1. Kavşaklarda Geçiş Önceliği Kurallarının Hukuki Esasları ve Kamu Düzeni
Karayolları Trafik Kanunu’nun 57. maddesi, trafiğin en yoğun çakışma noktaları olan kavşaklarda sürüş emniyetini sağlamaya yönelik
"Geçiş Hakkı (Right of Way)" kurallarını tanzim eder. Kavşaklardaki geçiş hakları, keyfi veya durumsal nezaket kurallarına göre değil, kanunun açıkça öngördüğü katı bir yasal hiyerarşiye tabidir.
Bu kuralların temel amacı, sürücüler arasındaki kararsızlığı ortadan kaldırarak olası çarpışmaları engellemektir. Bu yönüyle geçiş hakkı kuralları, karayolu güvenliği bağlamında kamu düzenini doğrudan ilgilendiren emredici hukuk kuralları niteliğindedir. Bu kuralların ihlali durumunda, kazanın meydana gelmesindeki kusur tayini doğrudan bu maddeye göre yapılır.
2. Kontrolsüz Kavşaklarda Yasal Geçiş Hiyerarşisi
Maddenin (b) ve (c) bentleri, trafik polisi, levha veya ışık bulunmayan
"Kontrolsüz Kavşaklar" için evrensel geçiş önceliği kurallarını belirler:
*
Anayol - Tali Yol Ayrımı (57/b-5): En sık kaza sebebidir. Levhalarla belirlenmiş tali yoldan (örn: "Yol Ver" veya "Dur" tabelası bulunan yol) anayola çıkan sürücü, anayoldan gelen tüm araçların geçmesini beklemek zorundadır. Tali yoldan çıkan sürücünün kavşağa erken girmiş olması ona öncelik kazandırmaz. Bu kuralın ihlali, KTK m. 84/h uyarınca
asli kusur teşkil eder.
*
Sağdan Gelen Aracın Geçiş Önceliği (57/c-2): Eşdeğer kollara sahip kontrolsüz kavşaklarda,
motorlu araçlardan soldaki, sağından gelen araca ilk geçiş hakkını vermek zorundadır. Bu kural, sürücünün sağ tarafındaki yolu aktif olarak kontrol etmesini hedefler. Sağdan gelen aracın geçiş önceliği, kontrolsüz kavşak kazalarındaki kusur tayininde birinci derecede uygulanan hukuk kuralıdır.
*
Dönel Kavşak İçi Önceliği (57/b-6): Döner kavşağa girmek üzere olan sürücüler, dönel kavşak adası etrafında halihazırda dönmekte olan araçlara ilk geçiş hakkını vermek zorundadır. Ancak şehirlerimizde bu kural sıklıkla ihlal edilmekte ve kavşağa girenlerin öncelikli olduğu yanılgısına düşülmektedir. Trafik hukukunda döner kavşak içindeki aracın mutlak önceliği vardır.
*
Diğer Öncelikler: Raylı sistemler (tramvaylar) her zaman önceliklidir (57/b-2 ve f). Bir mülkten, akaryakıt istasyonundan veya garajdan karayoluna çıkan araçlar (57/b-7) karayolundaki tüm araçlara yol vermek zorundadır.
3. Kavşak Blokesi (Gridlock) Yasağı ve Hukuki Boyutu
Maddenin (d) bendi, büyükşehirlerdeki trafik sıkışıklığının en büyük sebebi olan kavşak kilitlenmelerini engellemeyi amaçlar. Sürücüye yeşil ışık yanmış olsa dahi, eğer kavşak içi doluysa ve sürücü kavşağa girdiğinde diğer yönden gelen trafiği bloke edecek şekilde durmak zorunda kalacaksa,
kavşağa girmesi yasaktır.
Sürücü, kavşak çıkışının boşalmasını beklemelidir. Bu kuralın ihlali durumunda, yeşil ışıkta geçmiş olsa dahi kavşağı bloke ederek kazaya yol açan sürücüye sorumluluk (en azından tali kusur) yüklenecektir.
4. 7574 Sayılı Kanun (12 Şubat 2026) ile Getirilen Ağır Ceza Rejimi
12 Şubat 2026 tarihli ve 7574 sayılı Kanun ile kavşaklardaki geçiş hakkı ihlallerinin idari para cezaları dramatik bir şekilde artırılmıştır:
* Geçiş önceliği kurallarına (tali yol-anayol önceliği, sağdan gelen araç önceliği, dönel kavşak içi önceliği, tramvay önceliği vb.) uymayan sürücülere uygulanacak idari para cezası
5.000 Türk Lirası'na çıkarılmıştır. Bu artış, kontrolsüz kavşaklardaki kaza oranlarını düşürmeyi hedefler.
* Kavşak içinde durarak yolu kilitleyen (57/d) veya kontrollü kavşaklarda gereksiz yavaşlayıp trafiği aksatan (57/e) sürücülere ise
1.000 Türk Lirası idari para cezası uygulanması öngörülmüştür.
5. Tazminat Sorumluluğu ve Yargıtay İçtihatları
KTK m. 84/h uyarınca Asli Kusur:* Kavşaklarda geçiş önceliğine uymamak, KTK m. 84 uyarınca asli kusur halleri arasında sayılmıştır. Özellikle tali yoldan anayola çıkan veya kontrolsüz kavşakta sağdan gelen araca yol vermeyen sürücüler kazalarda
asli kusurlu (%75 veya %100) addedilir.
Hızın Etkisi:* Geçiş hakkına sahip olan anayoldaki veya sağdaki aracın kavşak yaklaşımında KTK m. 52/a uyarınca hızını azaltmamış olması halinde, geçiş üstünlüğü olan sürücüye de hız ihlali ve tedbirsizlik gerekçesiyle
tali kusur (%25) verilebilir. Ancak bu durum, öncelik hakkını ihlal eden diğer sürücünün asli kusurlu sıfatını değiştirmez.
6. Pratik Örnek Olay ve Hukuki Analiz
Olay:Levha veya trafik lambası bulunmayan, dört yönlü eşdeğer bir kontrolsüz kavşakta, sürücü (A) otomobiliyle kuzey yönünden güneye doğru 50 km/s hızla gitmektedir. Aynı esnada sürücü (B) ise otomobiliyle doğu yönünden batıya doğru ilerlemektedir. Sürücü (A)'nın sağ tarafından kavşağa yaklaşan (B), kavşağa girdiği anda (A)'nın aracı duramamış ve (B)'nin aracının sağ-orta kapı kısmına çarpmıştır. Kazada sürücü (B) yaralanmıştır. Sürücü (A), "Kavşağa önce kendisinin girdiğini, (B)'nin çok hızlı olduğunu" iddia ederek suçsuz olduğunu ileri sürmüştür.
Hukuki Analiz:
1. Geçiş Önceliği Kurallarının Uygulanması: Kazanın meydana geldiği yer herhangi bir levha veya ışık barındırmayan kontrolsüz bir kavşaktır. KTK m. 57/c-2 uyarınca, "motorlu araçlardan soldaki sağdan gelen araca geçiş hakkını vermek zorundadır." Kavşak geometrisine göre, doğudan batıya giden (B), kuzeyden güneye giden (A)'nın sağında kalmaktadır. Dolayısıyla geçiş hakkı (B)'ye aittir.
2. Kusur Dağılımı: Sürücü (A), sağından gelen (B)'ye yol vermediği için KTK m. 57/c-2'yi ihlal etmiştir ve bu durum KTK m. 84/h kapsamında asli kusurdur. (A)'nın "kavşağa önce ben girdim" savunması geçersizdir; zira kontrolsüz kavşaklarda önce girmek değil, sağdaki aracın önceliği esastır. Bilirkişi raporunda sürücü (A) Asli Kusurlu (%75), (B) ise kavşak yaklaşımında hızını yeterince düşürmediği için tali kusurlu (%25) kabul edilecektir.
3. Tazminat ve Rücu: Yaralanan (B), (A)'ya ve (A)'nın ZMMS sigortacısına karşı maddi ve manevi tazminat davası açabilir. (A)'nın sigortası, %75 kusur oranına göre tazminatı öder. Bu durum sigorta hukuku rücu şartlarını tetiklemez (adi ihmal sınıfındadır).
4. İdari Para Cezası: Sürücü (A)'ya KTK m. 57/c-2'yi ihlal ettiği için 7574 Sayılı Kanun gereğince 5.000 TL idari para cezası kesilecektir.
---
Metodolojik Not
Bu akademik yorum ve analiz; kontrolsüz kavşaklardaki geçiş önceliği hiyerarşisini, anayol-tali yol ve dönel kavşak içi öncelik rejimlerini, sağdan gelen aracın mutlak geçiş hakkının sınırlarını, kavşak blokesi (gridlock) yasağını ve
7574 Sayılı Kanun ile getirilen yeni 5.000 TL'lik ağırlaştırılmış para cezası yaptırım sistemini
Av. Fethi Güzel'in trafik kazalarından doğan tazminat davaları, rücu uyuşmazlıkları ve kusur bilirkişiliği alanındaki derin akademik birikimiyle analiz etmektedir.