaşmıştır. Bu durumda TBK m. 136 (Sonraki Kusursuz İmkânsızlık) hükümleri devreye girer. Asıl sözleşmeyi yapma borcu sona erer ve taraflar o güne kadar birbirlerine verdikleri kapora veya avansları Sebepsiz Zenginleşme hükümlerine göre iade etmekle yükümlü olurlar.

4. Pratik Olay Analizleri

Olay 1 (Taşınmaz Satış Vaadinde Şekil ve Ferağa İcbar): Bir arsa sahibi (A) büyük bir inşaat şirketiyle (B) arsası üzerinde ileride bir kat karşılığı inşaat sözleşmesi akdetmek niyetiyle bir araya gelir. Taraflar, henüz imar durumu netleşmediği için asıl sözleşmeyi kuramazlar; ancak aralarındaki anlaşmayı güvence altına almak için bir kâğıda "İmar izni çıktığında, arsanın devri ve inşaat yapımı için nihai sözleşme imzalanacaktır" yazıp kaşeleyip imzalarlar. İmar izni çıktıktan sonra arsa sahibi (A) arsası değerlendiği için (B) ile masaya oturmaktan vazgeçer. (B) bu belgeye dayanarak mahkemede asıl sözleşmenin kurulmasını talep eder. Hukuki dogmatik açısından incelendiğinde; TBK m. 29/2 uyarınca, asıl sözleşme olan taşınmaz mülkiyetinin devrini amaçlayan işlemler resmî şekle tabi olduğundan, bu sözleşmenin akdedilmesini taahhüt eden Önsözleşmenin (satış vaadi) de mutlaka resmî şekilde (Noterlikçe düzenleme şeklinde) yapılması gerekirdi. Tarafların kendi aralarında adi yazılı olarak akdettikleri bu taahhütname, emredici şekil kuralına aykırılık nedeniyle TBK m. 27 bağlamında **Kesin Hükümsüz (Batıl)**dür. Dolayısıyla inşaat şirketi (B) bu belgeye dayanarak (A)'yı asıl sözleşmeyi yapmaya zorlayamaz veya müspet zarar isteyemez; şartları varsa ancak culpa in contrahendo kapsamında menfi zararlarını talep edebilir.

Olay 2 (Kira Önsözleşmesinde Asıl Sözleşmeyi Kurma Yükümlülüğü): Bir holding (C) yeni inşa ettiği ve henüz bölümleri tam belirlenmemiş bir alışveriş merkezindeki en büyük mağazayı, uluslararası bir giyim markasına (D) kiralamak istemektedir. Proje henüz tamamlanmadığı için asli kira sözleşmesini kuramazlar. Bunun yerine noter onayı dahi olmaksızın, adi yazılı bir Önsözleşme imzalayarak "İnşaat tamamlandığında zemin kattaki 500 metrekarelik alan için aylık 100 bin TL bedelle 10 yıllık kira sözleşmesi yapılacaktır" şeklinde anlaşırlar. İnşaat bitince holding (C) mekânı daha yüksek fiyat veren başka bir firmaya kiralamak için (D) ile asıl sözleşmeyi imzalamaktan kaçınır. Türk Borçlar Kanunu sistematiğinde kira sözleşmeleri herhangi bir geçerlilik şekline tabi değildir. Dolayısıyla TBK m. 29/2 uyarınca, asıl sözleşme şekle tabi olmadığından, bunu vaat eden Kira Önsözleşmesi de hiçbir şekle tabi olmaksızın adi yazılı belge ile dahi geçerli olarak kurulabilir. Belgede asıl sözleşmenin Esaslı Noktaları (mekân, bedel, süre) belirlidir. Bu geçerli önsözleşme uyarınca, marka (D) mahkemeye başvurarak asıl sözleşmenin kurulmasını talep edebilir. Hâkimin vereceği karar, holding (C)'nin "kabul" iradesi yerine geçecek ve 10 yıllık kira sözleşmesi hukuken devlet zoruyla kurulmuş olacaktır. Bu durum, önsözleşmenin ne denli sarsılmaz bir hukuki bağ yarattığını göstermektedir.

5. Pratik Uygulama Notları

Önsözleşmelerin avukatlar ve sözleşme yöneticileri tarafından hazırlanması ve icrası aşamasında dikkat edilmesi gereken dogmatik ve usuli incelikler şunlardır:

1. Esaslı Noktaların Somutlaştırılması: Uygulamada yapılan en büyük hata, önsözleşmelerin içerisine asıl sözleşmenin asgari unsurlarının yazılmamasıdır. Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) ve İcra İflas Kanunu (İİK) bağlamında, bir mahkeme kararının (irade beyanı yerine geçen hükmün) icra edilebilmesi için, kararın açık ve infaz kabiliyetini haiz olması gerekir. Eğer önsözleşmede asıl sözleşmenin bedeli veya konusu yoruma muhtaç bırakılmışsa, mahkeme tarafların yerine geçip sözleşmenin içeriğini baştan yazamaz. Hâkimin görevi eksik iradeyi tamamlamaktır, sözleşmenin konusunu icat etmek değildir. Bu sebeple taslaklarda "ileride belirlenecek piyasa koşullarına göre" gibi ucu açık ifadelerden kaçınılmalı, objektif belirlenebilirlik kriterleri (örneğin TÜFE endeksi) net konulmalıdır.

2. Şerh Edilebilirlik ve Üçüncü Kişilere Karşı Etki: Herhangi bir hususta ön sözleşme yapılabilmesi mümkünse de uygulamada en çok taşınmaz satışına ilişkin ön sözleşmeler yapılmaktadır. Borçlar hukuku dogmatiğinde önsözleşmeler nispi (şahsi) hak doğurur. Ancak Tapu Kanunu m. 26 ve Türk Medeni Kanunu m. 1009 uyarınca, noterlikçe re'sen düzenlenen Taşınmaz Satış Vaadi Sözleşmeleri tapu siciline şerh edilebilir. Şerh verildiği andan itibaren 5 yıl boyunca, bu şahsi hak ayni bir güç kazanarak (eşyaya bağlı borç) taşınmazı sonradan iktisap eden tüm üçüncü kişilere karşı da ileri sürülebilir hâle gelir. Avukatların, önsözleşme kurulur kurulmaz ilk işi bu şerhi tapuya işlemek olmalıdır.

3. İrade Beyanına Mahkûmiyet (Ferağa İcbar): Önsözleşmeye uymayan borçluya karşı açılacak dava bir "Eda Davası"dır. Uygulamada taşınmaz satış vaadinden doğan bu davalara "Ferağa İcbar Davası" (Tapu iptal ve tescil) denilir. Mahkeme, önsözleşmenin geçerliliğini ve alacaklının kendi edimini yerine getirdiğini tespit ederse, vereceği hükümle doğrudan doğruya tapu iptal ve tescile karar verir; borçlunun bizzat tapuya gelip imza atmasına gerek kalmaz.

6. Yargıtay İçtihadı

Yargıtay, Önsözleşme kurumuyla ilgili olarak, mülga 818 sayılı BK döneminden itibaren son derece yerleşik ve katı bir içtihat politikası geliştirmiştir. Özellikle Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve taşınmaz davalarına bakan ilgili dairelerin kararlarında (örneğin 14. Hukuk Dairesi ve günümüzde ilgili Hukuk Daireleri) şu temel prensipler istikrarla uygulanmaktadır:

A. Şekil Şartında Katılık: Yargıtay, TBK m. 29/2'nin şekil kuralını kamu düzeninden kabul eder. Kararlarda standartlaşan ifadeye göre; "Taşınmaz satış vaadi sözleşmelerinin geçerli olabilmesi için, 1512 sayılı Noterlik Kanunu’nun 89. maddesi uyarınca noterlerce 'düzenleme' şeklinde yapılmaları zorunludur. Tarafların kendi aralarında yazıp notere sadece imzayı 'onaylattıkları' sözleşmeler geçerli bir taşınmaz satış vaadi sözleşmesi olarak kabul edilemez." Yüksek Mahkeme, şekil eksikliğinin Kesin Hükümsüzlük doğurduğunu ve bunun re'sen dikkate alınacağını belirtir.

B. Asıl Edimin İfası Olmadan Tescil İstenememesi (TBK m. 97): Yargıtay içtihatlarında vurgulanan bir diğer kritik husus, ödemezlik def'idir. Taşınmaz satış vaadi sözleşmesine dayanarak tapu iptal ve tescil (ferağa icbar) talep eden alıcının, önsözleşmede kararlaştırılan satış bedelini tamamen ödemiş olması veya mahkeme veznesine depo etmeye hazır olması gerekir. Yargıtay, "Bedeli ödemeden asıl sözleşmenin kurulmasını isteyen" tarafın davasını reddetmektedir.

C. Muvazaa ve Önsözleşme: Yargıtay, borçluların mal kaçırmak amacıyla üçüncü kişilerle "geçmişe dönük" sahte (muvazaalı) taşınmaz satış vaadi sözleşmeleri düzenledikleri durumlarda, bu sözleşmelerin nispi hak niteliğini vurgular ve haciz alacaklılarının haklarını koruyan amaca yönelik (teleolojik) içtihatlar geliştirerek muvazaalı önsözleşmelere geçit vermez.

7. Eleştirel Değerlendirme

TBK m. 29'da lafzını bulan Önsözleşme kurumu, borçlar hukuku dogmatiğinde teorik ve pratik açılardan çok ciddi akademik tartışmalara ve doktriner eleştirilere maruz kalmaktadır.

Doktora seviyesindeki en köklü ve devasa eleştiri, İsviçre ve Alman doktrini ile Türk doktrini arasındaki "Önsözleşmenin Gerekliliği" (Notwendigkeit des Vorvertrages) tartışmasıdır. İsviçreli otorite Andreas Von Tuhr ve Von Büren gibi yazarlara göre; Önsözleşme, hukuken anlamsız ve gereksiz bir kuraklık (redundancy) yaratır. Bu görüşe göre, "Bir sözleşmeyi yapmayı taahhüt etmek, aslında o sözleşmenin bizzat kendisini kurmaktır. Taahhüdün taahhüdü olmaz." Bu yazarlar, önsözleşme ile asıl sözleşme arasında pratik bir fark olmadığını savunarak, bu kurumu şekil şartlarını dolanmaya yarayan işlevsiz bir müessese olarak görürler.

Ne var ki, Türk doktrininde Fikret Eren, M. Kemal Oğuzman ve Turgut Öz bu "gereksizlik" görüşünü şiddetle reddeder ve TBK m. 29'un son derece hayati bir fonksiyona sahip olduğunu savunurlar. Fikret Eren'in de eserlerinde altını çizdiği üzere; ticari ve ekonomik hayatın dinamikleri, tarafların her zaman nihai (asıl) sözleşmeyi akdedecek olgunluğa anında erişmelerine imkân vermez. Asıl sözleşmenin konusunun henüz mevcut olmadığı (örneğin müstakbel bir mal) gerekli idari izinlerin henüz alınmadığı (örneğin imar durumu) ya da finansmanın henüz sağlanmadığı çok büyük ölçekli projelerde, tarafların bu belirsizlik süreci boyunca birbirlerine olan sadakatlerini hukuki bir "ön kilit" ile bağlamaları devasa bir pratik ihtiyaca cevap verir. Oğuzman/Öz sistematiğinde de, önsözleşmenin Sözleşme Özgürlüğünün bir kısıtlaması değil, aksine iradenin geleceği şekillendirme kudretinin bir yansıması olduğu isabetle vurgulanır.

İkinci bir eleştiri ise yasa koyucunun TBK m. 29/2'de benimsediği "Şekil" kuralının katılığına yöneliktir. Asıl sözleşmenin şekline tabi olma kuralı, şeklin asıl işlevi olan "tarafları uyarma ve düşünmeye sevk etme" (Warnfunktion) amacına hizmet etse de; ticari hızın gerektiği durumlarda şekle aykırılığın doğrudan doğruya Kesin Hükümsüzlük ile cezalandırılması bazen dürüstlük kuralı (TMK m. 2) ile çelişen adaletsiz sonuçlar doğurabilmektedir. Ancak yine de, Türk borçlar hukuku öğretisinde, Önsözleşme kurumunun sadece bir niyet beyanı olmaktan çıkıp, ihlali hâlinde devlet zoruyla (irade beyanına mahkûmiyet yoluyla) asıl sözleşmeyi doğurtan hukuki bir "kuluçka makinesi" işlevi görmesi, onun borçlar hukuku dogmatiğindeki vazgeçilmez yerini sağlamlaştırmaktadır.

Metodolojik Not

Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.

Kullanılan kaynaklar:

• Doktrin: Fikret Eren, Borçlar Hukuku Genel Hükümler; Kemal Oğuzman / M. Turgut Öz, Borçlar Hukuku Genel Hükümler; Halûk Nomer, Borçlar Hukuku Genel Hükümler; Selâhattin Sulhi Tekinay / Sermet Akman / Halûk Burcuoğlu / Atilla Altop, Tekinay Borçlar Hukuku Genel Hükümler.
• Yargı kararları: Türk Borçlar Kanunu m. 29'yi doğrudan atıflayan güncel bir Yargıtay kararı mevcut taramayla tespit edilemedi.
• Tarihsel arka plan: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun madde gerekçesi.
• Karşılaştırmalı hukuk: İsviçre Borçlar Kanunu (OR) OR Art. 22.

Yorumun kapsamı: Bu çalışma, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 1 Temmuz 2012'de yürürlüğe giren 29. madde metnine dayanır.

Görüş: Kapsamlı ve öğretici yorum benimsenmiştir.

Güncellik: Bu yorum, 16.05.2026 tarihi itibariyle günceldir.