II. Kesin hükümsüzlük
Madde 27 - Kanunun emredici hükümlerine, ahlaka, kamu düzenine, kişilik haklarına aykırı veya konusu imkânsız olan sözleşmeler kesin olarak hükümsüzdür. Sözleşmenin içerdiği hükümlerden bir kısmının hükümsüz olması, diğerlerinin geçerliliğini etkilemez. Ancak, bu hükümler olmaksızın sözleşmenin yapılmayacağı açıkça anlaşılırsa, sözleşmenin tamamı kesin olarak hükümsüz olur.
Akademik Değerlendirme
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 27. maddesi, borçlar hukuku dogmatiğinde Sözleşme Özgürlüğünün (TBK m. 26) aşılamaz dış sınırlarını ve bu sınırların aşılması hâlinde uygulanacak olan Kesin Hükümsüzlük (Butlan) yaptırımını düzenleyen en temel emredici normdur. Hükmün birinci fıkrası, "Kanunun emredici hükümlerine, ahlaka, kamu düzenine, kişilik haklarına aykırı veya konusu imkânsız olan sözleşmeler kesin olarak hükümsüzdür." lafzıyla, hukuk düzeninin tahammül edemeyeceği nitelikteki sakatlıkları sayma yoluyla belirlemiştir. İkinci fıkra ise, "Sözleşmenin içerdiği hükümlerden bir kısmının hükümsüz olması, diğerlerinin geçerliliğini etkilemez. Ancak, bu hükümler olmaksızın sözleşmenin yapılmayacağı açıkça anlaşılırsa, sözleşmenin tamamı kesin olarak hükümsüz olur." diyerek, modern sözleşmeler hukukunun temel felsefesi olan sözleşmeyi ayakta tutma (favor negotii) prensibinin bir yansıması olan Kısmi Kesin Hükümsüzlük (Kısmi Butlan) kuralını ihdas etmiştir.
Bu maddenin borçlar hukuku sistematiğindeki işlevi, şeklî anlamda iradeleri uyuşarak (konsensüs) kurulan bir sözleşmenin, maddi (içeriksel) açıdan hukuk âleminde meşru bir varlık kazanıp kazanamayacağını belirlemektir. İrade beyanlarının karşılıklı ve birbirine uygun olması, bir sözleşmenin fiziken (dış dünyada) doğması için yeterli (kurucu unsur) olsa da; o sözleşmenin hukuk düzeni tarafından tanınması ve taraflarına talep/dava hakkı bahşetmesi için, içeriğinin TBK m. 27'de sayılan objektif geçerlilik şartlarını ihlal etmemesi zorunludur.
Karşılaştırmalı hukuk ve mehaz kanun (reçepsiyon) ilişkisi bağlamında incelendiğinde, TBK m. 27 hükmünün kökeni İsviçre Borçlar Kanunu'nun (OR) 20. maddesine dayanmaktadır. OR Art. 20 hükmü de tıpkı Türk hukuku gibi sözleşmenin konusunun imkânsızlık, hukuka (emredici normlara) ve ahlaka aykırılık içermemesi gerektiğini mutlak butlan yaptırımıyla güvence altına almıştır. Doktrinde bilhassa vurgulanan çok önemli bir farklılık, kısmi butlana ilişkindir. Alman Medeni Kanunu'nda (BGB § 139) kural "sözleşmenin tamamının geçersiz olması" iken; mehaz İsviçre Hukukunda (OR Art. 20/2) ve Türk Hukukunda (TBK m. 27/2) kural Kısmi Kesin Hükümsüzlüktür; yani sakat kısmın kesilip atılarak geri kalanın geçerli olarak ayakta tutulması asıldır. Bu yapısal tercih, Türk-İsviçre hukuk sisteminin, geçersizlik rejimini bir imha aracı olarak değil, bir onarım ve ıslah aracı olarak kullanma eğiliminde olduğunu kanıtlamaktadır.
TBK m. 27 hükmü içerisinde yer alan mutlak geçerlilik engellerinin her biri, doktrinde Fikret Eren, M. Kemal Oğuzman, Turgut Öz ve Haluk Nami Nomer tarafından derinlemesine tahlil edilmiş bağımsız hukuki kurumlardır.
A. Kanunun Emredici Hükümlerine Aykırılık: Hukuk sisteminde tarafların aksini kararlaştıramayacağı, kamu yararı, zayıfların korunması veya hukuki güvenliğin tesisi amacıyla konulmuş kurallara Emredici Hükümler adı verilir. Bir sözleşmenin içerdiği edim veya karşı edim yükümlülüğü, doğrudan doğruya kanunun emredici bir normu ile yasaklanmışsa, o sözleşme baştan itibaren ölü doğar. Ancak her kanun hükmüne aykırılık butlan sonucunu doğurmaz; normun koruduğu hukuki değerin ve "normun amacının" (ratio legis) mutlaka kesin hükümsüzlüğü gerektirip gerektirmediği yorum yoluyla tespit edilmelidir. Şayet kanun koyucu bir emredici norma aykırılık için idari para cezası veya disiplin yaptırımı öngörmüş, ancak özel hukuk boyutunda sözleşmenin geçerliliğine dokunmamayı tercih etmişse, o sözleşme salt idari düzene aykırılık sebebiyle TBK m. 27 kapsamında batıl sayılmaz.
B. Kamu Düzenine Aykırılık: Kamu Düzeni (Ordre Public) bir toplumun temel yapısını, devletin güvenliğini, anayasal nizamı ve ekonomik/sosyal hayatın vazgeçilmez asgari kurallarını ifade eden oldukça esnek ve dinamik bir kavramdır. Özel hukukta irade muhtariyeti, devletin temel nizamını tehdit edemez. Örneğin; kişilerin seçme ve seçilme haklarını kullanmamaları, belli bir dine inanmaları veya adli makamlara başvurmamaları yönünde yapılan sözleşmeler, doğrudan doğruya anayasal kamu düzenine bir saldırı niteliğinde olduğundan Kesin Hükümsüzlük yaptırımı ile karşılaşır.
C. Ahlaka Aykırılık: Sözleşmenin konusunun veya amacının, belirli bir toplumda ve zaman diliminde geçerli olan asgari etik değerlere, namus, edep ve genel dürüstlük telakkilerine aykırı olması durumudur. Nomer ve Oğuzman/Öz öğretisinde ısrarla belirtildiği üzere, ahlaka aykırılık sadece sözleşmenin asli edimlerinden kaynaklanmak zorunda değildir; sözleşmenin kurulmasına iten saik (güdü) her iki tarafça biliniyorsa ve bu saik ahlaka aykırıysa, sözleşme ortak ahlaka aykırı amaç nedeniyle de batıl sayılır (örneğin kumar borcu için verilen borç para). Hukuk sistemi, toplumun vicdanını zedeleyen sözleşmelere dava hakkı vererek devlet gücünü ahlaksızlığın hizmetine sunmayı reddeder.
D. Kişilik Haklarına Aykırılık: Türk Medeni Kanunu m. 23 çerçevesinde, kişinin maddi ve manevi bütünlüğünü, özgürlüklerini ve ekonomik geleceğini bizzat kendi aşırı tasarruflarına karşı koruyan sınır, Kişilik Haklarıdır. Hiç kimse hak ve fiil ehliyetinden vazgeçemez, özgürlüklerini hukuka ve ahlaka aykırı olarak devredemez. Kişiyi bir başkasına ekonomik olarak tamamen bağımlı kılan, onun mesleki gelişimini on yıllarca ipotek altına alan ölçüsüz sözleşme kayıtları (örneğin fahiş süreli rekabet yasakları) kişilik haklarına aykırılık teşkil ettiği için TBK m. 27 uyarınca Kesin Hükümsüzdür.
E. İmkânsızlık (Başlangıçtaki Objektif İmkânsızlık): Maddede zikredilen "konusu imkânsız olan" ibaresi, sözleşmenin kurulduğu anda mevcut olan Başlangıçtaki Objektif İmkânsızlık durumunu ifade eder. Sözleşmenin ifa edilmesi, fiziken (doğa kanunları gereği) veya hukuken sadece borçlu için değil, dünyadaki herkes için imkânsız ise ortada doğabilecek bir borç ilişkisi yoktur. Örneğin, sözleşme imzalanmadan hemen önce yanarak kül olmuş bir aracın satımı, konusu baştan itibaren imkânsız olduğundan mutlak butlanla maluldür. Şayet imkânsızlık sözleşme kurulduktan sonra ortaya çıkarsa (sonraki imkânsızlık) bu durum geçersizlik değil, TBK m. 136 bağlamında borcun sona ermesi rejimi içinde değerlendirilir.
F. Kısmi Kesin Hükümsüzlük (Kısmi Butlan) ve Farazi İrade: TBK m. 27/2 hükmü uyarınca, sözleşmenin bir maddesi yukarıdaki sınırları ihlal ediyorsa, sadece o spesifik madde (kangrenli bölge) kesilip atılır; geri kalan maddeler geçerliliğini korur. Doktrinde Eren ve Oğuzman/Öz'ün ifade ettiği üzere, bu kuralın uygulanabilmesi için sözleşmenin ayakta kalan kısmının kendi başına bir hukuki anlam ifade edebilmesi ve bölünebilir nitelikte olması şarttır. Kısmi butlan kuralının yegâne istisnası, "o madde olmaksızın sözleşmenin yapılmayacağının açıkça anlaşılması" durumudur. Hâkim, tarafların sözleşme anındaki Farazi İradelerini (hipotetik irade) araştırır. Eğer taraflardan biri (veya ikisi) dürüst ve makul bir insan olarak bu geçersiz madde olmasaydı bu sözleşmeye hiç girmeyecek idiyse, o zaman Kesin Hükümsüzlük bütün sözleşmeye sirayet eder (tam butlan). Kısmi butlan, hukukumuzun sözleşmeyi yaşatma (favor negotii) gayretinin en teknik tezahürüdür.
TBK m. 27 hükmü, izole bir norm olmayıp, Türk Borçlar Kanunu'nun ve Türk Medeni Kanunu'nun omurga ilkeleriyle organik bir diyalektik içindedir.
A. Genel İşlem Koşulları (TBK m. 20-25) ile Sistematik Çatışma ve Farklılık: Borçlar hukuku dogmatiğinin en derin konularından biri, klasik sözleşmelerdeki Kısmi Butlan (TBK m. 27/2) ile kitle sözleşmelerindeki (Genel İşlem Koşulları) Yazılmamış Sayılma (TBK m. 21) ve İçerik Denetimi (TBK m. 25) arasındaki ilişkidir. TBK m. 27/2 uyarınca, kısmi butlan hâlinde taraflardan biri "bu madde olmasaydı sözleşmeyi yapmazdım" diyerek tüm sözleşmeyi iptal ettirme hakkına sahiptir. Oysa Genel İşlem Koşulları rejiminde, TBK m. 22 hükmü emredici olarak şu kuralı getirmiştir: "Düzenleyen, yazılmamış sayılan koşullar olmasaydı diğer hükümlerle sözleşmeyi yapmayacak olduğunu ileri süremez.". Yani kitle sözleşmelerinde, haksız şartı bizzat koyan şirketin (düzenleyenin) o şartın geçersiz sayılmasını bahane ederek sözleşmeden tamamen dönme (TBK m. 27/2 ikinci cümlesini işletme) hakkı elinden alınmıştır. Ayrıca TBK m. 25'in gerekçesinde, içerik denetimi sonucu uygulanacak yaptırımın TBK m. 27 anlamında kesin hükümsüzlük olduğu, ancak m. 27/2'nin ikinci cümlesinin bura için uygulanmayacağı açıkça belirtilmiştir. Bu sistematik ayrım, zayıf tarafı koruyan sosyal adalet ilkesinin, klasik irade muhtariyetini sınırlandırdığı temel bir çatlak noktasıdır.
B. Tahvil (Konversion) Kurumu ile Kurtarma Operasyonu: TBK m. 27 gereği şekil veya içerik sakatlığı sebebiyle mutlak butlanla malul olan (ölü doğan) bir işlemin, bazı özel durumlarda şartlarını taşıdığı başka ve geçerli bir hukuki işleme dönüştürülmesine doktrinde Tahvil denir. Örneğin, resmî şekilde yapılmadığı için batıl olan bir taşınmaz mülkiyetini devir sözleşmesi, şekil şartlarını ve iradeyi karşılıyorsa, geçerli bir "gayrimenkul satış vaadi sözleşmesi" olarak ayakta tutulabilir. Tahvil, tarafların geçersiz işlemi bildikleri takdirde geçerli olan diğer işlemi yapacaklarına dair Farazi İradelerine dayanır ve TBK m. 27'nin katı "hiçlik" sonucunu hafifleten dogmatik bir siboptur.
C. Muvazaa (TBK m. 19) ile Butlan Rejiminin Kesişimi: İrade ile beyan arasında kasıtlı olarak yaratılan uyumsuzluk olan Muvazaa hâlinde (TBK m. 19) tarafların görünürdeki işlemi gerçek bir hukuki sonuç doğurma iradesi taşımadığı için geçersizdir. Yargıtay ve Türk doktrininin (Eren, Oğuzman/Öz) yerleşik kabulüne göre, muvazaalı işlemler de tıpkı TBK m. 27'de sayılan sebepler (ahlaka aykırılık vb.) gibi Kesin Hükümsüzlük (Butlan) yaptırımına tabidir. Her ne kadar muvazaada kanunun aradığı geçerlilik şartlarından ziyade "irade uyuşması (konsensüs)" eksikliği olsa da, hukuki sonuçları itibarıyla her iki kurum da baştan itibaren geçersizlik ve re'sen gözetilme gibi butlan rejiminin kurallarına tabidir.
D. Yokluk ile Kesin Hükümsüzlük Ayrımı: Sözleşmenin kurucu unsurlarının (karşılıklı ve birbirine uygun irade beyanı) bulunmaması hâli Yokluktur. Yoklukta ortada doğmuş bir sözleşme hiç yoktur. Kesin Hükümsüzlükte (Butlan) ise tarafların iradeleri uyuşmuş ve sözleşme dış dünyada vücut bulmuştur; ancak yasa koyucu TBK m. 27 kapsamında bu sözleşmenin içeriğindeki ağır kanunsuzluk sebebiyle ona hukuki bir varlık atfetmemiştir. Hukuki işlemin şeklen doğmuş olması, butlanda iade taleplerinin (sebepsiz zenginleşme) temelini oluşturması açısından yokluktan çok daha farklı usuli sonuçlar doğurur.
Olay 1 (Ahlaka ve Emredici Hükümlere Aykırılık): Biri ticari aracı kurum, diğeri devlet memuru olan iki kişi arasında, memurun kurumundaki ihalelerde gizli ticari sırlar sızdırması karşılığında aracı kurumun ona her ay düzenli bir meblağ ödemesi yönünde yazılı ve imzalı bir sözleşme yapılmıştır. Aylar sonra aracı kurum ödemeleri durdurur ve memur, elindeki sözleşmeye dayanarak ifa davası açar. Bu sözleşme, görünürde tarafların karşılıklı irade beyanlarıyla kurulmuş gibi dursa da, konusu ve amacı itibarıyla doğrudan doğruya Türk Ceza Kanunu'ndaki rüşvet ve görevi kötüye kullanma suçlarını ihtiva etmektedir. Bu durum, hem kanunun Emredici Hükümlerine hem de toplumun Genel Ahlak anlayışına tam ve ağır bir tecavüzdür. TBK m. 27 uyarınca bu sözleşme Kesin Hükümsüzlük yaptırımı ile baştan itibaren ölüdür. Memurun bu sözleşmeye dayanarak herhangi bir talepte bulunması hukuken imkânsızdır. Ayrıca, memurun daha önce sızdırdığı bilgiler karşılığında veya aracı kurumun verdiği paralar için iade talep etmesi de, TBK m. 81 (Hukuka veya ahlaka aykırı bir sonucun gerçekleşmesi amacıyla verilen şeyin geri istenememesi) uyarınca reddedilecektir.
Olay 2 (Kısmi Butlan ve Farazi İrade Araştırması): Çok uluslu bir şirket, üst düzey bir yazılım mühendisiyle iş sözleşmesi imzalamıştır. Sözleşmenin içerisinde, "Mühendis, işten ayrıldıktan sonraki 15 yıl boyunca, dünyanın hiçbir ülkesinde herhangi bir teknoloji firmasında çalışamaz" şeklinde bir rekabet yasağı kaydı bulunmaktadır. Bu kayıt, süresi ve coğrafi sınırı itibarıyla ölçüsüz olup, mühendisin ekonomik mahvına yol açacağından TMK m. 23 ve TBK m. 27 uyarınca Kişilik Haklarına Aykırıdır ve mutlak surette batıldır. Hâkim, TBK m. 27/2 uyarınca Kısmi Butlan kuralını işleterek sadece bu 15 yıllık rekabet yasağı maddesini sözleşmeden kesip atar. İş sözleşmesinin asli edimleri (çalışma ve ücret) geçerliliğini korur. Şirket, "Bu rekabet yasağı olmasaydı ben bu mühendisi asla işe almazdım, o hâlde iş sözleşmesi komple batıl olsun" savunması yapsa da; hâkim, dürüst ve makul bir işverenin Farazi İradesini incelediğinde, salt rekabet yasağı geçersiz olduğu için işçinin o güne kadar sunduğu nitelikli emeği reddedecek bir iradenin hukuken korunamayacağına hükmedecek ve tam butlan talebini reddedecektir.
Maddenin mahkemeler nezdindeki usul hukuku boyutunda avukatların ve yargı mensuplarının dikkat etmesi gereken stratejik hususlar son derece nettir.
Öncelikle, Re'sen Dikkate Alınma Kuralı geçerlidir. Bir hukuki işlemin TBK m. 27 uyarınca kesin hükümsüz olması bir def'i (hakkın kullanılmasını geciktiren bir karşı hak) değil, doğası gereği bir İtirazdır. Taraflar, iddia ve savunmalarında sözleşmenin ahlaka, kamu düzenine veya emredici normlara aykırı olduğunu öne sürmemiş olsalar bile, şayet dosyaya sunulan delillerden bu aykırılık hâkim tarafından tespit edilebiliyorsa, hâkim bu durumu resen (kendiliğinden) yargılamanın her aşamasında dikkate almak zorundadır. Yargı organları, hukuka veya ahlaka aykırı bir sonucun doğmasına alet edilemez.
İkinci olarak, Zamanaşımı meselesi gündeme gelir. Kesin hükümsüzlük baştan itibaren "hiçlik" ifade ettiği için, batıl bir sözleşmenin iptal edilmesi (daha doğrusu butlanının tespiti) herhangi bir zamanaşımı veya hak düşürücü süreye tabi değildir. Yıllar geçse dahi ölü bir sözleşme, zamanın geçmesiyle dirilmez (geçerli hâle gelmez). Tarafların batıl bir sözleşmeyi bilerek ve isteyerek (icazet vererek) ifa etmeleri de o sözleşmeyi baştan itibaren geçerli kılmaz; sadece yeni ve zımni bir sözleşme kurulduğu anlamına gelebilir.
İade talepleri bağlamında; kesin hükümsüz bir sözleşmeye dayanılarak tarafların birbirlerine verdikleri şeyler "geçerli bir hukuki sebep olmaksızın" verilmiş sayılacağından, bunların iadesi kural olarak Sebepsiz Zenginleşme (TBK m. 77 vd.) veya mülkiyet henüz geçmemişse İstihkak (TMK m. 683) davası yoluyla talep edilir. Ancak daha önce belirtildiği üzere, şayet butlanın sebebi ahlaka aykırılık ise ve veren taraf bu ahlaksız amaca bilerek iştirak etmişse, eksik borç niteliğindeki TBK m. 81 gereği mahkeme iade talebini reddeder. Uygulamada sözleşme hazırlayan avukatlar, TBK m. 27/2'nin yaratabileceği "tüm sözleşmenin çökmesi" riskine karşı, metinlere Bölünebilirlik Kaydı (Salvatorische Klausel) ekleyerek, bir maddenin geçersiz sayılması hâlinde tarafların farazi iradesinin "sözleşmeyi her koşulda ayakta tutmak" olduğunu peşinen güvence altına almaktadırlar.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve ilgili daireleri, mülga 818 sayılı BK m. 20 ve yürürlükteki TBK m. 27 bağlamında, kamu düzeni ve genel ahlakı ilgilendiren hususlarda son derece katı, tavizsiz ve istikrarlı bir içtihat politikası geliştirmiştir.
Yüksek Mahkemenin yerleşik kararlarında şu prensipler açıkça vurgulanır: "Sözleşme serbestisi ilkesi mutlak değildir. Taraflar, kanunun emredici hükümlerine, ahlaka, kamu düzenine ve kişilik haklarına aykırı olmamak şartıyla aralarında her konuda serbestçe sözleşme yapabilirler. Bu sınırlamaları aşan sözleşmeler baştan itibaren batıldır ve hâkim tarafından tarafların talebine bakılmaksızın resen gözetilir." Özellikle Yargıtay, tefecilik sözleşmeleri, birden fazla kişiyle yapılan evlenme vaadi sözleşmeleri, yahut işçiyi ömür boyu asgari ücretin altında çalışmaya mahkûm eden feragat sözleşmelerini doğrudan doğruya TBK m. 27 kapsamına alarak reddetmektedir.
Kısmi butlan konusunda ise Yargıtay, "sözleşmenin ayakta tutulması" prensibini (favor negotii) azami ölçüde korumaya çalışır. Yargıtay kararlarında, bir ceza koşulunun (cezai şart) fahiş veya ahlaka aykırı olması durumunda, sadece o ceza klozunun iptal edildiği, asıl sözleşmenin (örneğin eser veya kira sözleşmesi) geçerliliğini koruduğu sayısız içtihatla sabittir. Taraflardan birinin kısmi butlanı bahane ederek sözleşmeden sıyrılma çabaları, Yargıtay tarafından TMK m. 2 (Dürüstlük Kuralı ve Hakkın Kötüye Kullanılması yasağı) duvarına çarptırılarak reddedilmektedir.
TBK m. 27 hükmü, klasik borçlar hukuku dogmatiğinin en kusursuz ve köklü kurumlarından biri olmasına rağmen, modern hukukun ihtiyaçları ve karmaşık ticari sözleşmeler bağlamında doktrinde çok çetin eleştirilerin odak noktasındadır.
En yoğun teorik eleştiri, Amaca Uygun Sınırlama (Teleolojik Redüksiyon - Geltungserhaltende Reduktion) kavramı etrafında dönmektedir. Eğer bir sözleşme hükmü, kanunun veya ahlakın izin verdiği makul sınırı aşarak (örneğin 3 yıllık azami faiz limiti varken 10 yıllık faiz yazılması) kesin hükümsüz hâle geliyorsa; hâkim bu maddeyi TBK m. 27'nin katı "kısmi butlan" giyotiniyle tamamen mi sözleşmeden atmalıdır, yoksa maddeyi kanunun izin verdiği en üst makul sınıra (3 yıla) indirgeyerek "ayakta mı tutmalıdır"? Alman dogmatiğinde (BGB § 139 ekseninde) ve İsviçre Hukukunda gelişen bu teori, Türk hukukunda Fikret Eren ve diğer birçok yazar tarafından da desteklense de, Nomer ve Oğuzman/Öz öğretisinde ciddi ihtirazlarla karşılanmaktadır. Eleştirilerin temel noktası şudur: Eğer hâkim her haksız ve aşırı maddeyi tamamen iptal etmek yerine "makul sınıra indirgeyerek" yaşatırsa, kötüniyetli taraf veya dev şirketler hiçbir risk almadan daima en fahiş oranları sözleşmeye yazmaya devam edecektir. Zira itiraz edilirse hâkim zaten onu makul düzeye indirecek, itiraz edilmezse şirket haksız kârı tahsil edecektir. Bu bağlamda TBK m. 27'nin katı "yıkıcı" niteliğinin korunması gerektiği, hâkime sözleşmeyi yeniden yazma (indirgeme) yetkisi verilmesinin tehlikeli olduğu hararetle savunulmaktadır.
Bir diğer eleştiri ise TBK m. 27/2'de yer alan "bu hükümler olmaksızın sözleşmenin yapılmayacağı açıkça anlaşılırsa" şeklindeki istisnaya yöneliktir. Doktrinde bazı yazarlar, bu istisnanın özellikle ticari (B2B) işlemlerde, sözleşmeden kaçmak isteyen fırsatçı taraflar için bir "kurtuluş kapısı" yarattığını belirtmektedir. Sözleşmenin küçük bir parçasının batıl olması durumunda, tarafların farazi iradesini ispatlamadaki sübjektiflik, hukuki öngörülebilirliği (legal certainty) zedelemektedir. GİK rejiminde (TBK m. 22) olduğu gibi, klasik sözleşmelerde de kısmi butlan durumunda sözleşmenin emredici olarak ayakta tutulmasını ve "düzenleyenin bağlılığı" benzeri katı bir kuralın ticari sözleşmelere de entegre edilmesini öneren görüşler, sözleşme adaletini şeklî irade teorisine karşı daha güçlü bir şekilde savunmaktadır.
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.
Kullanılan kaynaklar:
Yorumun kapsamı: Bu çalışma, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 1 Temmuz 2012'de yürürlüğe giren 27. madde metnine dayanır.
Görüş: Kapsamlı ve öğretici yorum benimsenmiştir.
Güncellik: Bu yorum, 16.05.2026 tarihi itibariyle günceldir.