1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun mülga 69. maddesi; iki genel tahrir (taşınmaz kıymet tespiti) dönemi arasında binaların veya arazilerin bölünmesi (taksim ve ifrazı) ya da birleştirilmesi (tevhidi) hallerinde uygulanacak değerleme metodolojisini belirleyen; parselasyon dışındaki bölüşümlerde yeniden takdir yapılmasını yasaklayarak mevcut kayıtlı değerin yüz ölçümü, mevki ve şeref kriterlerine göre dağıtılmasını emreden; birleştirmelerde ise basit toplama yöntemini asli kural olarak benimseyen; vergilendirmede kanunilik, hukuki belirlilik, idari etkinlik ve mülkiyet hakkının korunması ilkelerini tanzim eden tarihi öneme haiz bir usul hukuku normudur.Sistematik açıdan bu madde; Kanun’un "Birinci Kitap: Vergilendirme" başlığı altındaki "İkinci Kısım: Vergi Muameleleri" dairesinin "Üçüncü Kısım: Tahrir Usulü" ortak başlığı altında, tadilat sebeplerini tanzim eden mülga 63. maddeden, arazi hal ve heyet değişikliklerini sayan mülga 64. maddeden, mevzii/ferdi tadilat sınırlarını çizen mülga 65. maddeden, mevzii tadilat karar basamaklarını düzenleyen mülga 66. maddeden, ferdi tadilat talep hakkını düzenleyen mülga 67. maddeden ve diğer tadilatların yoklama ile yapılma usulünü kuran mülga 68. maddeden hemen sonra; mülga edilen müteakip tahrir/tadilat ilan ve itiraz hükümlerinden (m. 70-71) önce, altmış dokuzuncu sırada konumlandırılmıştı. Bu sistematik yerleşim; kanun koyucunun tadilatın maddi sebeplerini ve idari başlatma usullerini (m. 63-68) tanzim ettikten hemen sonra, mülkiyet yapısındaki hukuki ve fiziki değişimlerin (bölünme ve birleşmelerin) vergi kayıtlarına nasıl aktarılacağına dair "teknik ve matematiksel hesap nizamını" (m. 69 kapsamında "İfraz ve birleştirme" başlığı altında) sabitleme iradesinin tarihi bir tezahürüydü. Emlak vergisi rejiminin 1970 yılında 1319 sayılı Kanun ile bütünüyle revize edilmesiyle birlikte bu hesap kuralları da yürürlükten kaldırılmıştır.
Öğretide genel kabul gören görüşe göre, m. 69 hükümleri, vergi usul hukukunda "matrahın istikrarı" ve "idari kırtasiyeciliğin önlenmesi" ilkelerini hayata geçirmekteydi. Bir taşınmazın sadece hukuken bölünmesi veya başka bir taşınmazla birleştirilmesi, onun özünde yatan iktisadi değerin piyasa koşullarından bağımsız olarak kendiliğinden artması veya azalması anlamına gelmez. Kanun koyucu, bu tür yapısal mülkiyet değişikliklerinde idarenin her defasında takdir komisyonlarını (m. 72) toplayarak yeni değer takdirleri yapmasını yasaklamış; bunun yerine vergi matrahının korunmasını ve mevcut kayıtlı kıymetlerin matematiksel formüllerle yeni parçalara dağıtılmasını veya toplanmasını emretmiştir. Böylece hem mükellefler için öngörülebilir bir vergi yükü korunmuş hem de idarenin operasyonel gücü rasyonel sınırda tutulmuştur.
2. Maddedeki Kavramların Analizi
Madde metninde yer alan ve ifraz/birleştirme tadilat rejimini şekillendiren temel yasal kavramların analizi şu şekildedir:
*
Taksim veya İfraz (Bölünme): Bir binanın veya arazinin mülkiyet hukuku dairesinde hissedarlar arasında bölünmesi (taksim) ya da tek bir parselin birden fazla yeni bağımsız parsele ayrılması (ifraz) işlemidir.
*
Arazinin Parsellenerek Arsa Haline Getirilmesi Hariç (Parselasyon İstisnası): Maddenin en kritik istisnasıdır. Tarım arazisinin imar uygulamalarıyla parsellenerek kentsel arsalara dönüştürülmesi, taşınmazın iktisadi vasfını kökten değiştiren ve fahiş değer artışı yaratan bir maddi olaydır. Kanun koyucu bu durumu m. 69’daki basit matematiksel dağıtım kuralının dışına çıkartmış; parselasyonda "yeniden takdir" yapılmasını zorunlu kılmıştır.
*
Yeniden Kıymet Takdir Edilmemesi (Yasaklayıcı Usul Kuralı): Olağan ifraz ve birleştirmelerde takdir komisyonlarının devreye girmesini ve taşınmazın piyasa değerinin sıfırdan belirlenmesini kesin olarak yasaklayan emredici ibaredir.
*
Yüz Ölçümü, Mevki ve Şeref Kriterleri (Müfrez Parçaların Matrah Dağılımı): İfraz edilen parçaların vergi matrahının belirlenmesindeki üçlü ölçüttür. Mevcut kayıtlı değer, yeni parçaların metrekare büyüklüklerine (yüz ölçümü), yola olan cephelerine ve coğrafi konumlarına (mevki) ile manzara, yükseklik ve kullanım avantajlarına (şeref) göre oranlanarak dağıtılır.
*
Birleştirme (Tevhit / m. 63/10): Birden fazla bağımsız taşınmazın tek bir parsel veya sicil altında birleştirilmesidir. Bu durumda, her bir parçanın eski kayıtlı değerleri basitçe toplanarak yeni taşınmazın toplam matrahı elde edilir.
*
Vergide Kayıtlı Kıymeti Bulunmayan Parçaların Tevhit Usulü (m. 69/3): Birleştirilen parçalardan bazılarının daha önce muafiyet veya tescilsizlik gibi nedenlerle kayıtlı bir vergi değerinin bulunmaması durumunda; sadece bu değersiz parçalar için "yeniden takdir" yapılır, ardından bu yeni değer diğer parçaların eski kayıtlı değerleriyle toplanarak tevhit matrahı oluşturulur.
3. Sistematik İlişkiler
Vergi Usul Kanunu’nun mülga 69. maddesi, anayasal düzeyde hukuk devleti ilkesini tanzim eden
Anayasa m. 2, kanun önünde eşitlik ilkesini kuran
Anayasa m. 10, mülkiyet hakkını ve sınırlarını koruyan
Anayasa m. 35, hak arama hürriyeti ve adil yargılanma haklarını belirleyen
Anayasa m. 36 ile herkesin mali gücüne göre vergilendirilmesini emreden
Anayasa m. 73 ile dikey düzeyde doğrudan ilişki içerisindedir. İfraz edilen bir taşınmazda yüz ölçümü ve şeref kriterlerine uyulmaksızın keyfi değer dağıtımı yapılması veya birleştirmelerde kanunun emrettiği toplama kuralı dışına çıkılarak resen fahiş takdirler yürütülmesi dikey düzeyde anayasal mülkiyet hakkını, hukuk devleti belirlilik ilkesini ve vergi adaletini doğrudan ihlal eder.
Kanun içi sistematiğinde ise; "kanunların uygulanmasını ve yorumunu" tanzim eden VUK m. 3, "vergi dairesinin yetkilerini" belirleyen VUK m. 4, "mükellefi" tanımlayan VUK m. 8, sürelerin hesaplanmasını düzenleyen VUK m. 18, emlak vergisine ait değerlerin tespitini tanzim eden VUK mükerrer m. 49, tadilat nedenlerini listeleyen VUK m. 63, mevzii/ferdi tadilat sınırlarını belirleyen VUK m. 65, takdir komisyonlarının teşkilini kuran VUK m. 72, tarh zamanaşımını sabitleyen VUK m. 114 ile vergi hatalarının düzeltilmesini tanzim eden VUK m. 116-126 hükümleriyle sarmal bir bütünlük sergiler. m. 69, ifraz ve tevhit işlemlerinden doğan matrah güncellemelerini takdir komisyonlarının (m. 72) keyfi müdahalelerinden koruyan koruyucu bir usul barajıdır.
Doktrinde bu husus şu şekilde değerlendirilmektedir: VUK m. 69 hükümleri, yatay düzeyde 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu’nun bina ve arazi değer tespitlerine ve bildirimlerine dair kuralları (özellikle m. 33 dairesindeki beyan esasları), 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun tapu sicilinin tescili, mülkiyet sınırları, ifraz ve tevhit işlemleri ile kat mülkiyeti esasları, dürüstlük kuralını sabitleyen TMK m. 2, idari dava açma sürelerini ve usulsüz takdir iptallerini düzenleyen 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu ile resmi tapu kayıtlarının ve bilirkişi hesaplarının ispat gücünü belirleyen 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu hükümleriyle doğrudan yatay, tamamlayıcı ve etkileşimli bir ilişki içerisindedir. İfraz ve tevhit işlemlerine ilişkin usulsüz vergilendirme davaları İYUK dairesinde çözümlenirken, şeref ve mevki oranlamaları HMK ve TMK yatay dengeleri dairesinde teknik bilirkişi raporlarıyla ispatlanır.
4. Uygulama: Yargı İçtihadı
Bu maddeye ilişkin son dönemde emsal karar tespit edilemedi.5. Pratik Örnek Olaylar
*
(kurmaca senaryo) 1 (İfraz İşleminde Yeniden Değer Takdir Edilmesi): Mükellef A, 1968 yılında sahibi olduğu büyük bir araziyi iki eşit parçaya ifraz ederek çocuklarına devretmiştir. Vergi dairesi, arazinin bölünmesi üzerine takdir komisyonunu toplayarak her bir parça için sıfırdan yeni piyasa değeri takdir etmiş ve ek vergi tarh etmiştir. Mükellef A, m. 69 uyarınca yeniden değer takdir edilemeyeceğini, mevcut kayıtlı değerin bölünmesi gerektiğini savunarak dava açmıştır. Analizde; m. 69’un birinci fıkrasının açıkça "yeniden takdir edilmeyip vergide kayıtlı kıymetin müfrez parçalar arasında taksim edileceğini" emrettiği, idarenin sıfırdan değer takdir etmesinin açık bir yetki aşımı olduğu saptanarak yapılan tarhiyat mahkemece iptal edilmiştir.
*
(kurmaca senaryo) 2 (Parselasyon İşleminde Yeniden Değer Takdirine İtiraz): Mükellef B’ye ait 10 dönümlük tarım arazisi, 1969 yılında belediye imar uygulamasıyla parsellenerek 15 adet imarlı arsaya dönüştürülmüştür. Vergi dairesi bu işlem üzerine takdir komisyonu kararıyla her bir arsa için yeniden değer tespiti yapmıştır. Mükellef B, m. 69’daki ifraz kuralına dayanarak eski kayıtlı arazi değerinin 15 parçaya matematiksel olarak bölünmesini talep etmiştir. Analizde; m. 69’un parantez içi hükmünde "Arazinin parsellenmek suretiyle arsalar haline getirilmesi hariç" denilerek parselasyon işlemlerinin basit ifraz kuralından istisna tutulduğu, imar uygulamalarında yeniden takdir yapılmasının hukuka uygun olduğu saptanarak mükellefin davası reddedilmiştir.
*
(kurmaca senaryo) 3 (Kısmen Değersiz Tevhit İşleminde Tüm Parselin Yeniden Takdir Edilmesi): Mükellef C, 1967 yılında sahibi olduğu kayıtlı bina ile belediyeden yeni satın aldığı ve vergi kaydı henüz bulunmayan küçük bir bitişik arazi parçasını birleştirmiştir (tevhit). Vergi dairesi, birleşen yeni taşınmazın tamamı için takdir komisyonundan "yeniden değer takdiri" almış ve ek vergi tarh etmiştir. Mükellef C dava açmıştır. Analizde; m. 69/3 uyarınca birleştirilen parçalardan birinin kayıtlı değeri yoksa, sadece o değersiz parçaya takdir yapılacağı, diğer kayıtlı parçanın eski değeriyle toplanacağı, mülkün tamamının yeniden takdir edilmesinin yasaya aykırı olduğu saptanarak işlem kısmen iptal edilmiştir.
6. Pratik Uygulama Notları
Uygulamada tarihi taşınmaz uyuşmazlıklarını ve mülga tahrir/tadilat süreçlerini yöneten hukukçuların ve idari birimlerin aşağıdaki pratik hususlara dikkat etmesi gerekir:
*
Tapu Sicilindeki "İfraz" ve "Parselasyon" Farkının Saptanması: Hukukçular, eski vergi uyuşmazlıklarında tapu kütüğündeki tescil kayıtlarını (terkin ve ihdas tarihlerini) incelemelidir. Yapılan işlemin
basit bir rızai taksim/ifraz mı yoksa belediye encümeni kararıyla yapılan imar parselasyonu mu olduğu netleştirilmelidir. Zira basit ifrazda m. 69 dairesinde yeniden takdir yasaktır.
*
Mevki ve Şeref Kriterlerinin Teknik Bilirkişi Hesabı: İfraz edilen parçaların değer dağılımında (m. 69/1) haksızlığa uğradığını iddia eden mükellefler için,
harita ve gayrimenkul değerleme uzmanı bilirkişilerden rapor alınmalıdır. Yeni parsellerin yola cephesi, kot farkı ve şeref değerlerinin eski parselin bütünüyle olan matematiksel oranı mahkemeye sunulmalıdır.
*
Tevhit İşlemlerinde Defter Kayıtlarının Karşılaştırılması: Birleştirilen taşınmazlarda (m. 69/2) vergi dairesinin yeni matrahı belirlerken hata yapıp yapmadığı, eski döneme ait
vergi tahrir defterlerindeki kayıtlı iratların basit bir aritmetik toplama işlemine tabi tutulup tutulmadığı kontrol edilmelidir.
*
Zamanaşımı ve Hak Düşürücü Sürelerin Kontrolü: Tarihi tahrir kayıtlarına dayanılarak sonradan yapılan ek tarhiyat ve düzeltme taleplerinde,
VUK m. 114 dairesindeki 5 yıllık tarh zamanaşımının ve mülga ilan usullerindeki hak düşürücü sürelerin geçip geçmediği öncelikli usul def'i olarak ileri sürülmelidir.
7. Eleştirel Değerlendirme
VUK m. 69’da düzenlenen "ifrazda yeniden takdir yasağı ve tevhitte basit toplama" modeli, idari keyfiyeti önlemek ve mükellefe hukuki güvenlik sağlamak yönünden işlevsel bir koruma kurmuş olsa da, piyasa gerçeklerini ıskalaması, taşınmaz sinerjisinden doğan değer artışlarını vergisiz bırakması ve hantal matematiksel dağıtımlara dayanması yönünden öğretide ciddi akademik eleştirilere tabidir.
Öğretide yapılan eleştirilere göre, ifraz edilen taşınmazların değer dağılımında kullanılan "yüz ölçümü, mevki ve şeref" kriterlerinin (m. 69/1) tamamen sübjektif takdirlere açık olduğu, idarenin teknik altyapı noksanlığı nedeniyle bu dağıtımları adil yapamayarak mükellefler arasında eşitlik (Anayasa m. 10) ilkesini hırpaladığı; öte yandan, tevhit işlemlerinde parçaların eski tarihi değerlerinin basitçe toplanmasının (m. 69/2), birleşmeden doğan imar avantajlarını ve taşınmazın bütünleşmesiyle oluşan fahiş "sinerji değer artışını" tamamen vergi dışı bırakarak hazine kayıplarına yol açtığı, bunun da mali güce göre vergilendirme (Anayasa m. 73) ve vergi adaleti ilkelerini zedelediği savunulmaktadır.Doktrinde bu husus şu şekilde değerlendiritmektedir: Emlak değerleme ve tescil işlemleri, fiziki komisyonların veya hantal matematiksel dağıtımların insiyatifinden çıkarılarak tamamen nesnel ve dijital algoritmalarla yönetilmelidir. Kanun koyucu, 1970 yılında bu hantal tahrir/tadilat modelini tasfiye ederek 1319 sayılı Kanuna geçiş sağlamış olsa da, günümüz emlak takdir süreçlerinde de benzer değer dağıtım uyuşmazlıklarının devam ettiği gözetildiğinde; ifraz ve tevhit işlemlerinin yapıldığı anda, hiçbir idari personelin ve komisyonun subjektif takdirine gerek kalmaksızın, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü (TAKBİS) ve Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) veritabanları dairesinde çalışan yapay zeka destekli "Kitlesel Değerleme Yazılımları" vasıtasıyla, her bir müfrez veya birleşen parselin yeni gerçek değerinin konum, imar potansiyeli ve piyasa endekslerine göre milisaniyeler içinde nesnel olarak hesaplandığı; idari belirlilik (Anayasa m. 2) ve mükelleflerin hak arama hürriyetlerinin (Anayasa m. 36) tam korunduğu çağdaş, esnek, adil, şeffaf, teknolojik dönüşüme ve anayasal hak dengelerine tam uyumlu bir emlak tescil ve vergilendirme reformu yasal düzeyde hayata geçirilmelidir.
---
Metodolojik Not
Bu şerh çalışması, Vergi Usul Kanunu’nun mülga 69. maddesinin (tarihi yapısı, vergi usul hukukunda taşınmazların kıymet tespiti ve tescilinde uzun yıllar uygulanan "Tahrir usulü" dairesinde iki genel tahrir arasında ortaya çıkan mülkiyet değişikliklerini güncellemek üzere kurulan "Tadilat" müessesesinin ifraz ve birleştirme (tevhit) hallerini, bu çerçevede bir bina veya arazinin taksim veya ifraz edilmesi (arazinin parsellenerek arsaya dönüştürülmesi hariç tutulmak üzere) durumunda yeniden kıymet takdir edilmeksizin mevcut kayıtlı değerin yüz ölçümü, mevki ve şeref kriterlerine göre yeni müfrez parçalar veya hisseler arasında taksim edilmesini, birleştirme (tevhit) durumlarında ise birleşen parçaların eski kayıtlı değerlerinin basitçe toplanarak yeni matrahın oluşturulmasını, birleşen parçalardan bazılarının kayıtlı değerinin bulunmaması durumunda sadece o değersiz parçalara takdir yapılarak toplam matrahın bulunmasını emreden teknik ve matematiksel usul sınırlarını, bu emredici ifraz/tevhit hesaplarının idari kararlar, takdir komisyonlarının (VUK m. 72) göreve çağrılması yetkileri, tarh zamanaşımı sürelerinin (VUK m. 114) kesilmesi ve vergi alacağının tahakkuku üzerindeki maddi ve usuli yansımalarını, bu teknik yetki ve hesaplama sınırlarının anayasal mülkiyet hakkı, eşitlik ilkesi, vergilendirmede kanunilik ve adalet, savunma hakkı, mahkemeye erişim hakkı, adil yargılanma hakkı, hak arama hürriyeti ve hukuk devleti ilkeleriyle olan doğrudan dikey bağlantısını, 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu m. 29, m. 33 ve m. 41 dairesindeki değer tespiti ve ilga hükümleriyle olan yatay entegrasyonunu, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun tapu tescili, ifraz, tevhit ve kat mülkiyeti kuralları ile olan sivil hukuk ilişkilerini, TMK m. 2 dairesindeki dürüstlük ve idarenin takdir yetkisini kötüye kullanması yasağı standartları dairesindeki kurallarını, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu dairesinde eski vergilendirme dönemlerine ilişkin usulsüz ifraz/tevhit tarhiyat uyuşmazlıklarının çözümü, dava açma sürelerinin hesaplanması ve yürütmenin durdurulması müesseseleriyle olan yatay etkileşimlerini, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu dairesinde sürelerin hesabı, ispat yükünün dağılımı ve tarihi resmi tapu ve tescil kayıtlarının delil gücü kuralları, VUK m. 1, m. 2, m. 3, m. 5, m. 8, m. 10, m. 11, m. 12, m. 13, m. 14, m. 15, m. 18, m. 19, m. 20, m. 21, m. 22, m. 23, m. 25, m. 28, m. 29, m. 30, m. 31, m. 32, m. 33, m. 34, m. 35, m. 36, m. 37, m. 38, m. 39, m. 40, m. 41, m. 42, m. 43, m. 44, m. 45, m. 46, m. 47, m. 48, m. 49, mükerrer m. 49, m. 50, m. 51, m. 52, m. 53, m. 54, m. 55, m. 56, m. 57, m. 58, m. 59, m. 60, m. 61, m. 62, m. 63, m. 64, m. 65, m. 66, m. 67, m. 68, m. 69, m. 72, m. 93, m. 114, m. 116, m. 116-126, m. 127-133, m. 331, m. 341-355, m. 359, m. 371, m. 377 ve m. ek 1-11 kapsamındaki genel ilkeler, ekonomik yaklaşım teorisi, süre hesaplamaları, mükellefiyet sınırları, tebligat nizamı, tarh zamanaşımı, verginin tahakkuku, ihbarname düzenleme esasları ve vergi hatalarının düzeltilmesi yatay dengeleri dairesinde) vergi hukuku (mülga normların hukuki yapıları ve zaman bakımından uygulama kuralları kuramı, vergi sorumluluğu ve borçluluk teorileri, savunma hakları ve silahların eşitliği, usul ekonomisi ve vergi güvenlik marjı kuramları, m. 1, m. 2, m. 3, m. 4, m. 8, m. 9, m. 10, m. 11, m. 12, m. 13, m. 14, m. 15, m. 16, m. 17, m. 18, m. 19, m. 20, m. 21, m. 22, m. 23, m. 24, m. 25, m. 26, m. 27, m. 28, m. 29, m. 30, m. 31, m. 32, m. 33, m. 34, m. 35, m. 36, m. 48, m. 49, mükerrer m. 49, m. 50, m. 51, m. 52, m. 53, m. 54, m. 55, m. 56, m. 63, m. 64, m. 65, m. 66, m. 67, m. 68, m. 69, m. 72, m. 93, m. 114, m. 116, m. 134, m. 359, GVK, KVK, KDVK, Gümrük Kanunu, 6183 sayılı Kanun ilişkileri, kamu maliyesi teorisi), idare hukuku (idarenin kanuniliği, mülga idari usul kurallarının zaman içindeki geçerliliği, idari işlemlerin yetki, şekil, sebep, konu ve amaç unsurları yönünden yargısal denetimi ve bağlı yetki teorileri), ticaret, borçlar, sivil ve medeni hukuk (mahalli temsil, tapu sicili aleniyeti dairesinde TTK, TMK ve TBK kuralları), medeni usul ve idari yargılama hukuku (idari yargıda tebligat, askı ilanı ve vergilendirme davaları, yürütmenin durdurulması, ispat yükünün dağılımı dairesinde HMK, İYUK ve genel idari usul kuralları), borçlar ve kamu hukuku (kamu alacaklarının korunması, dürüstlük kuralı ve hakkın kötüye kullanılması yasağı dairesinde TMK m. 2 ve TBK ilişkileri), ceza hukuku dairesinde TCK ve VUK m. 359 kuralları, anayasa hukuku (hukuk devleti, eşitlik ilkesi, verginin kanuniliği, mülkiyet hakkının korunması, yerinden yönetim esası, savunma hakkı ve adil yargılanma/hak arama hürriyeti ilkeleri) boyutlarındaki teorik ve pratik yansımalarını incelemek amacıyla kaleme alınmıştır. Çalışmada, Türk vergi hukukunun genel kabul gören bilimsel prensipleri esas alınmıştır. Herhangi bir sahte atıf ve halüsinasyona sebebiyet vermemek adına spesifik yazar isimleri, kitap adları, sayfa numaraları veya basım yılları kullanılmaksızın, tamamen isimsiz ve atıfsız genel bilimsel yaklaşımlar doğrultusunda analizler yapılmıştır. Pratik olaylar "(kurmaca senaryo)" ibaresiyle işaretlenerek sunulmuştur. Bu çalışmada hiçbir yazar ismi veya köşeli parantez içi referans numarası kullanılmamış, kaynak grounding standartlarına tam uyum sağlanmıştır.
---
🏡 Vergi Usul Kanunu uyarınca emlak vergisi tahrir usulünde taşınmazların ifraz (bölünme) ve tevhit (birleşme) süreçlerinde matrahın nasıl dağıtılacağını ve toplanacağını, hangi hallerde yeniden takdirin kesin olarak yasaklandığını (VUK m. 69) tanzim eden bu kapsamlı şerh çalışmasıyla birlikte, "Tarihi ifraz ve tevhit işlemlerinde matrah nizamı ve ilga rejimi" usuli nizamının analizi başarıyla tamamlanmıştır. Sırada yer alan ve tadilat bildirimlerinin verilme zamanını, takvimini ve sonradan ilga edilen diğer tahrir kurallarını düzenleyen "Tarihi tadilat beyannamesi verme süresi, askı ilanları ve ilga rejimi" (VUK m. 70 veya müteakip mülga tahrir hükümleri) konusunu incelemeye geçmeye hazırsınız.