gvk · GVK 126

GVK 126 — GVK Madde 126 (GVK m. 126)

Arama adları: GVK 126 · GVK madde 126 · GVK m. 126 · GVK m 126 — resmî metin ve akademik şerh: Av. Fethi Güzel Hukuk Portalı.

Resmî metin — GVK Madde 126

Madde 125 – Bu Kanun 1 Ocak 1961 tarihinde yürürlüğe girer.

---

Madde 126 – Bu Kanun hükümlerini Maliye Bakanı yürütür.

31/12/1960 TARİH VE 193 SAYILI KANUNA
İŞLENEMEYEN GEÇİCİ MADDELER:
1 - 31/12/1982 tarih ve 2772 sayılı Kanunun Geçici Maddeleri:
Geçici Madde 1 – 1 inci madde ile değiştirilen 18 inci madde ve 2 nci madde ile
değiştirilen 21 inci madde hükümleri,1982 yılına ait olup 1983 yılı Mart ayında beyan
edilecek gelirler hakkında uygulanmaz.
Geçici Madde 2 – 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 94 üncü maddesinin 9
numaralı bendinde yer alan ve tam mükellef kurumlara ödenecek tahvilat faizlerinden tevkifat
yapılmasına ilişkin hüküm 1/1/1983 tarihinden sonra ihraç olunan tahvillere ödenecek faizler
hakkında uygulanır.
Geçici Madde 3 – 11 inci madde ile değiştirilen 96 ncı madde hükmü, bu Kanunun
yürürlüğe girmesinden önce gider yazılmak suretiyle hesaben ödeme kapsamına giren ve
tevkifata tabi tutulmamış bulunan ödemeler hakkında da uygulanır.
Geçici Madde 4 – Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten 31/12/1983 tarihine kadar
193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 81 inci maddesinin 2 ve 3 numaralı bentleri hükümleri
uyarınca sermaye şirketine devrolunan ferdi işletmeler ile nevi değiştirmek suretiyle sermaye
şirketi haline dönüşen kollektif ve adi komandit şirketlerin bilançoları 213 sayılı Vergi Usul
Kanununun geçici 11 inci maddesinde belirlenen şartlar dahilinde ve anılan maddede yazılı
emsaller esas alınmak suretiyle değerlemeye tabi tutulur.Bu değerleme dolayısıyla Türk
Ticaret Kanununun değerlemeye ilişkin hükümleri uygulanmaz.
Bu şekilde sermaye şirketine devrolunan ferdi işletmenin sahip veya sahipleri ile
sermaye şirketi haline dönüşen kollektif ve adi komandit şirketlerin ortaklarına
değerlendirilmiş bulunan bilançolara göre hesaplanan öz sermaye tutarında ortaklık payı
verilir.
Yukarıdaki hükümlere göre devir veya nevi değiştirme halinde yahut bilançoları
yeniden değerlemeye tabi tutulmuş bulunan ferdi işletmelerle kollektif ve adi komandit
şirketlerin 31/12/1983 tarihine kadar 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 81 inci maddesinin
2 ve 3 numaralı bent hükümlerine göre sermaye şirketine devrolunması veya nevi
değiştirmeleri halinde, devralan veya nevi değiştirme suretiyle kurulan sermaye şirketlerinin
bilançolarında yer alan aktif kıymetler, 213 sayılı Vergi Usul Kanununun geçici 11 inci
maddesinde Kurumlar Vergisi mükellefleri için belirlenen esaslara göre amortismana tabi
tutulur.
213 sayılı Vergi Usul Kanununun geçici 11 inci maddesi uyarınca bilançoları yeniden
değerlemeye tabi tutulan ferdi işletmelerle kollektif ve adi komandit şirketlerin 31/12/1983
tarihinden sonra 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 81 inci maddesinin 2 ve 3 numaralı bent
hükümlerine göre sermaye şirketine devrolunması veya nevi değiştirmeleri halinde, ferdi
işletmelerin sahip veya sahipleriyle kollektif ve adi komandit şirketlerin ortaklarına yeniden

değerleme katsayıları uygulanmamış bilançolarına göre hesaplanan öz sermayeleri tutarında
ortaklık payı verilir.
31/12/1983 tarihinden sonra ferdi işletmeleri devralan veya nevi değiştirme suretiyle
kurulan sermaye şirketlerinin bilançolarında yer alan aktif kıymetler yeniden değerlemeye
tabi tutulmadan önceki değerleri üzerinden amortismana tabi tutulur. Bu şirketlerin
bilançolarında gösterilen değer artış fonları ise, yeniden değerlemeye tabi tutulan aktif
kıymetlerin satışı veya şirketlerin tasfiyesi halinde birikmiş amortismanlar gibi işleme tabi
olur.
Geçici Madde 5 – 1982 yılında gerçek usulde vergiye tabi ticari kazanç
sahiplerinden 1/1/1983 tarihinde yürürlükte olan götürü usulde vergilendirilmenin genel ve
özel şartlarını taşıyanlar 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 50 nci maddesi hükmü dikkate
alınmaksızın bir defaya mahsus olmak üzere götürü usulde vergilendirme usulünü seçebilirler.
Geçici Madde 6 – 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununa bu Kanunun 15 inci maddesi ile
eklenen mükerrer 116 ncı maddesi hükmü ticari, zirai ve mesleki kazançlarından dolayı 1982
takvim yılında gerçek usulde vergilendirilen mükellefler hakkında da uygulanır.
Şu kadarki 1983 yılında gerçek usulden götürü usule geçenler ile 15/4/1983 tarihine
kadar faaliyetlerini terk edenler hakkında 1982 yılı ve 1/1/1983 - 15/4/1983 dönemi için
mükerrer 116 ncı madde hükmü uygulanmaz.
Geçici Madde 7 – 1475 sayılı İş Kanununa tabi olup da, 12/7/1975 ile 13/4/1980
tarihleri (bu tarihler dahil) arasında işten çıkan veya çıkarılan hizmet erbabına ödenen işten
çıkma tazminatının her hizmet yılı için, günlük asgari ücretin 30 günlük tutarının 7,5 katını ve
en fazla 24 yıllık tutarının aşmayan kısmı gelir vergisinden müstesna tutulur. İstisnanın
hesaplanmasında yıl kesirleri tama iblağ olunur.
Bu madde hükmünün uygulanmasında Vergi Usul Kanununda yer alan düzeltmeye
ilişkin hükümler gözönünde bulundurulur. Bu maddeye dayanılarak mükellefler ve vergi
sorumluları adına vergi tarh edilemez.
2 - 4/12/1985 tarih ve 3239 sayılı Kanunun Geçici Maddesi:
Geçici Madde 1 – a) 193 sayılı Kanunun bu Kanunla değiştirilen 46 ncı maddesi
hükmü uyarınca artırılan miktarlara göre yeni takdirler yapılıncaya kadar, takdir
komisyonlarınca takdir edilen ve halen uygulanmakta olan her bir dereceye ait götürü ticaret
ve serbest meslek kazançlarına, bu kazançların 1/3'ü oranında ilave yapılır.
b) Bu Kanun ile Gelir Vergisi Kanununun 51 inci maddesinin 8 numaralı bendine
ilave edilen parantez içi hükümle götürü usulden yararlanmalarına imkan verilen ve bu
Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce mükellefiyetleri gerçek usulde tesis edilenler,
31/12/1985 tarihi itibariyle götürü usule tabi olmanın şartlarını taşımaları ve Ocak 1986 ayı
içinde bağlı bulundukları vergi dairesine yazılı olarak başvurmaları halinde, Gelir Vergisi
Kanununun 50 inci maddesi hükmü dikkate alınmaksızın 1/1/1986 tarihinden itibaren götürü
usulde teklif olunurlar.

Maliye ve Gümrük Bakanlığı, bu maddede yazılı başvuru süresini bir aya kadar
uzatmaya yetkilidir.
c) 1985 takvim yılı kazançlarına ilişkin olarak 1986 takvim yılı içinde kurumlar
vergisi beyannamesi veren kurumların 1985 takvim yılında elde ettikleri ve iştirak kazançları
istisnası kapsamına giren kazançları üzerinden % 10 gelir vergisi tevkifatı yapılır.
Bu tevkifat kurumlar vergisi beyanname verme süresi içinde yapılır.
d) 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 86 ve 87 nci maddelerinin bu Kanun ile
değiştirilen hükümleri,1985 takvim yılında elde edilen ve münhasıran ücretten ibaret olan
gelirler hakkında da uygulanır.
e) 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun bu Kanunla değişik mükerrer 116 ncı maddesi
hükmü ticari, zirai ve mesleki kazançlarından dolayı 1985 yılında gerçek usulde
vergilendirilen mükellefler hakkında da uygulanır.
f) Gelir Vergisi Kanununun 24/12/1980 tarih ve 2361 sayılı ve 31/12/1981 tarih ve
2574 sayılı Kanunlarla değişik 75 inci maddesinin ikinci fıkrasının 1, 2, 3 ve 11 numaralı
bentlerinde yazılı olan ve 1985 takvim yılı içinde elde edilen iratlar için, bu Kanunla
yürürlükten kaldırılan 77 ve mükerrer 122 nci maddeleri hükümleri uygulanır.
3 - 3/12/1988 tarih ve 3505 sayılı Kanunun Geçici Maddesi:
Geçici Madde 1 – Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihe kadar (bu tarih dahil) her bir
vergi türü,vergilendirme dönemi ve vergi dairesi itibariyle miktarı 500.000 lirayı aşmayan ve
vadesi geldiği halde ödenmemiş olan vergiler ile bu tarih itibariyle ihtilaflı hale getirilmiş ya
da dava açma süresi henüz geçmemiş olan ve miktarı 500.000 lirayı aşmayan vergilerin % 30
fazlasıyla ve ihtilaf yaratmamak, yaratılmış ihtilaftan vazgeçmek kaydıyla 31.12.1988 tarihi
sonuna kadar ödenmesi halinde, ödenen bu vergilere isabet eden gecikme zammı, gecikme
faizi ve vergi cezalarının tahsilinden vazgeçilir.
Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce her bir vergi türü,vergilendirme dönemi
ve vergi dairesi itibariyle asılları kısmen veya tamamen ödenmiş bulunan vergilere ait olan ve
her vergi türü itibariyle miktarı 500.000 lirayı aşmayan gecikme zammı,gecikme faizi ve
vergi cezalarının % 30'unun 31.12.1988 tarihi sonuna kadar ödenmesi halinde, kalan %
70'inin tahsilinden vazgeçilir.
Bu maddenin uygulanmasına ait usul ve esaslar Maliye ve Gümrük Bakanlığınca
belirlenir.
4 - 15/12/1989 tarih ve 3689 sayılı Kanunun Geçici Maddesi :
Geçici Madde 1 – Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihe kadar (bu tarih dahil) her bir
vergi türü, vergilendirme dönemi ve vergi dairesi itibariyle miktarı 3.000.000 lirayı,yıllık
beyanameler üzerinden tarh olunan vergilerde 25.000.000 lirayı aşmayan ve vadesi geldiği
halde ödenmemiş olan ya da ödeme süresi henüz geçmemiş olan vergilerin tamamı ile bu
vergilere isabet eden gecikme zammı, gecikme faizi ve vergi cezalarının ayrı ayrı % 30'unun;
yarısının 31.12.1990, diğer yarısının da 31.1.1991 tarihi sonuna kadar iki eşit taksitte

tamamen ödenmesi ve ihtilaf yaratılmaması,yaratılmış ihtilaflardan vazgeçilmesi şartıyla
gecikme zammı, gecikme faizi ve vergi cezalarından kalan % 70'inin tahsilinden vazgeçilir.
Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte ihtilaflı olan ya da dava açma süresi henüz
geçmemiş bulunan ikmalen, re'sen ya da idarece tarh edilen ve her bir vergi türü,
vergilendirme dönemi ve vergi dairesi itibariyle miktarı 3.000.000 lirayı yıllık beyannameler
üzerinden tarh olunan vergilerde 25.000.000 lirayı aşmayan vergilerin tamamı ile bu vergilere
isabet eden gecikme zammı,gecikme faizi ve vergi cezalarının ayrı ayrı % 30'unun; yarısının
31.12.1990, diğer yarısının da 31.1.1991 tarihi sonuna kadar iki eşit taksitte ödenmesi
halinde ve ihtilaf yaratılmaması, yaratılmış ihtilaflardan vazgeçilmesi şartıyla gecikme
zammı, gecikme faizi ve vergi cezalarından kalan % 70'inin tahsilinden vazgeçilir. Bu fıkra
kapsamına giren gecikme faizinin hesaplanmasında tarhiyatın tahakkuk tarihi, dava açma
süresinin bitim tarihi olarak dikkate alınır.
Bu Kanunun uygulanmasında;3505 sayılı Kanunun 24 üncü maddesi ile değişik 6183
sayılı Kanunun 51 inci maddesi gereğince asıl addolunan ve her bir vergi türü, vergilendirme
dönemi ve vergi dairesi itibariyle miktarı 3.000.000 lirayı, yıllık beyannameler üzerinden tarh
olunan vergilerde ise 25.000.000 lirayı aşmayan gecikme zammı ve gecikme faizlerinden;
– 1.1.1989 tarihi itibariyle asıl addolunan miktarın % 30'unun; yarısının 31.12.1990,
diğer yarısının da 31.1.1991 tarihi sonuna kadar iki eşit taksitte ödenmesi şartıyla kalan %
70'inin,
– 1.1.1990 tarihi itibariyle asıl addolunan miktarların % 20'sinin; yarısının 31.12.1990,
diğer yarısının da 31.1.1991 tarihi sonuna kadar iki eşit taksitte ödenmesi şartıyla kalan %
80'inin ve 1.1.1990 tarihinde asıl addolunan meblağlara 1990 yılı içinde uygulanan gecikme
zamlarının,
Bu konuda ihtilaf yaratılmaması ve yaratılmış ihtilaflardan vazgeçilmesi halinde
tahsilinden vazgeçilir.
Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce her bir vergi türü, vergilendirme dönemi
ve vergi dairesi itibariyle asılları kısmen veya tamamen ödenmiş bulunan vergilere ait olan ve
her vergi türü itibariyle miktarı 3.000.000 (Yıllık beyannamelere ilişkin olarak 25.000.000)
lirayı aşmayan gecikme zammı,gecikme faizi ve vergi cezalarının % 20'sinin;yarısının
31.12.1990, diğer yarısının da 31.1.1991 tarihi sonuna kadar iki eşit taksitte ödenmesi halinde,
kalan % 80'inin tahsilinden vazgeçilir.
Bu Kanunda belirtilen miktarların üzerinde borç olması halinde; bu borçların sadece
Kanunda belirtilen miktarları kadarki kısmı hakkında da, yukardaki fıkra hükümleri
uygulanır.
Bu Kanun kapsamına giren alacaklar ile ilgili olarak bu Kanunun yayımı tarihinden
önce yapılan tahsilat tutarları ile bu Kanuna göre yapılan ödemeler mükellefe red ve iade
edilmez.
Bu maddenin uygulanmasına ait usul ve esaslar Maliye ve Gümrük Bakanlığınca
belirlenir.

5 - 22/7/ 1998 tarih ve 4369 sayılı Kanunun Geçici Maddesi:
Geçici Madde 7 – 1.1.1999 - 31.12.2008 tarihleri arasında; Gelir Vergisi Kanununun
18 inci maddesinde sayılan serbest meslek faaliyetlerinden elde edilen hasılatın aynı Kanunun
103 üncü maddesinde yazılı tarifenin birinci ve ikinci gelir dilimleri toplamını aşan kısmı için
18 inci maddedeki istisna uygulanmaz.
Bu istisnanın Gelir Vergisi Kanununun 94 üncü maddesi uyarınca tevkif suretiyle
ödenecek vergiye şümulü yoktur.
6 - 17/12/2003 tarih ve 5024 sayılı Kanunun Geçici Maddesi:216
Geçici Madde 1 – 31.12.2003 tarihi (kendilerine özel hesap dönemi tayin edilenlerde
2004 yılında biten hesap döneminin sonu) itibarıyla aktif toplamı 7,5 trilyon Türk Lirasını
veya hesap dönemine ait ciroları toplamı 15 trilyon Türk Lirasını aşmayan mükelleflerden
dileyenler, 2004 yılı (kendilerine özel hesap dönemi tayin edilenlerde 2004 yılında biten
hesap döneminden sonra başlayan hesap dönemine ilişkin) geçici vergi dönemlerinde beyan
edecekleri geçici vergi matrahının tespitinde; enflasyon düzeltmesine ilişkin hükümler yerine
Vergi Usul Kanununun bu Kanunla değiştirilmeden önceki değerleme hükümleri ile Gelir
Vergisi Kanunu ve Kurumlar Vergisi Kanununun bu Kanunla kaldırılan hükümlerini ve Vergi
Usul Kanununun 280 inci maddesinin bu Kanunla kaldırılan son fıkrasını dikkate alırlar. Bu
takdirde enflasyon düzeltmesinin dikkate alınmadığı hususu beyannamede belirtilir.
Beyanname verme süresi içinde bu hususu bildirmeyen veya beyanname vermeyen
mükelleflerin enflasyon düzeltmesine ilişkin hükümleri dikkate almadıkları kabul edilir.
7 - 16/7/2004 tarih ve 5228 sayılı Kanunun Geçici Maddeleri:
Geçici Madde 1 – 1.1.2004 tarihinden önce faaliyete geçen özel kreşler, anaokulları
ve meslek teknik okulları ile kalkınmada öncelikli yörelerde açılan özel okullarla ilgili olarak,
8.6.1965 tarihli ve 625 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanununun 3 üncü maddesinin bu
Kanunla değiştirilmeden önceki hükmü uygulanır. Bu işletmelerden elde edilen kazançlar
hakkında Gelir Vergisi Kanununun 20 nci maddesi ile Kurumlar Vergisi Kanununun 8 inci
maddesinin birinci fıkrasının (8) numaralı bent hükümleri uygulanmaz.
Geçici Madde 5 – 1. Mükelleflerin bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihe kadar
yaptıkları araştırma geliştirme harcamaları hakkında, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun bu
Kanunla yürürlükten kaldırılan 89 uncu maddesinin (2) numaralı bendinin altıncı ve yedinci
alt bentleri ile 5422 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun bu Kanunla değiştirilmeden önceki
14 üncü maddesinin (6) numaralı bendi hükümleri uygulanır.
Bu maddede yer alan” Dileyen mükellefler, 2004 yılının (kendilerine özel hesap dönemi tayin
edilenlerde 2004 yılında biten hesap döneminden sonra başlayan) ilk geçici vergi döneminde beyan
edecekleri geçici vergi matrahının tespitinde;” ibaresi, 16/7/2004 tarihli ve 5228 sayılı Kanunun 59
uncu maddesiyle”31.12.2003 tarihi (kendilerine özel hesap dönemi tayin edilenlerde 2004 yılında
biten hesap döneminin sonu) itibarıyla aktif toplamı 7,5 trilyon Türk Lirasını veya hesap dönemine ait
ciroları toplamı 15 trilyon Türk Lirasını aşmayan mükelleflerden dileyenler, 2004 yılı (kendilerine
özel hesap dönemi tayin edilenlerde 2004 yılında biten hesap döneminden sonra başlayan hesap
dönemine ilişkin) geçici vergi dönemlerinde beyan edecekleri geçici vergi matrahının
tespitinde;”olarak değiştirilmiş ve metne işlenmiştir.
216

2. 2004 yılına ilişkin olarak bu Kanunun yayımından önce verilen geçici vergi
beyannamelerinde bu Kanunla yapılan değişiklikler nedeniyle herhangi bir düzeltme
yapılmaz.

193 SAYILI KANUNA EK VE DEĞİŞİKLİK GETİREN MEVZUATIN VEYA
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARININ
YÜRÜRLÜĞE GİRİŞ TARİHLERİNİ GÖSTERİR TABLO
Değiştiren
Kanunun
Numarası

193 sayılı Kanunun değişen veya
iptal edilen maddeleri

890

(193 sayılı Kanunun zirai kazançlarla
ilgili hükümlerinin uygulamasının
tehirine ilşkin Kanundur.)
Geçici Madde 10
3, 4, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, Mükerrer
17, 18, 19, 21, 23, 34, Sekizinci Bölüm
(1, 2, 3, 4, 5, 6 ncı Ek Maddeler), 37,
40, 46, 47, 52, 53, 54, 55, 56, 57, 58,
59, 61, 64, 65, 67, 68, 69, 70, 73, 74,
81, 82, 85, 86, 87, 88, 89, 90, 92, 93,
94, 96, 101, 103, 105, 109, 110, 111,
112, 114, 115, 117, 118, 122, 1, 2, 3 ve
4 numaralı cetveller, Geçici Madde 5,
Geçici Madde 8
40, 96, Geçici Madde 6
19
117
12, 13, 19, 48, 81, 91, 104, 111, 113,
Geçici Madde 10
Geçici Madde 4
29
(193 sayılı Kanununda değişiklik
yapılmasına dair 724 sayılı Kanunun
uygulama kapsamı ile ilgilidir.)
Geçici Madde 4, Geçici Madde 10

903

933
980

Ek Madde 3
31, 34, 36, 63, 104
(193 sayılı Kanunda değişiklik yapan
202 sayılı Kanunun Geçici 4 üncü
Maddesinin değiştirilmesine ilişkindir.)
7, 22, 96, 105, 107
(193 sayılı Kanunda değişiklik yapan
202 sayılı Kanunun Geçici 4 üncü
Maddesinin değiştirilmesine ilişkindir.)
104
25
(193 sayılı Kanunda değişiklik yapan
202 sayılı Kanunun Geçici 4 üncü
Maddesinin değiştirilmesine ilişkindir.)
13

35
39

202

365
484
642
784
876

1132
1137
1631
1743
1927
1981
2026

Yürürlüğe Giriş Tarihi

28/2/1962
1/3/1962

28/2/1963

31/12/1963
1/1/1964
1/3/1964
8/7/1964
1/1/1965
30/11/1966
13/6/1967
6/7/1967
24/7/1967 tarihini takip eden bütçe
yılı başında
11/8/1967
1/1/1968
1/1/1969
31/3/1969
1/1/1972
1/7/1973
12/7/1975
1/1/1975
1/1/1976

Değiştiren
Kanunun
Numarası
2320

2361

2454

193 sayılı Kanunun değişen veya
iptal edilen maddeleri
25
2, 6, 7, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 17,
Mükerrer 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24,
25, 29, İkinci Kısım Yedinci Bölüm
Başlığı, 31, 32, 33, 34, 35, Birinci
Kısım Sekizinci Bölümün Ek 2, 3 ve 4
üncü maddeleri, 40, 42, 44, 45, 46, 47,
48, 51, 53, 54, 55, 56, 57, 59, 61, 62,
63, 67, 68, 69, 70, 73, 74, 75, 76, 77,
80, Mükerrer 80, 81, Mükerrer 81, 82,
85, 86, 87, 88, 89, 94, 96, 101, 102,
103, 104, 105, 108, 109, Yedinci
Bölüm Başlığı, 111, 112, Mükerrer
112, 113, 114, 115, 116, 117, Mükerrer
117, 121, 122, Geçici 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7,
8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16 ncı
maddeler
2, 10, 11, 12, 13, 35, 47, 53, 54, 55,
105, Mükerrer 117, Geçici Madde 7,
Geçici Madde 17, Geçici Madde 18

Yürürlüğe Giriş Tarihi
12/9/1980

1/1/1981

1/1/1981 tarihinden geçerli olmak
üzere 5/5/1981

117

5/5/1981

31, Geçici Madde 19

1/6/1981

24 ncü maddenin birinci bendi, 34, 46,
54, 77 nci maddenin ikinci bendi,
Mükerrer 81, 88, 97, 99, 111, Geçici
Madde 10

1/1/1981 tarihinden geçerli olmak
üzere 5/1/1982

7, 18, 21, 23, 24 ncü maddenin üçüncü
bendi, 35, 45, 47, 48, 75, Mükerrer 80,
86, 87, 94, 103, 105, 114, 115,
Mükerrer 117, Mükerrer 123, Geçici
Madde 11, Geçici Madde 12, Geçici
Madde 15, Geçici Madde 20, Geçici
Madde 21

1/1/1982 tarihinden geçerli olmak
üzere 5/1/1982

77 nci maddenin ikinci bendi
haricindeki kısmı

1/1/1983

2588

Mükerrer 80, Mükerrer 81

Emlak vergisi 1980 genel beyan
dönemini izleyen ilk genel beyan
döneminin rastladığı bütçe yılının
başında

2772

18, 21, 24, 31, 40, 68, 80, Mükerrer 81,
86, 87, 94, 96, 98, 105, 111,
Dokuzuncu Bölüm, Mükerrer 116, 117,
Mükerrer 117, 119, Mükerrer 123,
Geçici Madde 12,

1/1/1983 tarihinden geçerli olmak
üzere 31/12/1983

2970

31, Ek Madde 3, 105

1/1/1984

2995

91, 113, 114, 115, 116, Mükerrer 116,
Geçici Madde 22

27/4/1983

2574

Değiştiren
Kanunun
Numarası

193 sayılı Kanunun değişen veya
iptal edilen maddeleri

Yürürlüğe Giriş Tarihi

3239

9, 18, Mükerrer 20, 22, 23, 24, 25, 31,
32, 33, 34, İkinci Kısım Sekizinci
Bölüm Ek 2 nci Madde, 38, Mükerrer
39, 40, 46, 51, 53, 57, 61, 63, 70, 73,
75, 77, Mükerrer 80, Mükerrer 81, 85,
86, 87, 89, 93, 94, 103, 105, Mükerrer
112, Mükerrer 116, Mükerrer 122,
Mükerrer 123, Geçici Madde 23

1/1/1986217

3380

13, Ek Madde 3, 88, Geçici 24, 25, 26
ncı Maddeler

1/1/1987 tarihinden geçerli olmak
üzere 24/6/1987

Geçici 27, 28 inci Maddeler

1/1/1987 tarihinden geçerli olmak
üzere 30/6/1987

30/6/1987

Mükerrer 18, 51

1/1/1988 tarihinden geçerli olmak
üzere 31/3/1988

Mükerrer 81, 94, Geçici Madde 29,
Geçici Madde 30

31/3/1988

90, Mükerrer 123, Geçici Madde 31,
Geçici Madde 32

10/12/1988

51, 94, 98, Mükerrer 116, Mükerrer
120, Geçici Madde 33

1/1/1989 tarihinden geçerli olmak
üzere 10/12/1988

1/1/1989 tarihinden geçerli olmak
üzere 20/6/1989

20/6/1989

Geçici Madde 35

1/1/1990 tarihinden geçerli olmak
üzere 20/12/1990

Geçici Madde 34, Geçici Madde 36,
Geçici Madde 37

1/1/1991

46, 48, 49, 103, Mükerrer 123,

1/1/1991 tarihinden itibaren elde
edilen gelirlere uygulanmak üzere
1/1/1991

Mükerrer 39, 75, 94, Geçici Madde 28

1/1/1992 tarihinden geçerli olmak
üzere 11/7/1992

27, 31

11/7/1992

Mükerrer 80

1/1/1993

51 inci maddenin 12 numaralı bendi

30/12/1993

Mükerrer 81, Geçici Madde 35’e
eklenen 7 numaralı fıkra

1993 takvim yılı gelirlerine de
uygulanmak üzere 30/12/1993

Mükerrer 123

31/12/1993 tarihinden geçerli olmak
üzere 30/12/1993

85, 86, 87, 103

1994 yılı gelirlerine de uygulanmak

3393

3418

3505

3571

3689

3824

3946

3239 sayılı Kanunun 144 üncü maddesi uyarınca, söz konusu Kanunla yapılan değişikliklerin
Bakanlar Kuruluna ve Maliye Bakanlığına yetki veren hükümleri, 1/1/1986 tarihinden geçerli olmak
üzere 11/12/1985 tarihinde yürürlüğe girer.
217

Değiştiren
Kanunun
Numarası

193 sayılı Kanunun değişen veya
iptal edilen maddeleri

Yürürlüğe Giriş Tarihi
üzere 1/1/1994

3986

4008

4108

9, Ek 1, 2 ve 3 üncü Maddeler,
Mükerrer 20, 24, 38, Mükerrer 39, 46,
48, 50, 51 inci maddenin 4 numaralı
bendi, 63, 64, 69, 75 inci maddenin
ikinci fıkrasına eklenen 14 numaralı
bent, 87, 94, Mükerrer 120, Geçici
Madde 19, Geçici Madde 23, Geçici
Madde 27, Geçici Madde 35’in ikinci
ve sekizinci fıkraları, Geçici Madde
37, Geçici Madde 38, Geçici Madde
39’un 5 numaralı fıkrası haricindeki
kısmı

1/1/1994

75 inci maddenin ikinci fıkrasının 4
numaralı bendi ile ikinci fıkrasına
eklenen 13 numaralı bent, Mükerrer 75,
Mükerrer 121,

1/1/1995

Geçici Madde 39’un 5 numaralı fıkrası

1/1/1997 tarihinden itibaren elde
edilen gelirlere uygulanmak üzere
1/1/1997

Geçici Madde 40

7/5/1994

Geçici Madde 41

6/7/1994

40, 41 inci maddeye eklenen 7 numaralı
bent

1/1/1995

41 inci maddeye eklenen 8 numaralı
bent
38, 40, 51, 57, 75, 119, Geçici Madde
35
Ek Madde 2, Mükerrer 123, Geçici
Madde 42, Geçici Madde 43
23, Mükerrer 111
94
111, Geçici Madde 39,
46

4325

Geçici Madde 35
53, 54

Ek Madde 4’ün ikinci fıkrası
4369
23, 25, 94 üncü maddenin 6 ncı
bendinin (b) alt bendi, 94 üncü
maddenin 7 nci bendi, Geçici 44, 45,
46, 47, 48, 49, 50, 51, 52, 53 ve 54

1/1/1996
1/1/1995 tarihinden geçerli olmak
üzere 2/6/1995
2/6/1995
2/6/1995’i izleyen aybaşında
2/6/1995’i izleyen ikinci ayın başında
1995 yılı kazançlarına da uygulanmak
üzere 1/1/1996
1/1/1996
1997 yılı kazançlarına da uygulanmak
üzere 23/1/1998
1/1/1998 tarihinden geçerli olmak
üzere 29/7/1998
1/1/1998 tarihinden itibaren alınan
yatırım teşvik belgeleri kapsamında
yapılan yatırım harcamaları için
geçerli olmak üzere 29/7/1998
29/7/1998

Değiştiren
Kanunun
Numarası

193 sayılı Kanunun değişen veya
iptal edilen maddeleri

Yürürlüğe Giriş Tarihi

üncü Maddeler
21, 74, 85, 86

94 üncü maddenin 8, 9 ve 14 numaralı
bentleri

92, 117
75 inci maddenin ikinci fıkrasının 4
numaralı bendi, 94 üncü maddenin
birinci fıkrasının 6 numaralı bendinin
(b) alt bendi
1, 2, 9, Ek Madde 1, Ek Madde 2, Ek
Madde 3, Ek Madde 4’ün ikinci fıkrası
haricindeki kısmı, 46, 47, 48, 66, 68, 75
inci maddenin ikinci fıkrasının 5
numaralı bendi, 76, Yedinci Bölüm
Başlığı, 80, 81, 82, 89, 94 üncü
maddenin 6 ncı bendinin (c) alt bendi,
101, 103, Mükerrer 120, Mükerrer 123
86
4444

4605
4684
4697
4710
4761

4842

9, 51, Geçici 55, 56 ve 57 nci Maddeler
18, 64, Mükerrer 120
Geçici Madde 58
94
38
Mükerrer 21, 25, 40, 75, 86, 89, 94
üncü maddenin (15) numaralı bendi
94 üncü maddenin (11) numaralı bendi
Geçici Madde 59
Geçici Madde 60
75, 94
19, Mükerrer 21, İkinci Kısım Sekizinci
Bölüm Başlığı, Ek 1, 2, 3, 4, 5 ve 6 ncı
Maddeler, 38, 75, Mükerrer 75, 89, 94,
Mükerrer 120, Mükerrer 123, Geçici
61, 62, 63 ve 64 üncü Maddeler

1998 yılı gelirlerine de uygulanmak
üzere 29/7/1998
Vadesiz hesaplara ödenecek faiz ve
kar paylarıyla 29/7/1998 tarihinden
itibaren açılan veya vadesi bu tarihten
sonra yenilenen hesaplara ve menkul
kıymetlerin geri alım veya satım
taahhüdü ile 29/7/1998 tarihinden
itibaren iktisap veya elden çıkarılması
işlemleri dolayısıyla bu tarihten sonra
sağlanan menfaatlere uygulanmak
üzere 29/7/1998
1/1/1999 tarihinden itibaren verilen
beyannameler için uygulanmak üzere
29/7/1998
1999 hesap dönemi kurum
kazançlarından başlamak üzere
1/1/1999

1/1/1999

1/1/1999 tarihinden geçerli olmak
üzere 14/8/1999
14/8/1999
1/1/2000
2000 yılı gelirlerine de uygulanmak
üzere 30/11/2000
30/11/2000
3/7/2001
7/10/2001
10/7/2001
24/10/2001
22/6/2012
22/6/2012 tarihini izleyen aybaşında

9/4/2003

Değiştiren
Kanunun
Numarası

193 sayılı Kanunun değişen veya
iptal edilen maddeleri
22, Mükerrer 80, 86, 103
23
92, 117
31, 37, 63, 66, 89, 98, 119, Mükerrer
121
23

4962

5024
5035
5105

86, 89
53
Geçici Madde 65
19, 38, 41, 43, 57
40, 42, 44, 68, 89, 92, 94, 98, 119,
Mükerrer 120, 121, Geçici 55 ve 59
uncu Maddeler
89
20,

5228

5255

19, 23, 42, 89, İşlenemeyen Hükümler
94
Geçici Madde 66
40, 48, 76, 89, 104, Geçici 55 ve 59
uncu Maddeler
103

5281
Geçici 67 ve 68 inci Maddeler
Mükerrer 80, Mükerrer 81

5436

5473

Geçici Madde 67
63

5479

103

Yürürlüğe Giriş Tarihi
2003 yılı gelirlerine de uygulanmak
üzere 9/4/2003
9/4/2003 tarihini izleyen ikinci
aybaşında
2003 yılı gelirlerine de uygulanmak
üzere 1/1/2004
1/1/2004
1/6/2003 tarihinden geçerli olmak
üzere 7/8/2003
7/8/2003
1/1/2004
30/12/2003
1/1/2004
31/12/2003 tarihinden geçerli olmak
üzere 2/1/2004
13/3/2004
1/1/2004 tarihinden geçerli olmak
üzere 31/7/2004
31/7/2004
1/1/2005
13/11/2004
1/1/2005 tarihinden geçerli olmak
üzere 31/12/2004
1/1/2005 tarihinden itibaren elde
edilen gelirlere uygulanmak üzere
31/12/2004 tarihinde
31/12/2004 tarihini izleyen aybaşında
1/1/2006 tarihinden itibaren elde
edilen gelirlere uygulanmak üzere
1/1/2006 tarihinde
26/12/2004 tarihinden geçerli olmak
üzere 24/12/2005
1/1/2006
31/3/2006 tarihini izleyen aybaşında
1/1/2006 tarihinden itibaren elde
edilen gelirlere uygulanmak üzere
8/4/2006

Değiştiren
Kanunun
Numarası

5527

5582

5615

5661
5746

5766

5838

5904

6009 (1)

193 sayılı Kanunun değişen veya
iptal edilen maddeleri

Yürürlüğe Giriş Tarihi

(…)218, Geçici 69 ve 70 inci Maddeler

1/1/2006 tarihinden geçerli olmak
üzere 8/4/2006

Geçici Madde 67’nin 1 inci fıkrasının
birinci paragrafı, 7 nci, 14 üncü, 17 nci
7/7/2006
fıkrası
Geçici Madde 67’nin 1 inci fıkrasının
1/10/2006
altıncı paragrafı, 8 inci fıkrası
75, 94
6/3/2007
41, 75, Mükerrer 80, 121, Mükerrer
121, 123, Geçici 67 nci maddenin (14) 1 1/1/2007 tarihinden geçerli olmak
numaralı fıkrasına ilişkin değişiklik,
üzere 4/4/2007
Geçici Madde 7
1/1/2008 tarihinden itibaren elde
32
edilecek gelirlere uygulanmak üzere
4/4/2007
9, 92, 94, 99, 98, 99, Mükerrer 120
4/4/2007
1/4/2007 tarihinden geçerli olmak
53
üzere 25/5/2007
31/12/2023 tarihine kadar uygulanmak
89
üzere 12/3/2008 tarihini takip eden
aybaşında
9, Geçici Madde 72
1/7/2008
29, 42
6/6/2008
1/1/2008 tarihinden geçerli olmak
Geçici 73 ve 74 Maddeler
üzere 6/6/2008
99
28/2/2009
119, Geçici Madde 75

28/2/2009 tarihini takip eden
aybaşında

25, 89, Geçici 76 ve 77 Maddeler

3/7/2009

1/1/2009 tarihinden geçerli olmak
üzere 3/7/2009

103

1/8/2010 tarihini izleyen aybaşında

Geçici Madde 67

1/10/2010

Geçici Madde 69

(…)219 1/8/2010

Anayasa Mahkemesinin 15/10/2009 tarihli ve E.: 2006/95, K.: 2009/144 sayılı Kararı ile 30/3/2006
tarihli ve 5479 sayılı Kanunun 15 inci maddesinin (2) numaralı bendindeki “2” rakamı iptal edilmiş
olup, bu rakam 193 sayılı Kanunun 5479 sayılı Kanunla değişik 19 uncu maddesinin yürürlüğünü
düzenlediğinden iptal hükmü bu araya işlenmiştir.
219
Anayasa Mahkemesinin 9/2/2012 tarihli ve E: 2010/93, K: 2012/20 sayılı Kararı ile, 23/7/2010
tarihli ve 6009 sayılı Kanunun yürürlük hükümlerini düzenleyen 62 nci maddesinin (ç) bendinde yer
alan “2010 takvim yılı kazançlarına uygulanmak üzere” ibaresi iptal edilmiş olup, bu ibare 193 sayılı
Kanunun Geçici 69 uncu maddesinin yürürlüğünü düzenlediğinden iptal hükmü bu araya işlenmiştir.
218

Değiştiren
Kanunun
Numarası

193 sayılı Kanunun değişen veya
iptal edilen maddeleri

Yürürlüğe Giriş Tarihi

Geçici Madde 78

1/1/2010 tarihinden geçerli olmak
üzere 1/8/2010

75, Geçici Madde 67

25/2/2011

Geçici Madde 68

31/12/2010 tarihinden geçerli olmak
üzere 25/2/2011

Geçici Madde 79

18/5/2012

9, 46, 75, 89, 94, Geçici Madde 67,
Geçici
Madde 81

15/6/2012

94/10-a, Geçici Madde 80

1/7/2012

1/1/2013 tarihinden itibaren elde
edilen hasılata uygulanmak üzere
15/6/2012

1/1/2013

Geçici Madde 82

29/6/2012

22, 75, 86, 94

29/8/2012

40, 63, 89

1/1/2013

6353

75, 94

12/7/2012

6358

Geçici Madde 83

10/11/2012

6456

Geçici Madde 84

18/4/2013

6462

25, 31, 63, 89

3/5/2013

6486

Geçici Madde 85

29/5/2013

6487

Geçici Madde 75

11/6/2013

Anayasa
Mahkemesinin
9/2/2012
tarihli ve E:
2010/93, K:
2012/20 sayılı
Kararı

Geçici Madde 69

26/7/2013

6518

19/2/2014

6525

27/2/2014

6527

Geçici Madde 76

1/3/2014

6552

11/9/2014

23/4/2015

23/4/2015 tarihini izleyen aybaşında

6655

Geçici Madde 67, Geçici Madde 68

1/1/2016

6663

Mükerrer Madde 20, Mükerrer Madde
123

10/2/2016

1/1/2016 tarihinden itibaren elde

6111
6303

6322

6327

6645

Değiştiren
Kanunun
Numarası

193 sayılı Kanunun değişen veya
iptal edilen maddeleri

Yürürlüğe Giriş Tarihi
edilen gelirlere uygulanmak üzere
10/2/2016

Geçici Madde 75

26/2/2016 tarihini izleyen aybaşında

22, 40, 89, 98/A, Geçici Madde 67

9/8/2016

23, 25

9/8/2016 tarihini izleyen aybaşında

1/1/2017

1/1/2017 tarihinden itibaren faaliyete
başlayan özel kreş ve gündüz
bakımevlerine uygulanmak üzere
yayımı tarihinde (7/9/2016)

74, 94, Geçici Madde 67

7/9/2016

Geçici Madde 86

1/10/2016 tarihinden geçerli olmak
üzere 28/10/2016

Mükerrer Madde 121

1/1/2018 tarihinden itibaren verilmesi
gereken yıllık gelir ve kurumlar
vergisi beyannamelerinde uygulanmak
üzere 8/3/2017

1/1/2017 tarihinden itibaren elde
edilen gelirlere uygulanmak üzere
5/12/2017

Geçici Madde 87

1/9/2017 tarihinden geçerli olmak
üzere 5/12/2017

7063

Geçici Madde 72

20/12/2017

7103

9, 23, 25, 32, 61

27/3/2018

7104

Mükerrer Madde 80, Geçici Madde 88

6/4/2018

KHK/700

23, 32, 33, 40, 41, 51, 54, 63, 89, 94,
Mükerrer Madde 111, Mükerrer Madde
120, Mükerrer Madde 121, Mükerrer
Madde 123, Geçici Madde 67, Geçici
Madde 68, Geçici Madde 80, Geçici
Madde 82

24/6/2018 tarihinde birlikte yapılan
Türkiye Büyük Millet Meclisi ve
Cumhurbaşkanlığı seçimleri
sonucunda Cumhurbaşkanının
andiçerek göreve başladığı tarihte
(9/7/2018)

7161

23, 29, Geçici Madde 76,

23 üncü maddesi ve 29 uncu maddesi
1/2/2019 tarihinde,
Geçici madde 76 1/1/2019 tarihinde

7162

9, 25, Mükerrer Madde 121, Geçici
Madde 89

Mükerrer Madde 121 1/1/2019
tarihinden itibaren verilmesi gereken
yıllık gelir ve kurumlar vergisi
beyannamelerinde indirim şartlarının
varlığı açısından dikkate alınmak
üzere yayımı tarihinde diğer maddeler
yayımı tarihinde
(30/1/2019)

7186

Madde 113, Geçici Madde 20

19/7/2019

6676
6728

6745

6753

6824

7061

7194

18, 23, 29, 40, 68, 86, 94, 103,
103 üncü maddesinde yapılan
Mükerrer Madde 121, Mükerrer Madde değişiklik 1/1/2019 tarihinden itibaren

Değiştiren
Kanunun
Numarası

7226

7256

193 sayılı Kanunun değişen veya
iptal edilen maddeleri

Yürürlüğe Giriş Tarihi

123, Geçici Madde 67, Geçici Madde
72, Geçici Madde 91

elde edilen gelirlere uygulanmak üzere
yayımı tarihinde,
23 üncü ve 29 uncu maddelerinde
yapılan değişiklik Kanunun yayım
tarihini izleyen ay başında,
18 inci ve 86 ncı maddelerinde yapılan
değişiklik -1/1/2020 tarihinden
itibaren elde edilen gelirlere
uygulanmak üzere yayımı tarihinde,
40 ıncı ve 68 inci maddelerinde
yapılan değişiklik 1/1/2020 tarihinden
itibaren başlayan vergilendirme
dönemi gelir ve kazançlarına
uygulanmak üzere yayımı tarihinde,
Mükerrer 121 inci maddesinde yapılan
değişiklik 1/1/2020 tarihinden itibaren
verilmesi gereken yıllık gelir ve
kurumlar vergisi beyannamelerinde
uygulanmak üzere yayımı tarihinde,
Geçici 72 nci maddesinde yer alan
“31/12/2019” ibaresini “31/12/2023”
şeklinde değiştiren hükmü yayımı
tarihinde, diğer hükümleri 1/1/2020
tarihinden itibaren elde edilen gelirlere
uygulanmak üzere yayımı tarihinde,
diğer hükümleri yayımı tarihinde
(7/12/2019)

26/3/2020

9 uncu, 89 uncu maddeleri ile geçici
67 nci maddesinin onüçüncü fıkrasının
ikinci paragrafına ibare eklenmesine
9, 89, 94, Mükerrer Madde 123, Geçici
ilişkin hükmü 1/1/2021 tarihinden
Madde 67, Geçici Madde 68, Geçici
itibaren elde edilen gelirlere
Madde 93
uygulanmak üzere yayımı tarihinde,
diğer maddeleri yayımı tarihinde
(17/11/2020)
Mükerrer Madde 20/A, 46, 89, 117

1/1/2021 tarihinden itibaren elde
edilen kazançlara uygulanmak üzere
yayımı tarihinde (26/10/2021)

Mükerrer Madde 20/B

1/1/2022 tarihinden itibaren elde
edilen kazançlara uygulanmak üzere
yayımı tarihinde (26/10/2021)

Mükerrer Madde 120

2022 yılı vergilendirme dönemine
ilişkin verilecek beyannamelerden
itibaren uygulanmak üzere yayımı
tarihinde (26/10/2021)

Mükerrer Madde 121

1/1/2022 tarihinden itibaren verilmesi
gereken yıllık gelir ve kurumlar
vergisi beyannamelerinde uygulanmak

7338

Değiştiren
Kanunun
Numarası

193 sayılı Kanunun değişen veya
iptal edilen maddeleri

Yürürlüğe Giriş Tarihi
üzere yayımı tarihinde (26/10/2021)

7341

7349

7394

Mükerrer Madde 20/C, 92, 94, , Geçici
Madde 92

26/10/2021

Geçici Madde 67

6/11/2021

25/12/2021

1/1/2022 tarihinden itibaren yapılan
23, 32, 64, 106, 108, 109, 110, 118, 122 ücret ödemelerine uygulanmak üzere
yayımı tarihinde (25/12/2021)
41, 66

15/4/2022

9/11/2022

Geçici Madde 82

1/1/2023 tarihinden itibaren elde
edilen gelir veya kazançlara
uygulanmak üzere yayımı tarihinde
( 9/11/2022 )

1/12/2022

Mükerrer Madde 20

1/1/2023 tarihinden itibaren elde
edilen gelir ve kazançlara uygulanmak
üzere yayımı tarihinde
(12/3/2023)

93, Geçici Madde 67, Geçici Madde
72,Geçici Madde 72

28/12/2023

Mükerer Madde 20/B, 40

1/1/2024 tarihinden itibaren elde edilen
kazançlara uygulanmak üzere yayımı
tarihinde

22, 89

1/1/2023 tarihinden itibaren elde edilen
gelirler ve kazançlara uygulanmak
üzere yayımı tarihinde

2/8/2024

69, 94

1/1/2025

74, Mükerrer Madde 120

1/1/2025 tarihinden itibaren başlayan
vergilendirme dönemleri gelir ve
kazançlarına ilişkin verilecek
beyannamelere uygulanmak üzere
yayımı tarihinde
(19/12/2025)

Geçici Madde 67

19/12/2025

7577

17/4/2026

7578

40, 89

1/5/2026

7420

7440

7491

7524

7566

193 SAYILI KANUNUN ÇEŞİTLİ MADDELERİNDEKİ ORAN VE
MİKTARLARDA KANUN HARİCİNDEKİ MEVZUAT İLE YAPILAN
DEĞİŞİKLİKLER CETVELİ
Değişiklik Yapan Mevzuatın
Tarihi / Türü
Numarası
25/10/1982
8/5521
20/12/1983
83/7511
23/12/1983
83/7518
20/12/1985
85/10172
20/12/1985
85/10175
1/12/1986
86/11239
12/12/1986
86/11307
21/12/1986
86/10380
25/3/1986
86/10415
9/12/1986
86/11306
23/12/1986
86/11330
12/3/1987
87/11565
27/4/1987
87/11812
14/7/1987
87/11987
16/12/1987
87/12338
30/12/1987

87/12467

30/12/1987
22/1/1988
19/2/1988
25/5/1988

87/12478
88/12567
88/12645
88/12966

Yayımlandığı Resmî Gazetenin
Tarihi
Numarası
28/11/1982
17882
26/12/1983
18263
30/12/1983
18267
26/12/1985
18970
26/12/1985
18970
10/12/1986
19307
23/12/1986
19320
22/2/1986
19027
7/3/1986
19040
23/12/1986
19320
31/12/1986
19328
14/3/1987
19400
6/6/1987
19479
27/8/1987
19557
28/12/1987
19678
19681
31/12/1987
(Mükerrer)
19/1/1988
19699
19/2/1988
19730
20/2/1988
19731
9/5/1988
19837

28/12/1988

88/13642

30/12/1988

20035

28/12/1988
25/3/1989
16/6/1989
21/7/1989

88/13644
89/13876
89/14258
89/14365

30/12/1988
25/3/1989
25/7/1989
19/8/1989

20035
20119
20232
20257

27/12/1989

89/14913

30/12/1989

20388

27/12/1989

89/14919

30/12/1989

20388

15/12/1990

3689

20/12/1990

20731

12/8/1991
2/10/1991

91/2074
91/2345

16/8/1991
31/10/1991

20962
21037

26/12/1991

91/2569

31/12/1991

21098

26/12/1991

91/2564

31/12/1991

30/1/1992
30/1/1992

92/2682
92/2683

12/2/1992
12/2/1992

21098
(Mükerrer)
21140
21140

Değişiklik Gören Madde
51
18, 21
13, 53
47, 48
94
13
46, 47, 48
94
94
Mükerrer 116
45, 75, 94
94
75, 94
94
45, 75, 94
31, 46, 48, 86, 87, 94, 103,
Mükerrer 116
94
94
94
75, 94
21, 31, 46, 48, 53, 68/10, 86,
87, 103, Mükerrer 116,
Geçici 32
94
Mükerrer 120
13, 53
94
17, 21, 31, 46, 48, 68/10, 86,
87, 103, Mükerrer 120
94
13, 17, 21, 24, Ek 2, 47, 53,
68, Mükerrer 80, 86, 87,
103, 111,112.
94
17
13, 21, 24/3, 31, 47/2, 53,
68/10, Mükerrer 80, 86, 87,
103, 111, 112 ve geçici 37
94
94
51

Değişiklik Yapan Mevzuatın
Tarihi / Türü
Numarası
20/5/1992
92/3078

Yayımlandığı Resmî Gazetenin
Tarihi
Numarası
28/5/1992
21241

22/12/1992

92/3892

31/12/1992

21452

17/11/1992
Tebliğ
Tebliğ
Tebliğ
Tebliğ

92/3802
165
167
168
170

31/12/1992
6/3/1991
12/4/1991
15/3/1992
28/1/1993

20/8/1999

99/13230

25/8/1999

30/12/1993

93/5142

31/12/1993

30/12/1993

93/5143

31/12/1993

30/12/1993

93/5146

31/12/1993

30/12/1993

93/5148

31/12/1993

27/1/1994
14/2/1994

94/5255
94/5307

9/2/1994
16/2/1994

21452
20806
20843
21172
21479
23797
(Mükerrer)
21805
(Mükerrer)
21805
(Mükerrer)
21805
(Mükerrer)
21805
(Mükerrer)
21844
21851

8/12/1994

94/6300

27/12/1994

22154

Tebliğ

179

2/1/1995

22159

12/1/1995
12/1/1995
15/2/1995
Tebliğ
17/7/1995

95/6429
95/6430
95/6595
183
95/7137

1/2/1995
1/4/1995
29/3/1995
6/4/1995
6/9/1995

22189
22245
22242
22250
22396

15/12/1995

95/7593

30/12/1995

22509

Tebliğ
Tebliğ
29/1/1996

189
190
96/7843

31/12/1995
11/1/1996
10/2/1996

30/9/1996

96/8635

31/10/1996

20/12/1996

96/8955

29/12/1996

22510
22520
22550
22803
(Mükerrer)
22862

Tebliğ

200

31/12/1996

22864

4/4/1996
Tebliğ

96/8005
199

12/4/1996
28/12/1996

31/3/1997

97/9516

30/6/1997

9/12/1997

97/10351

16/12/1997

22609
22861
23035
(Mükerrer)
23202

Değişiklik Gören Madde
94, 103
13, 17, 21, 24/3, 31, 47/2,
53, 68/10, Mükerrer 80, 86,
87, 103, 111, 112 ve Geçici
Madde 37
94
Geçici 35.
69
48, Geçici Madde 35
48, Geçici Madde 35
94
46, 47, 48
Mükerrer 120
13, 17, 21, 31, 33, 53, 68,
Mükerrer 80, 82, 111, 112
94
94
94
13, 17, 21, 31, 47, 53, 68
Mükerrer, 80, 82, 86, 87,
111, 112, Ek Madde 2
103, Mükerrer 116, Geçici
Madde 35
94
46, 48, 51, Geçici Madde 35
47
48
94
13, 17, 21, 23, 31, Ek 2, 53,
68, Mükerrer 80, 86, 87,
103, Mükerrer 111, 112,
Geçici Madde 35
48
Geçici Madde 35
47
94
94
13, 17, 21, 23, 53, 68,
Mükerrer 80, 112, Mükerrer
116, Geçici Madde 35
46
46
46
23, Ek Madde 2, 47, 86, 87,

Değişiklik Yapan Mevzuatın
Tarihi / Türü
Numarası

Yayımlandığı Resmî Gazetenin
Tarihi
Numarası
(Mükerrer)
31/12/1997
23217
23202
16/12/1997
(Mükerrer)
23315
16/4/1998
(Mükerrer)
23432
13/8/1998
(Mükerrer)
1/9/1998
23450
15/10/1998
23494
28/11/1998
23537
16/12/1997
23202
6/12/1998
23545
6/9/1998
23455
1/4/1999
23653
1/5/1999
23682
23797
25/8/1999
(Mükerrer)
30/10/1999
23861
16/12/1999
23908
24030
25/4/2000
(2. Mükerrer)
25/1/2000
23944
3/11/2000
24219
23892
30/11/1999
(Mükerrer)
30/12/1999
23922
20/12/2000
24266
20/12/2000
24266

24/12/1997

97/10416

Tebliğ

204

3/4/1998

98/10885

10/8/1998

98/11465

28/8/1998
7/10/1998
17/11/1998
Tebliğ
Tebliğ
BKK
BKK
Tebliğ

98/11593
98/11794
98/12030
205
215
98/11601
99/12626
62

20/8/1999

99/13230

Tebliğ
Tebliğ

65
228

BKK

2000/329

Tebliğ
Tebliğ

66
69

BKK

99/13645

Tebliğ
BKK
BKK

230
2000/1713
2000/1712

Tebliğ

238

22/12/2000

24268

BKK

2000/1689

8/12/2000

24254

Tebliğ
Tebliğ
Tebliğ
Tebliğ
Tebliğ
Tebliğ
BKK
Tebliğ
Tebliğ
Tebliğ
Tebliğ
BKK
Tebliğ
Tebliğ
Tebliğ

70
71
72
2001/2839
2001/2847
73
2001/3398
304
308
309
78
2002/5000
79
313
84

7/2/2001
6/5/2001
27/7/2001
17/8/2001
17/8/2001
3/11/2001
27/12/2001
5/4/2002
14/7/2002
2/10/2002
26/10/2002
30/12/2002
30/1/2003
20/3/2003
18/11/2003

24311
24394
24475
24496
24496
24472
24623
24717
24815
24894
24918
24979
25009
25054
25293

Değişiklik Gören Madde
103, Mükerrer 111
31
46, 48, 69
46
94
94
94
31
Geçici Madde 35
48
94
94
41
94
41
21, 23, Ek 2, 103
Mükerrer 120
41
41
31
47
94
75
21, 23, Ek Madde 2, 47, 48,
103
21, 23, 21, Ek Madde 2, 47,
48, 103
41
41
41
94
94
41
21, 23, 31, 103
Mükerrer 120
Mükerrer 120
Mükerrer 120
41
94
41
Mükerrer 120
41

Değişiklik Yapan Mevzuatın
Tarihi / Türü
Numarası
BKK
2003/6577

Yayımlandığı Resmî Gazetenin
Tarihi
Numarası
30/12/2003
25332

BKK

2003/6578

30/12/2003

25332

BKK

2004/8295

29/12/2004

25685

BKK

2005/9826

29/12/2005

26038

Tebliğ

Seri No: 266

28/12/2007

26740

BKK

2007/13044

26/12/2007

26742

Tebliğ

Seri No: 270

23/12/2008

27089

Tebliğ

Seri No: 271

31/12/2008

BKK

2009/14592

3/2/2009

27097
(6. Mükerrer)
27130

Tebliğ

Seri No: 273

29/12/2009

27447

BKK

2010/1182

29/12/2010

Tebliğ

Seri No: 278

29/12/2010

27800
27447
(6. Mükerrer)

Tebliğ

Seri No: 280

26/12/2011

28154

BKK

2012/3571

6/9/2012

28403

Tebliğ

Seri No: 284

31/12/2012

28514
(4. Mükerrer)

BKK

2013/5174

31/7/2013

28724

Tebliğ

Seri No: 285

30/12/2013

28867
(Mükerrer)

Tebliğ

Seri No: 287

30/12/2014

29221

Tebliğ

Seri No: 290

25/12/2015

29573

Tebliğ

Seri No: 296

27/12/2016

29931

Tebliğ

Seri No: 302

29/12/2017

30285
(Mükerrer)

BKK

2018/11674

5/5/2018

30412

Tebliğ

Seri No: 305

31/12/2018

30642
(3.Mükerrer)

Tebliğ

Seri No: 310

27/12/2019

30991
(2.Mükerrer)

Cumhurbaşkanı

1948

30/12/2019

30994

Değişiklik Gören Madde
94
19, 21, 23, Mükerrer 80, 82,
86,103
19, 21, 23, 31, 47, 48,
Mükerrer 80, 82, 86,
Mükerrer 121
21, 23, 31, 47, 48, 82, 86,
Mükerrer 121
21, 23/8, 31, 47, 48,
Mükerrer 80, 82, 86
103
21, 23, 31, 47, 48, Mükerrer
80, 82, 86
103
94
21, 23, 31, 47, 48, Mükerrer
80, 82, 86, 103
94, Geçici Madde 67
21, 23, 31, 47, 48, Mükerrer
80, 82, 86, 103
21, 23, 31, 47, 48, Mükerrer
80, 82, 86, 103, Geçici
Madde 67
75
21, 23, 31, 47, 48, Mükerrer
80, 82, 86, 103, Geçici
Madde 67
Geçici Madde 85
21, 23, 31, 47, 48, Mükerrer
80, 82, 86, 103, Geçici
Madde 67
21, 23, 31, 47, 48, Mükerrer
80, 82, 86, 103, Geçici
Madde 67
21, 23, 31, 47, 48, Mükerrer
80, 82, 86, 103, Geçici
Madde 67
21, 23, 31, 47, 48, Mükerrer
80, 82, 86, 103, Geçici
Madde 67
21, 23, 31, 47, 48, Mükerrer
80, 82, 86, 103, Geçici
Madde 67
23
21, 23, 31, 47, 48, Mükerrer
80, 82, 86, 89, 103,
Mükerrer 121
21, 23, 31, 40, 47, 48, 68,
Mükerrer 80, 82, 86, 89,
103, Mükerrer 121
Geçici Madde 90

Değişiklik Yapan Mevzuatın
Tarihi / Türü
Numarası
Kararı
Cumhurbaşkanı
3319
Kararı

Yayımlandığı Resmî Gazetenin
Tarihi
Numarası

Değişiklik Gören Madde

23/12/2020

31343

Seri No: 313

30/12/2020

31349 Mükerrer

9, 21, 23, 31, 40, 47, 48, 68,
Mükerrer 80 , 82, 86, 89,
103, Mükerrer 121

3491

4/2/2021

31385

4063

2/6/2021

31499

4311

30/7/2021

31553

Seri No: 317

21/12/2021

31696

9, 21, 23, 31, 40, 47, 48, 68,
Mükerrer Madde 80 , 82, 86,
103, Mükerrer Madde 121

4936

22/12/2021

31697

5799

8/7/2022

31890

Tebliğ

323

30/12/2022

32059
(2. Mükerrer)

Tebliğ

324

30/12/2022

32415
(2. Mükerrer)

6791

14/2/2023

32104

7343

7/7/2023

32241

9284

22/12/2024

32760

9286

22/12/2024

32760

30/12/2024

32768
(2. Mükerrer)

9, 21, 23, 31, 40, 47, 48, 68,
Mükerrer Madde 80 , 82, 86,
103, Mükerrer Madde 121

9707

30/3/2025

32857

10680

11/12/2025

33104

Geçici Madde 67

332

31/12/2025

33124
(5.Mükerrer)

9, 21, 23, 31, 40, 47, 48, 68,
Mükerrer Madde 80 , 82, 86,
103, Mükerrer Madde 121

Tebliğ
Cumhurbaşkanı
Kararı
Cumhurbaşkanı
Kararı
Cumhurbaşkanı
Kararı
Tebliğ
Cumhurbaşkanı
Kararı
Cumhurbaşkanı
Kararı

Cumhurbaşkanı
Kararı
Cumhurbaşkanı
Kararı
Cumhurbaşkanı
Kararı
Cumhurbaşkanı
Kararı
Tebliğ
Cumhurbaşkanı
Kararı
Cumhurbaşkanı
Kararı
Tebliğ

9, 21, 23, 31, 40, 47, 48, 68,
Mükerrer Madde 80 , 82, 86,
103, Mükerrer Madde 121
9, 21, 23, 31, 40, 47, 48, 68,
Mükerrer Madde 80 , 82, 86,
103, Mükerrer Madde 121

Akademik yorum ve analiz — GVK m. 126 şerhi

1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

gvk m. 126, «Madde 125 – Bu Kanun 1 Ocak 1961 tarihinde yürürlüğe girer.» başlığı altında, kanunun koruma amacını ve uygulama mimarisini somutlaştıran temel hükümlerden biridir. Madde, salt teknik bir usul kuralı olmanın ötesinde; piyasa güveni, alacaklının (hamilin) korunması, kayıt düzeni ve dürüst işlem ilkeleri arasında denge kuran bir normatif düğüm noktasıdır. Sistematik açıdan hüküm, kanunun önceki maddelerinde kurulan yükümlülük ve yaptırım rejimini tamamlar; sonraki maddelerle birlikte okunduğunda koruma zincirinin sürekliliği sağlanır. Ratio legis, çek ve benzeri ödeme araçlarının tedavül kabiliyetinin korunması, karşılıksızlık riskinin yönetilmesi ve kamu otoritesinin öngördüğü kayıt/denetim araçlarının işlemesidir. Tarihsel olarak 5941 sayılı Çek Kanunu, önceki dönem düzenlemelerinin (özellikle 3167 sayılı Kanun çizgisinin) bıraktığı boşlukları kapatmak ve modern bankacılık–risk merkezi altyapısıyla uyumlu bir rejim kurmak üzere ihdas edilmiştir. Madde metninin lafzı şöyledir (özet alıntı): Madde 126 – Bu Kanun hükümlerini Maliye Bakanı yürütür.

2. Maddedeki Kavramların Analizi

2.1. Maddenin konu edindiği temel hukuki ilişki

Madde 126, taraflar (çek hesabı sahibi, düzenleyen, hamil, muhatap banka ve ilgili kamu mercileri) arasındaki ilişkiyi belirli sonuçlara bağlamaktadır. Hukuki nitelik bakımından hüküm, çoğu zaman emredici karakter taşır; aksi kararlaştırılamayan yükümler, piyasa güveninin kolektif menfaatini korur. Kavramsal olarak «yükümlülük», «yasak», «ödeme», «bildirim», «kaldırma» veya «sistem» gibi unsurlar, maddenin lafzında bir araya gelerek operasyonel bir rejim kurar.

2.2. Usulî ve maddi unsurlar

Maddenin uygulanabilmesi için aranan şartlar, kural olarak (i) belirli bir fiilî durumun varlığı, (ii) kanunda öngörülen mercie başvuru veya işlem, (iii) süre ve şekil koşulları şeklinde gruplanabilir. Bu unsurların eksikliği, ya işlemi geçersiz/etkisiz kılar ya da yaptırım rejimini tetikler. Öğretide genel kabul gören görüşe göre, şekle bağlı işlemlerde şekle aykırılık ile esasa aykırılık birbirine karıştırılmamalı; her birinin sonucu ayrı değerlendirilmelidir.

2.3. Korunan menfaat ve muhataplar

Korunan menfaat yalnızca hamile ait bireysel alacak değil; aynı zamanda çekin ödeme aracı olarak güvenilirliği ve kayıt dışı ekonomiyle mücadele gibi kamusal menfaatlerdir. Muhatap bankanın rolü, klasik borçluluktan farklı olarak, kanunun yüklediği özel özen ve araştırma/bildirim/ödeme yükümleriyle genişlemiştir. Bu genişleme, bankayı «özel hukuk aktörü» olmaktan çıkarıp «kanuni güven mekanizmasının işleticisi» konumuna yaklaştırır.

2.4. Yaptırım ve sonuçlar

Maddenin öngördüğü sonuçlar — davanın düşmesi, hükmün ortadan kalkması, yasağın kalkması, bloke, sorumluluk tutarı, yönetmelikle kurulan sistem vb. — somut fıkralara göre değişir. Yaptırımın niteliği (cezai, idari, hukuki) doğru teşhis edilmeden, etkin pişmanlık, şikâyetten vazgeçme veya süreye bağlı kaldırma gibi kurumlar yanlış uygulanır. Doktrinde bu husus, yaptırımın amacının «cezalandırma» ile «alacağın tahsili/piyasa disiplini» arasında salınabileceği şeklinde değerlendirilmektedir.

3. Sistematik İlişkiler

- gvk m. 1 — Amaç ve kapsam: m. 126'nin yorumunda pusula işlevi görür; hamillerin korunması ve kayıt düzeni ilkeleri buradan taşınır.
- gvk m. 2 — Hesap açılışı ve defter rejimi: önleyici denetimin fiilî dayanağıdır.
- gvk m. 3 — İbraz, ödeme, karşılıksızlık: maddi ödeme ve tespit rejiminin merkezidir.
- gvk m. 5 — Ceza ve yasak rejimi: m. 126 ile sıkı bağ (özellikle etkin pişmanlık ve yasağın kaldırılması bağlamında).
- TTK çek hükümleri — Şekil, ibraz, rücu ve kambiyo ilişkileri; Çek Kanunu ile birlikte okunur (özel kanun–genel kanun ilişkisi).
- İİK m. 353 — İtiraz usulüne atıf içeren hükümlerde usulî yol haritası sağlar.

Bu ilişkiler, m. 126'nin «tek başına» uygulanamayacağını; aksine, kanunun bütüncül mimarisinin bir parçası olduğunu gösterir.

4. Uygulama: Yargı İçtihadı

Bu maddeye ilişkin son dönemde emsal karar tespit edilemedi; aşağıdaki değerlendirme madde metni, sistematik ve öğretideki genel kabuller çerçevesinde yapılmıştır.

Uygulamada tipik uyuşmazlık hatları şunlardır: (i) ödeme veya taahhüdün «tamamen» yapılıp yapılmadığı, (ii) faiz hesabının 3095 sayılı Kanun’a göre doğru kurulup kurulmadığı, (iii) yasağın MERSİS ve Risk Merkezi’ne bildirimi ile ilanın usulüne uygunluğu, (iv) şikâyetten vazgeçmenin kapsamı, (v) süreye bağlı kaldırma taleplerinde üç yıl/on yıl hesabı, (vi) elektronik/takas yoluyla ibrazın sonuçları. Mahkemeler ve Cumhuriyet savcılıkları, bu noktalarda belgeye dayalı ispatı aramakta; soyut beyanları yeterli görmemektedir.

Uygulayıcı için güvenli yöntem: her adımı tarih damgalı belgeye bağlamak, yasal mercie sunulan anlaşma/taahhüt/ödeme belgelerinin nüshalarını muhafaza etmek ve bildirim kanallarını (MERSİS, Risk Merkezi) doğrulanabilir biçimde işletmektir. Aksi hâlde, maddenin lehe sonuçları (davanın düşmesi, hükmün kalkması, yasağın kalkması) fiilen gerçekleşmez.

5. Pratik Örnek Olaylar

Olay 1 (kurmaca senaryo): Hamil H, düzenleyen D’nin keşide ettiği çekin karşılıksız çıkması üzerine şikâyette bulunur. D, yargılama sırasında çek bedelini ticari temerrüt faiziyle birlikte tamamen öder ve belgeleri mahkemeye sunar. Hukuki Analiz: gvk m. 126 (ve bağlantılı m. 5–6 rejimi) çerçevesinde, kanunun aradığı «tam ödeme» gerçekleşmişse mahkeme davanın düşmesine karar verebilir; yasağın kaldırılması ve ilgili mercilere bildirim usulü de devreye girer. Eksik faiz veya kısmi ödeme, lehe sonucun doğmasını engelleyebilir.

Olay 2 (kurmaca senaryo): D, mahkûmiyetin infazından sonra yasağın kaldırılmasını ister; aradan gerekli süreler geçmiştir. Mahkeme talebi inceler; itiraz yolu kanunun atıf yaptığı usule tabidir. Hukuki Analiz: Süre koşulları (üç yıl/on yıl tipi süreler) ve kesinleşme–bildirim adımları tamamlanmadan yasağın fiilen kalkmış sayılması hatalıdır. Bildirim ve ilan, maddenin kamuya açıklık boyutudur.

Olay 3 (kurmaca senaryo): Banka, takas yoluyla ibraz edilen çekte kısmi bloke uygular; hamil sorumluluk tutarının da ödenmesini talep eder. Hukuki Analiz: Hesaben ödeme/takas rejimine ilişkin hükümler, fiziki ibrazdan farklı sonuçlar doğurabilir; ancak kanunun bankaya yüklediği asgari sorumluluk tutarı, kural olarak ortadan kalkmaz. Bloke süreleri ve lehtar lehine koruma dikkatle uygulanmalıdır.

6. Pratik Uygulama Notları

- İspat: Ödeme, faiz, anlaşma, taahhüt, bildirim ve ilan belgeleri dosyada eksiksiz bulunmalıdır.
- Süreler: Kanunî ibraz, ödeme, yasağın kalkması ve itiraz süreleri karıştırılmamalı; her biri ayrı hesaplanmalıdır.
- Görevli merci: Yargılama aşaması / infaz sonrası / idari bildirim mercileri ayrımı net yapılmalıdır.
- Sık hata: Kısmi ödemeyi tam ödeme sanmak; faizsiz ödemeyi yeterli görmek; MERSİS–Risk Merkezi bildirimini atlamak; takas ibrazını fiziki ibrazla eşitlemek.
- Bankalar için: İç kontrol listeleri, personel eğitimi ve log kayıtları, özen yükümünün ispatında belirleyicidir.
- Hamil için: Fotokopi, bloke yazısı, karşılıksızlık şerhi ve takip yolları (kambiyo takibi, şikâyet) stratejik birlikte planlanmalıdır.

7. Eleştirel Değerlendirme

Madde 126, piyasa disiplini ile bireysel ödeme imkânını (etkin pişmanlık, süreye bağlı kaldırma, elektronik takas vb.) bir arada tutmaya çalışan modern bir denge arayışının ürünüdür. Olumlu yanı, alacağın tahsilini teşvik eden ve yasağı sonsuz bir damga olmaktan çıkaran esnekliktir. Eleştiriye açık yanları ise şunlardır: (i) usulî adımların çokluğu, bilgisiz borçlular için fiilî engel oluşturabilir; (ii) faiz ve «tam ödeme» hesabı uygulamada tartışma üretir; (iii) elektronik takas ile fiziki ibraz arasındaki sonuç farkları, hamiller açısından öngörülebilirlik sorununa yol açabilir; (iv) bildirim rejimlerinin gecikmesi, yasağın fiilî etkisini belirsizleştirir. Reform perspektifinden, sadeleştirilmiş dijital bildirim, standart faiz hesap cetvelleri ve hamil bilgilendirme zorunlulukları, maddenin etkinliğini artırabilir. Yine de mevcut metin, doğru uygulandığında hem alacaklıyı hem de ödeme yapan dürüst borçluyu koruyan işlevsel bir araçtır.

Bu çerçevede hüküm, salt lafzî okumayla sınırlı kalınmaksızın, kanunun bütünü ve korunan hukuki menfaatler dikkate alınarak uygulanmalıdır.

Bu bağlamda şu değerlendirme somut olaya taşınmalıdır: 1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

gvk m. 126, «Madde 125 – Bu Kanun 1 Ocak 1961 tarihinde yürürlüğe girer.» başlığı altında, kanunun koruma amacını ve uygulama mimarisini somutlaştıran temel hükümlerden biridir Taşıma yapılırken emredici–tamamlayıcı ayrımı, yaptırımın niteliği ve ispat külfeti açıkça tespit edilmelidir.

Uygulayıcı makamların, somut olayın özelliklerini gözetmekle birlikte, emredici nitelikteki çekirdek yükümlülüklerden ödün vermemesi gerekir.

Bu bağlamda şu değerlendirme somut olaya taşınmalıdır: 2. Maddedeki Kavramların Analizi

2.1. Maddenin konu edindiği temel hukuki ilişki

Madde 126, taraflar (çek hesabı sahibi, düzenleyen, hamil, muhatap banka ve ilgili kamu mercileri) arasındaki ilişkiyi belirli sonuçlar Taşıma yapılırken emredici–tamamlayıcı ayrımı, yaptırımın niteliği ve ispat külfeti açıkça tespit edilmelidir.

Öğretide genel kabul gören görüşe göre, bu tür düzenlemeler hem özel hukuk ilişkilerinin güvenliğini hem de kamu düzenine ilişkin menfaatleri birlikte korur.

Bu bağlamda şu değerlendirme somut olaya taşınmalıdır: 3. Sistematik İlişkiler

- gvk m. 1 — Amaç ve kapsam: m. 126'nin yorumunda pusula işlevi görür; hamillerin korunması ve kayıt düzeni ilkeleri buradan taşınır.
- gvk m. 2 — Hesap açılışı ve defter rejimi: önleyici deneti Taşıma yapılırken emredici–tamamlayıcı ayrımı, yaptırımın niteliği ve ispat külfeti açıkça tespit edilmelidir.

Doktrinde bu husus, sistematik yorum ve amaçsal yorum yöntemlerinin birlikte kullanılması gerektiği yönünde değerlendirilmektedir.

Bu bağlamda şu değerlendirme somut olaya taşınmalıdır: 4. Uygulama: Yargı İçtihadı

Bu maddeye ilişkin son dönemde emsal karar tespit edilemedi; aşağıdaki değerlendirme madde metni, sistematik ve öğretideki genel kabuller çerçevesinde yapılmıştır.

Uygulamada tipik uyuşmazl Taşıma yapılırken emredici–tamamlayıcı ayrımı, yaptırımın niteliği ve ispat külfeti açıkça tespit edilmelidir.

Uygulamada sık görülen hatalardan biri, hükmün istisnai veya dar yorumlanması gerektiği durumlarda genelleyici sonuçlara varılmasıdır; bu yaklaşım hukuki belirlilik ilkesine aykırı düşer.

Bu bağlamda şu değerlendirme somut olaya taşınmalıdır: 5. Pratik Örnek Olaylar

Olay 1 (kurmaca senaryo): Hamil H, düzenleyen D’nin keşide ettiği çekin karşılıksız çıkması üzerine şikâyette bulunur. D, yargılama sırasında çek bedelini ticari temerrüt faiziyle birlikte tamam Taşıma yapılırken emredici–tamamlayıcı ayrımı, yaptırımın niteliği ve ispat külfeti açıkça tespit edilmelidir.

Karşılaştırmalı olarak bakıldığında, benzer koruma mekanizmalarının kıymetli evrak ve ödeme araçları hukukunda sıkça kullanıldığı, ancak her sistemin kendi usul ve yaptırım mimarisine sahip olduğu bilinmektedir.

Bu bağlamda şu değerlendirme somut olaya taşınmalıdır: 6. Pratik Uygulama Notları

- İspat: Ödeme, faiz, anlaşma, taahhüt, bildirim ve ilan belgeleri dosyada eksiksiz bulunmalıdır.
- Süreler: Kanunî ibraz, ödeme, yasağın kalkması ve itiraz süreleri karıştırılmamalı; her bir Taşıma yapılırken emredici–tamamlayıcı ayrımı, yaptırımın niteliği ve ispat külfeti açıkça tespit edilmelidir.

Bu nedenle madde metnindeki her fıkra, birbiriyle bağlantılı bir koruma zincirinin halkası olarak okunmalı; tek bir fıkranın izole yorumu yetersiz kalabilir.

Bu bağlamda şu değerlendirme somut olaya taşınmalıdır: 7. Eleştirel Değerlendirme

İspat hukuku bakımından, ilgililerin özen yükümüne uygun davrandıklarını belgeleyebilmeleri, ileride doğabilecek sorumluluk iddialarına karşı kritik önem taşır.

Bu bağlamda şu değerlendirme somut olaya taşınmalıdır: 1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

Süreler, bildirimler ve kayıt yükümlülükleri, maddenin fiilî etkinliğini sağlayan operasyonel araçlardır; bunlar ihmal edildiğinde maddenin koruyucu etkisi zayıflar.

Bu bağlamda şu değerlendirme somut olaya taşınmalıdır: 2. Maddedeki Kavramların Analizi

2.1. Maddenin konu edindiği temel hukuki ilişki

Sonuç olarak, maddenin uygulanmasında hem hak sahiplerinin korunması hem de dürüst işlem yapanların meşru menfaatleri dengeli biçimde gözetilmelidir.

Bu bağlamda şu değerlendirme somut olaya taşınmalıdır: 3. Sistematik İlişkiler

Normun lafzı ile amacı çatışıyormuş gibi göründüğünde, korunan hukuki menfaat ve sistematik konum öncelikli yorum ölçütü olarak alınmalıdır.

Bu bağlamda şu değerlendirme somut olaya taşınmalıdır: 4. Uygulama: Yargı İçtihadı

Bu maddeye ilişkin son dönemde emsal karar tespit edilemedi; aşağıdaki değerlendirme madde metni, sistematik ve öğretideki genel kabuller çerçevesinde yapılmıştır.

Uygulamada tipik uyuşmazl Taşıma yapılırken emredici–tamamlayıcı ayrımı, yaptırımın niteliği ve ispat külfeti açıkça tespit edilmelidir.

Bankalar, idare ve yargı organları arasındaki görev paylaşımı netleştirilmeden maddenin fiilî etkisi zayıflar; bu nedenle yetki–görev haritası dosya bazında kurulmalıdır.

Bu bağlamda şu değerlendirme somut olaya taşınmalıdır: 5. Pratik Örnek Olaylar

Dijital kayıt, risk merkezi ve sicil altyapıları, maddenin modern uygulanmasının omurgasını oluşturur; eksik kayıt, maddi hakkı ispatta kırılgan hale getirir.

Bu bağlamda şu değerlendirme somut olaya taşınmalıdır: 6. Pratik Uygulama Notları

Hamiller yönünden, hızlı ve belgelenebilir başvuru yolları; borçlular yönünden ise kanuni lehe imkânların (ödeme, süre, kaldırma) öngörülebilir işletilmesi esastır.

Bu bağlamda şu değerlendirme somut olaya taşınmalıdır: 7. Eleştirel Değerlendirme

Yorumda aşırı genişletme kadar aşırı daraltma da sakıncalıdır; her ikisi de hukuki güvenlik ilkesini zedeler.