Av. Fethi Güzel

dmk · DMK 239

DMK 239 — DMK Madde 239 (DMK m. 239)

Arama adları: DMK 239 · DMK madde 239 · DMK m. 239 · DMK m 239 — resmî metin ve akademik şerh: Av. Fethi Güzel Hukuk Portalı.

Resmî metin — DMK Madde 239

Madde 238 – (Mülga : 23/12/1972 – KHK-2/5)

---

Madde 239 – Bu Kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.
I SAYILI CETVEL
(Ek: 9/4/1990-KHK-418/3 md.; İptal: Anayasa Mahkemesinin 5/2/1992 tarihli ve
E.1990/22, K.1992/6 sayılı Kararı ile; Yeniden düzenleme: 18/5/1994-KHK-527/3
md.) (Değişik:1/7/2022-7417/6 md.)
HİZMET SINIFLARI İTİBARİYLE UNVAN VEYA AYLIK ALINAN
DERECELERE GÖRE EK GÖSTERGELER
UNVANI

Derece

Ek Göstergeler

I- GENEL İDARE HİZMETLERİ SINIFI
a) aa) Diyanet İşleri Başkanı
9000
bb) Başbakanlık Müsteşarı, Bakan Yardımcısı,
Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanı,
Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı

1

b) Müsteşarlar, Milli Güvenlik Kurulu Genel Sekreteri

1

7800

c) Başbakanlık Teftiş Kurulu Başkanı, Başbakanlık
Yüksek Denetleme Kurulu Başkanı, Devlet Personel
Başkanı, Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanı,
Toplu Konut İdaresi Başkanı, Gelir İdaresi Başkanı,
Talim ve Terbiye Kurulu Başkanı, Türk İşbirliği ve
Koordinasyon Ajansı Başkanı, Sosyal Güvenlik
Kurumu Başkanı, Türkiye İstatistik Kurumu Başkanı,
Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanı,
Kentsel Dönüşüm Başkanı324

1

7600

d) GAP İdaresi Başkanı, Doğu Anadolu Projesi Bölge
Kalkınma İdaresi Başkanı, Konya Ovası Projesi Bölge
Kalkınma İdaresi Başkanı, Doğu Karadeniz Projesi
Bölge Kalkınma İdaresi Başkanı, Kalkınma
Araştırmaları Merkezi Başkanı, Ulaştırma, Denizcilik
ve Haberleşme Araştırmaları Merkezi Başkanı,
Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Başkanı,
Kamu Ortaklığı İdaresi Başkanı, Başbakan

1

7000

8000

7/11/2023 tarihli ve 7471 sayılı Kanunun 1 inci maddesiyle Ekli (I) sayılı Ek Gösterge Cetvelinin; “I- Genel
İdare Hizmetleri Sınıfı” bölümünün (c) bendine “Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanı” ibaresinden
sonra gelmek üzere “, Kentsel Dönüşüm Başkanı” ibaresi ve (d) bendine “Yurtdışı Türkler ve Akraba
Topluluklar Başkanlığı Başkan Yardımcısı,” ibaresinden sonra gelmek üzere “Kentsel Dönüşüm Başkan
Yardımcısı,” ibaresi eklenmiştir.
324

Derece

Ek Göstergeler

e) Başbakan Müşavirleri, Adalet Bakanlığı Bakanlık
Yüksek Müşavirleri, Türkiye İstatistik Kurumu
Başkan Yardımcıları, Toplu Konut İdaresi Başkan
Yardımcıları

1

5900

f) Bakanlar Kurulu Sekreteri, Başbakanlık Başkanları,
Avrupa Birliği Bakanlığı Başkanları, Atatürk Kültür,
Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Başkan Yardımcıları ile
Atatürk Araştırma Merkezi, Türk Dil Kurumu, Türk
Tarih Kurumu ve Atatürk Kültür Merkezi Başkanları,
Başbakanlık Özel Kalem Müdürü, Adli Tıp Kurumu
Başkanı, Milli Kütüphane Başkanı, Başbakanlık
Yüksek Denetleme Kurulu Üyesi, Yükseköğretim
Kurulu Genel Sekreteri, Büyük Şehir Belediye Genel
Sekreteri, Talim ve Terbiye Kurulu Üyesi, Din İşleri
Yüksek Kurulu Üyesi, GAP İdaresi Başkan

1

5400

UNVANI
Başmüşaviri, Başbakanlık Müsteşar Yardımcıları,
Diyanet İşleri Başkan Yardımcıları, Din İşleri Yüksek
Kurulu Başkanı, Mushafları İnceleme ve Kıraat
Kurulu Başkanı, Diyanet Akademisi Başkanı,
Büyükelçi ve Daimi Temsilci unvanını kazanmış
olanlar, Müsteşar Yardımcıları, Milli Güvenlik Kurulu
Genel Sekreter Yardımcısı ve Genel Müdürler,
Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Başkanı, Türkiye İlaç
ve Tıbbî Cihaz Kurumu Başkanı, Türkiye Kamu
Hastaneleri Kurumu Başkanı, Dışişleri Bakanlığı
Stratejik Araştırmalar Merkezi Başkanı, Strateji
Geliştirme Başkanları, Yurtdışı Türkler ve Akraba
Topluluklar Başkanlığı Başkan Yardımcısı, Afet ve
Acil Durum Yönetimi Başkanlığı Başkan Yardımcısı,
Kentsel Dönüşüm Başkan Yardımcısı, Gelir İdaresi
Başkan Yardımcısı, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkan
Yardımcısı, Bakanlıklar merkez teşkilatına dahil Kurul
Başkanları, Bakanlık Rehberlik ve Teftiş Başkanları,
Bakanlık Rehberlik ve Denetim Başkanları, Bakanlık
Denetim Hizmetleri Başkanları, Özel Çevre Koruma
Kurumu Başkanı, Hazine Müsteşarlığı Bankalar
Yeminli Murakıpları Kurulu Başkanı, Hazine
Kontrolörleri Kurulu Başkanı, Denizcilik Müsteşarlığı
Teftiş Kurulu Başkanı ile Sigorta Denetleme Kurulu
Başkanı, Türk Patent ve Marka Kurumu Başkanı,
Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanı, Milli
Savunma Bakanlığı Akaryakıt İkmal ve NATO POL
Tesisleri İşletme Başkanı, Sosyal Güvenlik Kurumu
Rehberlik ve Teftiş Başkanı, Diyanet İşleri Başkanlığı
Rehberlik ve Teftiş Başkanı, Türkiye Atom Enerjisi
Kurumu Başkanı, Helal Akreditasyon Kurumu Genel
Sekreteri324325

UNVANI

Derece

Ek Göstergeler

1

4200

2

3600

3

2800

4

2200

5

1900

6

1750

7

1550

8

1450

Yardımcısı, Doğu Anadolu Projesi Bölge Kalkınma
İdaresi Başkan Yardımcısı, Konya Ovası Projesi Bölge
Kalkınma İdaresi Başkan Yardımcısı, Doğu Karadeniz
Projesi Bölge Kalkınma İdaresi Başkan Yardımcısı,
(…)325 Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkan
Yardımcısı, Vergi Dairesi Başkanı (Ankara, İstanbul,
İzmir)
g) En az üç yıl süreli yükseköğretim veren fakülte ve
yüksekokulları bitirerek mesleğe özel yarışma sınavı
ile giren ve belirli süreli meslek içi eğitimden sonra
özel bir yeterlik sınavı sonunda (veya yüksek
öğrenimli olup, özel kanunların öngördüğü şartları
taşıyanlardan en az sekiz yıl mesleki görev yaptıktan
sonra yine bu kanunların öngördüğü usule göre
seçilerek) atanan Başbakanlık, Bakanlık, Müsteşarlık,
Diyanet İşleri Başkanlığı ve Bağımsız Genel
Müdürlük ve Büyük Şehir Belediyesiyle Büyük Şehir
Belediye sınırları içindeki ilçe Belediyeleri
Müfettişleri, Başbakanlık Uzmanları, Adalet
Uzmanları, Seçim Uzmanları, Milli Savunma
Uzmanları, İçişleri Uzmanları, Dışişleri Uzmanları,
Çalışma Uzmanları, Yurt Dışı İşçi Hizmetleri
Uzmanları, İş Sağlığı ve Güvenliği Uzmanları, Enerji
ve Tabii Kaynaklar Uzmanları, Kültür ve Turizm
Uzmanları, Aile ve Sosyal Politikalar Uzmanları,
İnsan Hakları ve Eşitlik Uzmanları, Sanayi ve
Teknoloji Uzmanları, Çevre ve Şehircilik Uzmanları,
Gençlik ve Spor Uzmanları, Gıda, Tarım ve
Hayvancılık Uzmanları, Gümrük ve Ticaret
Uzmanları, İhracatı Geliştirme Uzmanları, Orman ve
Su İşleri Uzmanları, Diyanet İşleri Uzmanları, Din
İşleri Yüksek Kurulu Uzmanları, Devlet Personel
Uzmanları, Milli Güvenlik Kurulu Genel Sekreterliği
Uzmanları, Afet ve Acil Durum Yönetimi Uzmanları,
Devlet Gelir Uzmanları, Tapu ve Kadastro Uzmanları,
Meteoroloji Uzmanları, Basın ve Enformasyon
Uzmanları, Yüksek Kurum Uzmanları, Ölçme, Seçme
ve Yerleştirme Merkezi Uzmanları, Savunma Sanayii
Uzmanları, Vakıf Uzmanları, Sınai Mülkiyet
Uzmanları, TİKA Uzmanları, Özelleştirme İdaresi
Başkanlığı Uzmanları, Yurtdışı Türkler ve Akraba
Topluluklar Uzmanları, Yazma Eser Uzmanları,

21/11/2024 tarihli ve 7533 sayılı Kanunun 13 üncü maddesi ile bu bölümün (f) bendinde yer alan
“Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı Başkan Yardımcısı,” ibaresi çıkarılmış, (d) bendinde yer
alan “Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkan Yardımcısı,” ibaresinden sonra gelmek üzere
“Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı Başkan Yardımcısı,” ibaresi eklenmiştir.
325

UNVANI

Derece

Ek Göstergeler

1

3600

2

3000

3

2200

4

2100

5

1800

6

1700

7

1500

8

1400

1

3600

İstihdam Uzmanları, Çalışma ve Sosyal Güvenlik
Eğitim Uzmanları, Bakanlık ve Bağlı Kuruluşların
Avrupa Birliği Uzmanları, Göç Uzmanları,
Yükseköğretim Kurulu Uzmanları, Kalkınma
Bakanlığı Planlama Uzmanları, Başbakanlık Yüksek
Denetleme Kurulu Uzmanları, Dışişleri Meslek
Memurları ile Konsolosluk ve İhtisas Memurları,
Maliye Bakanlığı Vergi Müfettişleri ile Hazine
Müsteşarlığı Bankalar Yeminli Murakıpları ve Hazine
Kontrolörleri, Hazine Uzmanları, Sigorta Denetleme
Uzmanları ile Aktüerleri, Dış Ticaret Uzmanları,
Avrupa Birliği İşleri Uzmanları, Çalışma ve Sosyal
Güvenlik Bakanlığı İş ve İş Güvenliği Müfettişleri ve
Bakanlıkların Merkez Teşkilatına dahil Genel
Müdürlükleri Kontrolörleri ve İçişleri Bakanlığı
Dernekler Denetçileri ile Sosyal Güvenlik Kurumu
Müfettişleri, Sosyal Güvenlik Uzmanları, Ulaştırma ve
Haberleşme Uzmanları, Havacılık ve Uzay
Teknolojileri Uzmanları, Denizcilik Uzmanları, Sağlık
Uzmanları ve Sağlık Denetçileri, Milli Savunma
Bakanlığı Akaryakıt İkmal ve NATO POL Tesisleri
İşletme Başkanlığı Müfettişleri, Türkiye İstatistik
Kurumu Uzmanları, Enerji ve Tabii Kaynaklar
Denetçileri ile 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve
Kontrol Kanunu hükümlerine göre atanan İç
Denetçiler, Milli Eğitim Uzmanları, Bakanlık Maarif
Müfettişleri ve Maarif Müfettişleri, Aile ve Sosyal
Politikalar Denetçileri, Gençlik ve Spor Denetçileri,
Maliye Uzmanları, Helal Akreditasyon Uzmanları

h) En az 3 yıl süreli yükseköğretim veren fakülte ve
yüksekokulları bitirerek mesleğe özel yarışma sınavı
ile giren ve belirli süreli meslek içi eğitimden sonra
özel bir yeterlik sınavı sonunda atanan Gelir
Uzmanları, İl İstihdam Uzmanları, Mali Hizmetler
Uzmanları, Vergi İstihbarat Uzmanları, İçişleri
Bakanlığı Planlama Uzmanları, İl Göç Uzmanları,
Ürün Denetmenleri, Gümrük ve Ticaret Denetmenleri,
Sosyal Güvenlik Denetmenleri, Defterdarlık
Uzmanları kadrosuna atanmış olanlar

ı) Bölge müdür yardımcısı, il müdür yardımcısı, ilçe
müdürü, daire başkan yardımcısı, başkan yardımcısı,
şube müdürü, sayman, şube müdür yardımcısı, müdür

UNVANI
yardımcısı, sayman yardımcısı, hazine sayman
yardımcısı, yüksekokul sekreteri, enstitü sekreteri,
merkez sekreteri, kurum sekreteri, birlik sekreteri,
savunma sekreteri, genel sekreter, genel sekreter
yardımcısı, sivil savunma uzmanı kadrolarında
bulunanlar, diğer müdür ve başkan unvanlı kadrolar ile
bunların yardımcıları, (II) sayılı Cetvelde sayılan
unvanların birinci derece dışındaki kadrolarında
bulunanlar

Derece

Ek Göstergeler

2

3000

3

2200

4

2100

1

2800

2

2200

3

1700

4

1400

1

2100

2

1700

3

1400

4

1250

1

4200

2

3600

3

2800

4

2200

5

1900

6

1750

7

1550

8

1450

i) Bu sınıfa dahil olup da yukarıda sayılanlar dışında
kalanlardan,

1. Yükseköğrenim mezunları

2. Diğerleri

II- TEKNİK HİZMETLER SINIFI

a) Kadroları bu sınıfa dahil olup, en az 4 yıl süreli
yükseköğretim veren fakülte veya yüksekokullardan
mezun olarak yürürlükteki hükümlere göre Yüksek
Mühendis, Mühendis, Yüksek Mimar, Mimar, Peyzaj
Mimarı ve İç Mimar ile şehir plancısı ve Bölge
Plancısı unvanını almış olanlar326

30/3/2023 tarihli ve 7446 sayılı Kanunun 1 inci maddesiyle bu bentte yer alan “ve Mimar” ibaresi “, Mimar,
Peyzaj Mimarı ve İç Mimar” şeklinde değiştirilmiştir.
326

UNVANI

b) Kadroları bu sınıfa dahil olup, en az 4 yıl süreli
yükseköğretim veren fakülte ve yüksekokullardan
mezun olarak yürürlükteki hükümlere göre Jeolog,
Hidrojeolog, Hidrolog, Jeomorfolog, Jeofizikçi,
Fizikçi, Matematikçi, İstatistikçi, Yöneylemci (hareket
araştırmacısı), Matematiksel İktisatçı, Ekonomici ve
Kimyager unvanını almış olanlarla Teknik Yüksek
Öğretmen Okulu mezunları

c) Kadroları bu sınıfa dahil olup da yukarıda sayılanlar
dışındaki yükseköğrenim mezunları ile Yüksek
Tekniker ve Tekniker unvanını almış olanlar

d) Kadroları bu sınıfa dahil olup da yukarıda sayılanlar
dışında kalanlar

Derece

Ek Göstergeler

1

3600

2

3000

3

2200

4

2100

5

1800

6

1700

7

1500

8

1400

1

2800

2

2200

3

2100

4

1700

1

2100

2

1700

3

1400

4

1250

1

4200

2

3600

3

2800

4

2200

5

1900

6

1750

7

1550

8

1450

III- SAĞLIK HİZMETLERİ SINIFI

a) Uzman Tabip, Tabip, Diş Hekimi, Uzman Veteriner
Hekim, Veteriner Hekim, Eczacı, Biyolog, Tıpta
Uzmanlık Tüzüğünde belirtilen dallarda uzmanlık
belgesi alanlar veya bu dallarda uzmanlık unvanını
doktora aşaması ile kazanmış bulunanlar

UNVANI

Derece

Ek Göstergeler

1

3600

2

3000

3

2200

4

2100

5

1800

6

1700

7

1500

8

1400

1

2100

2

1700

3

1400

4

1250

1

3600

2

3000

3

2200

4

2100

5

1800

6

1700

7

1500

8

1400

1

3600

2

3000

b) Yükseköğrenim mezunları

c) Kadroları bu sınıfa dahil olup da yukarıda sayılanlar
dışında kalanlardan diğerleri

IV- (EĞİTİM VE ÖĞRETİM HİZMETLERİ
SINIFI
Kadroları bu sınıfa dahil olanlardan;

Öğretmen

V- AVUKATLIK HİZMETLERİ SINIFI
Kadroları bu sınıfa dahil olanlardan

Derece

Ek Göstergeler

3

2200

4

2100

5

1800

6

1700

7

1500

8

1400

1

3600

2

3000

3

2200

4

2100

5

1800

6

1700

7

1500

8

1400

1

2100

2

1700

3

1400

4

1250

a) Emniyet Genel Müdürü

1

7600

b) Teftiş Kurulu Başkanı, Polis Akademisi Başkanı ve
Emniyet Genel Müdür Yardımcıları, Ankara, İstanbul,
İzmir İllerinin İl Emniyet Müdürleri

1

6400

c) Daire Başkanları ile Diğer Birinci Sınıf Emniyet
Müdürleri

1

5400

UNVANI

VI- DİN HİZMETLERİ SINIFI
Kadroları bu sınıfa dahil olanlardan;

a) Yükseköğrenim mezunları

b) Diğerleri

VII- EMNİYET HİZMETLERİ SINIFI

UNVANI

d) Kadroları bu sınıfa dahil olup da Emniyet Müdürü
sıfatını kazanmış olanlar ile emniyet amirleri

e) Başkomiser ile Komiser Yardımcısı rütbesi arasında
olanlar

Derece

Ek Göstergeler

1

4800

2

4200

3

3600

4

3000

1

4200

2

3600

3

3000

4

2200

1

3600

2

3000

3

2200

4

2100

5

1800

6

1700

7

1500

8

1400

1

2100

2

1700

3

1400

4

1250

1

7800

f) Kadroları bu sınıfa dahil olup da, yukarıda sayılanlar
dışında kalanlardan;

aa) Yükseköğrenim mezunları

bb) Diğerleri

VIII- MÜLKİ İDARE AMİRLİĞİ HİZMETLERİ
SINIFI
a) Müsteşar, Vali
b) Birinci Sınıf Mülki İdare Amirlerinden (Genel İdare
Hizmetleri Sınıfında aynı görev unvanları için

6400

UNVANI

Derece

belirlenen ek gösterge rakamlarından düşük olmamak
üzere)

1 inci derecenin
4 üncü kademesi

1 inci derecenin
4 üncü kademesi

1
c) Kadroları bu sınıfa dahil olup da; yukarıda
sayılanlar dışında kalanlar (1 inci derecenin
kademelerinden aylık alanlar için Genel İdare
Hizmetleri Sınıfında aynı görev unvanları için
belirlenen ek gösterge rakamlarından düşük olmamak
üzere)

Ek Göstergeler

2
3
4
5
6
7
8
9

5400

4600
4200
3600
2900
2800
2200
2100
1900
1750

IX- YARDIMCI HİZMETLER SINIFI
Kadroları bu sınıfa dahil olanlardan

1-4
dereceler

600

II SAYILI CETVEL
(Ek cetvel: 9/4/1990 – KHK-418/3 md.; İptal: Anayasa Mahkemesinin 5/2/1992
tarihli ve E.1990/22, K.1992/6 sayı kararı ile; Yeniden düzenleme: 18/5/1994 – KHK527/3 md.) (Değişik:1/7/2022-7417/6 md.)

KADROLARI GENEL İDARE HİZMETLERİ SINIFININ BİRİNCİ
DERECESİNDE BULUNANLARIN EK GÖSTERGELERİ
UNVANI

Derece

Ek
Göstergeler

Derece

Ek
Göstergeler

a) Mali Suçları Araştırma Kurulu Başkan Yardımcısı,
Vergi Denetim Kurulu Başkan Yardımcısı, Milli
Kütüphane Başkan Yardımcısı, Genel Müdür
Yardımcısı, I. Hukuk Müşaviri, Hazine ve Maliye
Bakanlığı Hukuk Müşaviri, Daire Başkanı (Ana ve
Yardımcı Hizmet Birimi), Yüksek Fen Kurulu Üyesi,
Millî Eğitim Bakanlığı Bilgi İşlem Grup Başkanı ile
İnşaat ve Emlak Grup Başkanı

1

4400

b) Başbakanlık Müşaviri, Başbakanlık Başkan
Yardımcısı, Bakanlık Müşaviri, Başbakanlık Basın
Müşaviri, Elçi – Müsteşar, I. Sınıf Başkonsolos,
Büyükelçilik I. Müsteşarı, Daire Başkanı, Dış Politika
Danışma Kurulu Üyesi, Dışişleri Bakanlığı Eğitim
Merkezi Sekreteri, İl İdare Kurulu üyesi, Bakanlık İl
Müdürleri ile Ankara, İstanbul ve İzmir illerindeki
diğer Bakanlık İl Müdürleri, Bakanlık Bölge Müdürü,
Maliye Başkanı, Milli Emlak Dairesi Başkanı, İş
Sağlığı ve Güvenliği Araştırma ve Geliştirme
Enstitüsü Başkanı, Avrupa Birliği Bakanlığı Daire
Başkanları, Serbest Bölge Müdürü, Genel Müdürlük
ve Başkanlık Daire Başkanı, Millî Eğitim Bakanlığı
Grup Başkanı

1

4200

1

4400

UNVANI
1- BAŞBAKANLIK VE BAKANLIKLARDA

2- YARGI KURULUŞLARI, BAĞLI VE İLGİLİ
KURULUŞLAR İLE YÜKSEK ÖĞRETİM
KURULUŞLARINDA
a) Devlet Personel Başkanlığı Başkan Yardımcısı,
Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Başkan Yardımcısı,
Türkiye İlaç ve Tıbbî Cihaz Kurumu Başkan
Yardımcısı, Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu
Başkan Yardımcısı, Türk Patent ve Marka Kurumu
Başkan Yardımcısı, Atom Enerjisi Kurumu Başkan
Yardımcısı, Özel Çevre Koruma Kurumu Başkan
Yardımcısı, Milli Savunma Bakanlığı Akaryakıt İkmal
ve NATO POL Tesisleri İşletme Başkan Yardımcısı,
Adli Tıp Kurumu Başkan Yardımcısı, Atatürk Kültür,
Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Denetleme Kurulu
Başkanı ile Atatürk Araştırma Merkezi, Türk Dil
Kurumu, Türk Tarih Kurumu, Atatürk Kültür Merkezi
Başkan Yardımcıları, Teftiş Kurulu Başkanı, Teftiş ve
Kontrol Kurulu Başkanı, Teftiş ve Tetkik Kurulu
Başkanı, Genel Müdürlük Rehberlik ve Teftiş Başkanı,
Genel Müdür Yardımcısı, I. Hukuk Müşaviri, Vakıflar
Meclisi Üyesi, Hazine Müsteşarlığı Daire Başkanı

UNVANI

Derece

Ek
Göstergeler

1

4200

1

4200

1

3600

(Ana ve Yardımcı Hizmet Birimi), Milli Güvenlik
Kurulu Genel Sekreterliği Daire Başkanı, Gelir İdaresi
Daire Başkanı, Türkiye İstatistik Kurumu Daire
Başkanı, Sosyal Güvenlik Kurumu Aktüerya ve Fon
Yönetimi Daire Başkanı, Sosyal Güvenlik Kurumu
İnsan Kaynakları Daire Başkanı, Sosyal Güvenlik
Kurumu Destek Hizmetleri Daire Başkanı, Sosyal
Güvenlik Kurumu İnşaat ve Emlak Daire Başkanı,
Sosyal Güvenlik Kurumu Eğitim, Araştırma ve
Geliştirme Merkezi Başkanı, Yükseköğretim Kurulu
Genel Sekreter Yardımcısı, Üniversite Genel Sekreteri,
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Eğitim ve Araştırma
Merkezi Başkanı
b) Yönetim Kurulu Üyesi, A.O.Ç. Müdürü, Milli
Güvenlik Kurulu Genel Sekreterliği Genel Sekreter
Müşaviri, Türkiye Yazma Eserler Başkanlığı Daire
Başkanı, Türkiye Yazma Eserler Başkanlığı Araştırma
ve Eğitim Merkezi Müdürü, Türkiye Yazma Eserler
Başkanlığı Bölge Müdürü, Türkiye Yazma Eserler
Başkanlığı Müşaviri, Yurtdışı Türkler ve Akraba
Topluluklar Başkanlığı Daire Başkanı, Afet ve Acil
Durum Yönetimi Başkanlığı Daire Başkanı, Vergi
Dairesi Başkanı, Sosyal Güvenlik İl Müdürü (Ankara,
İstanbul, İzmir), Üniversitelerarası Kurul Sekreteri,
Müşavir (Müsteşarlıklarda), Türkiye İstatistik Kurumu
Bölge Müdürü, Daire Başkanı, Gelir İdaresi Grup
Başkanı, Milli Güvenlik Kurulu Genel Sekreterliği
Grup Başkanı, Tapu ve Kadastro Bölge Müdürü,
Diyanet İşleri Başkanlığı Başkanlık Müşavirleri,
Diyanet İşleri Başkanlığı Daire Başkanı, Din İşleri
Yüksek Kurulu Sekreteri, İl Müftüsü, Diyanet İşleri
Başkanlığı Dinî Yüksek İhtisas Merkezi Müdürü,
Mushafları İnceleme ve Kıraat Kurulu Üyesi, Sosyal
Güvenlik Kurumu Daire Başkanları, Sayıştay
Başkanlığı Birim Başkanı, Sayıştay Başkanlığı Strateji
Geliştirme Birim Başkanı
3- MAHALLİ İDARELER İLE BAĞLI VE
İLGİLİ KURULUŞLARDA
Büyükşehir Belediye Teftiş Kurulu Müdürü,
Büyükşehir Belediye Genel Sekreter Yardımcısı,
Teftiş Kurulu Başkanı, Genel Müdür Yardımcıları
4- BAŞBAKANLIK VE BAKANLIKLARDA
Hukuk Müşaviri, Bakanlık Özel Kalem Müdürü, Basın

UNVANI

Derece

Ek
Göstergeler

1

3600

ve Halkla İlişkiler Müşaviri, Başbakanlık Merkez
Teşkilatında Araştırmacı, Dışişleri Bakanlığı Özel
Müşaviri, Savunma Sekreteri, Bütçe Dairesi Başkanı,
Saymanlık Müdürü, Bakanlık İl Müdürü, Askeri
Defterdar, Muhasebe Müdürü, Muvazzaf Uzlaşma
Komisyonu Başkanı, Milli Emlak Müdürü, Cezaevi
Müdürü, Denetimli Serbestlik Müdürü, Nüfus ve
Vatandaşlık Müdürü, İl Sosyal Etüt ve Proje Müdürü,
Bayındırlık ve İskan Müdürü, İstanbul Atatürk Kültür
Merkezi Müdürü, Müze Müdürü (İstanbul Topkapı),
Okul Müdürü (Unvanlılar dahil), Maliye Kursu
Müdürü, Muhakemat Müdürü, Hastane Müdürü, İş
Sağlığı ve Güvenliği Araştırma ve Geliştirme
Enstitüsü Başkan Yardımcısı, İş Sağlığı ve Güvenliği
Araştırma ve Geliştirme Enstitüsü Bölge Laboratuvar
Müdürü, Gemi Sürvey Kurulu Başkanı, İstanbul
Validebağ Sanatoryum ve Öğr. Hst. Başk., Sivil
Savunma Koleji Müdürü, Defterdar Yardımcısı,
Ekonomi Bakanlığı Bölge Müdür Yardımcısı ve
Serbest Bölge Müdür Yardımcısı, Gümrük ve Ticaret
Bakanlığı Bölge Müdür Yardımcısı, Mal Müdürü,
Emlak Müdürü (Maliye Bakanlığı – Çevre, Şehircilik
ve İklim Değişikliği Bakanlığı), Müze Başkanı (Kültür
ve Turizm Bakanlığı)
5- YARGI KURULUŞLARI BAĞLI VE İLGİLİ
KURULUŞLAR İLE YÜKSEKÖĞRETİM
KURULUŞLARINDA
Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu
Denetleme Kurul Üyesi, Başhukuk Müşaviri, Yurtdışı
Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı Başkanlık
Müşavirleri ile Basın Müşaviri, Hukuk Müşaviri,
İstatistik Müşaviri, Milli Güvenlik Kurulu Genel
Sekreterliği Müşaviri, Hazine Saymanı, Genel
Sekreter, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Eğitim ve
Araştırma Merkezi Başkan Yardımcısı, R.S.
Hıfzıssıhha Merkezi Başkanı, Bölge Müdürü, Bölge
Müdür Yardımcısı, İl Müdürü, Afet ve Acil Durum
Eğitim Merkezi Müdürü, Türkiye İstatistik
Kurumunda Müdür, Diyanet İşleri Başkanlığı Basın ve
Halkla İlişkiler Müşaviri, Diyanet İşleri Başkanlığı
Özel Kalem Müdürü, Diyanet İşleri Başkanlığı Dinî
İhtisas Merkezi Müdürü, Diyanet İşleri Başkanlığı
Eğitim Merkezi Müdürü, Kur’an Eğitim Merkezi
Müdürü, İl Müftü Yardımcısı, İlçe Müftüsü, Sosyal
Sigortalar Kurumu Sigorta İl Müdürü, Sosyal

UNVANI

Derece

Ek
Göstergeler

Sigortalar Kurumu Sigorta Müdürü, Sosyal Sigortalar
Kurumu Sağlık İşleri İl Müdürü, Sosyal Sigortalar
Kurumu Hastane Müdürü, Savunma Sekreteri, Tapu
ve Kadastro Eğitim Müdürü, Yüksek Fen Kurulu
Başkanı, Tetkik Kurulu Başkanı, Fen ve Tetkik Kurulu
Başkanı, Araştırma Geliştirme Kurulu Başkanı, Tetkik
ve İstişare Kurulu Başkanı, Devlet Opera ve Balesi
Müdürü, Üniversite Genel Sekreter Yardımcısı,
A.O.Ç. Müdür Yardımcısı, Araştırma ve Teknik
Eğitim Merkezi Başkanı, S.S.K. Sağlık Meslek Lisesi
Müdürü, Yurt Müdürü, Tapu Müdürü, Kadastro
Müdürü, Kentsel Dönüşüm Müdürü, Kambiyo
Müdürü, Borsa Komiseri, Üniversite Hastaneleri
Başmüdürü, Nükleer Araştırma Eğitim Merkezi
Müdürü, Bölge Başmüdürü, Gelir İdaresi Grup
Müdürü, Vergi Dairesi Müdürü, Bölge İstihbarat
Müdürü, Bölge İnşaat Müdürü, Kandilli Rasathanesi
Müdürü, Başmüdür, Güneydoğu Anadolu Fosfatları
Grup Başkanı, Müessese Müdürü, İşletme Müdürü,
Fabrika Müdürü, Kombina Müdürü, Üniversitelerarası
Kurul Genel Sekreter Yardımcısı, Fakülte Sekreteri,
Şirket Müdürü, Enstitü Müdürü, Tesis Müdürü,
Kırıkkale Yardımcı Tesisler Müdürü, Çiftlik Müdürü,
Kuruluş Müdürü, Banka Şubesi Müdürü,327
T.C. Ziraat Bankası, T. Emlak Bankası ve T. Halk
Bankası Genel Müdürlüklerinde 1 inci derece kadrolu
müdürlerden;
- Ticari Krediler Müdürü,
- Sanayi Kredileri Müdürü,
- Teşvik ve Geliştirme Kredileri Müdürü,
- Zirai Krediler Müdürü,
- Zirai Kalkınma Kredileri Müdürü,
- Su Ürünleri Kredileri Müdürü,
- Kooperatif Kredileri Müdürü,
- Kooperatifler Müdürü,
- İpotekli Krediler Müdürü,
- Fon Kredileri Müdürü,
- Para ve Tahvil Müdürü,
- Tahvilat Müdürü,
- Tevdiat ve Banka Hizmetleri Müdürü,
- Para ve Menkul Kıymetler Müdürü,
- Banka Hizmetleri Müdürü,

7/11/2023 tarihli ve 7471 sayılı Kanunun 1 inci maddesiyle Ekli (II) sayılı Ek Gösterge Cetvelinin “5- Yargı
Kuruluşları Bağlı ve İlgili Kuruluşlar ile Yükseköğretim Kuruluşlarında” bölümüne “Kadastro Müdürü,”
ibaresinden sonra gelmek üzere “Kentsel Dönüşüm Müdürü,” ibaresi eklenmiştir.
327

UNVANI

Derece

Ek
Göstergeler

1

3600

- Dış Muameleler Müdürü,
- Dış İlişkiler Müdürü,
- İstihbarat Müdürü,
- Proje Müdürü,
- Genel Muhasebe Müdürü,
- Muhasebe Müdürü,
- Personel Müdürü,
- Malzeme ve Satınalma Müdürü,
- İnşaat Müdürü,
- Emlak Müdürü,
- İnşaat ve Proje Müdürü,
- Emlak İşleri Müdürü,
- Otomasyon Müdürü,
- Bilgi İşlem Merkezi Müdürü,
Özel Tarımsal Krediler Müdürü, Proje Değerlendirme
Müdürü, Sistem Servisleri Müdürü, Bankacılık
Hizmetleri Müdürü, Fon Yönetimi Müdürü, Eğitim
Müdürü, Haberleşme ve Arşiv Müdürü, Planlama,
Bütçe ve Kontrol Müdürü, Sosyal Hizmetler Müdürü,
Sağlık Hizmetleri Müdürü, İştirakler Müdürü, Halkla
İlişkiler Müdürü, Kurumsal Bankacılık Müdürü,
Sermaye Piyasaları Müdürü, G.A.P. Kredileri Müdürü,
Krediler Kanuni Takip Müdürü, Bireysel Bankacılık
Müdürü, Bankacılık Kartları Müdürü, Elektronik Fon
Transferi Müdürü, Matbaa Müdürü, Araştırma ve
Geliştirme Müdürü, Kredi ve Risk İzleme Müdürü,
İstihbarat ve Kredi Değerlendirme Müdürü, Emlak
İşleri Müdürü, Merkez Muhasebe Müdürü, İstihbarat
ve Proje Değerlendirme Müdürü, Bireysel ve Özel
Bankacılık Müdürü, Mevduat ve Banka Hizmetleri
Müdürü, İnşaat ve Emlak Müdürü, Araştırma,
Geliştirme ve Planlama Müdürü, Kredi Pazarlama
Müdürü, Dış İlişkiler Operasyon Müdürü, Dış
Muhabir İlişkiler Müdürü, Hukuk İşleri Müdürü, Büro
Müdürü ve Disiplin Kurulu Başkanı olanlar, Sosyal
Güvenlik İl Müdürü, Sosyal Güvenlik Kurumu Eğitim,
Araştırma ve Geliştirme Merkezi Başkan Yardımcısı,
Yazma Eser Kütüphanesi Müdürü, Anayasa
Mahkemesi, Yargıtay, Danıştay, Sayıştay Başkanlığı
Müdürleri
6- MAHALLİ İDARELER İLE BAĞLI VE
İLGİLİ KURULUŞLARDA
Daire Başkanı,
Büyükşehir Belediye ile bağlı kuruluşlarındaki I.
Hukuk Müşaviri,

UNVANI

Derece

Ek
Göstergeler

Belediye Başkan Yardımcısı,
Boğaziçi İmar Müdürü,
İl Afet ve Acil Durum Müdürü,
Sivil Savunma Arama ve Kurtarma Birlik Müdürü,
Fen ve Tetkik Kurulu Başkanı

III SAYILI CETVEL
SAYIŞTAY BAŞKANI, DAİRE BAŞKAN VE ÜYELERİ İLE SAYIŞTAY
MESLEK MENSUPLARI
VE SAYIŞTAY SAVCI VE SAVCI YARDIMCILARININ EK
GÖSTERGELERİ
(Ek: 9/4/1990 – KHK-418/3 md.; İptal: Anayasa Mahkemesinin 5/2/1992 tarihli
ve E. 1990/22, K. 1992/6 sayılı Kararı ile;)

IV SAYILI MAKAM TAZMİNATI CETVELİ:
(Ek: 9/4/1990 – KHK-418/10 md.; Değişik: 20/3/1997 – KHK-570/10 md.)
Sıra No

Kadro ve Görev Unvanı

Tazminat Göstergeleri

1

Başbakanlık Müsteşarı, Bakan Yardımcısı328

15.000

2

(Değişik: 1/7/2010-6002/21 md.) a) Diyanet
İşleri Başkanı

13.000

3/6/2011 tarihli ve 643 sayılı KHK’nın 8 inci maddesiyle, bu cetvelin 1 inci sırasına yer alan “Başbakanlık
Müsteşarı” ibaresinden sonra gelmek üzere “, Bakan Yardımcısı” ibaresi eklenmiştir.
328

b) Müsteşar, Vali, Milli Güvenlik Kurulu
Genel Sekreteri329 (…)330

10.000

3

Büyükelçiler (Türkiye’de sürekli görev
yaptıkları süre ile sınırlı olmak şartıyla), Genel
Müdürler ile ek göstergeleri bu düzeyde veya
daha yüksek tespit edilen kadrolara atanmış
olanlar, Milli Savunma Bakanlığı Akaryakıt
İkmal ve NATO POL Tesisleri İşletme
Başkanı,
Sosyal
Güvenlik
Kurumu
331332
Başkanı,

7.000

4

a) Başbakan Müşavirleri ile ek göstergeleri bu
düzeyde veya daha yüksek tesbit edilen
kadrolara atanmış olanlar333
b) 1, 2, 3 ve 4.sıralarda yazılı kadro ve
görevlerde fiilen altı ay çalıştıktan sonra bu
Kanunun 43 üncü maddesinin ‘B’ bendinin
üçüncü paragrafında belirtilen kadro ve
görevlere atananlar
c) (Ek: 1/7/2006-5540/7 md.) Birinci Sınıf
Mülki İdare amirleri

4.500

5

a) Bu Kanuna ekli 1 Sayılı Ek Gösterge
Cetvelinin I-Genel İdare Hizmetleri Sınıfı
bölümünün (f) fıkrasında sayılanlar ile Milli
İstihbarat Hizmetleri Sınıfından ek göstergeleri
bu düzeyde tespit edilen kadrolara atanmış
olanlar
b) Başbakanlığa bağlı kuruluşların Kurum
Başkan Yardımcıları ile ek göstergeleri bu

3.000

11/10/2011 tarihli ve 666 sayılı KHK’nin 5 inci maddesiyle, bu cetvelin 2 nci sırasının (b) bendine “, Vali,
Milli Güvenlik Kurulu Genel Sekreteri” ibaresi eklenmiştir.
330
Bu ibare 27/6/2000 tarihli ve 4587 sayılı Kanun ile cetvele eklenmiştir. Daha sonra 3/6/2011 tarihli ve 643
sayılı KHK’nın 8 inci maddesiyle, bu cetvelin 2 nci sırasında yer alan “, Avrupa Birliği Genel Sekreteri” ibaresi
yürürlükten kaldırılmıştır.
331
Bu ibareler, 6/7/2000 tarihli ve 613 sayılı KHK ile cetvele eklenmiştir. 613 sayılı KHK, 5/4/2001 tarih ve
4636 sayılı Kanun ile değiştirilerek kanunlaşmıştır.
332
3 üncü sırada yer alan “Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanı”, (5/c) bendinde yer alan “Sosyal Güvenlik
Kurumu Daire Başkanları (Ana ve Yardımcı Hizmet Birimi)”, (5/d) bendinde yer alan “Çalışma ve Sosyal
Güvenlik Eğitim ve Araştırma Merkezi” ibareleri, 16/7/2003 tarihli ve 4947 sayılı Kanunun 37 nci maddesiyle
eklenmiş, daha sonra 16/5/2006 tarihli ve 5502 saylı Kanunun 42 nci maddesiyle; (5/c)bendinde yer alan
“Sosyal Güvenlik Kurumu Daire Başkanları (Ana ve Yardımcı Hizmet Birimi)” ibareleri çıkartılarak, “Sosyal
Güvenlik Kurumu Daire Başkanları,” ibaresi eklenmiştir.
333
31/7/2003 tarihli ve 4969 sayılı Kanunun 5 inci maddesiyle bu bentte yer alan “Devlet Planlama Teşkilatı
Genel Sekreteri” ibaresi metinden çıkarılarak yerine “Başbakan Müşavirleri” ibaresi eklenmiştir.
329

düzeyde tespit edilmiş diğer Kurum Başkan
Yardımcıları
c) Genel Müdür Yardımcıları, Gelir İdaresi
Daire Başkanı, Vergi Dairesi Başkanı,
Başbakanlık, Bakanlık ve Müsteşarlık
Müstakil Daire Başkanları (Ana ve Yardımcı
Hizmet Birimi), (…)334, Sosyal Güvenlik
Kurumu Daire Başkanları, Sayıştay Başkanlığı
Birim Başkanı, Sayıştay Başkanlığı Strateji
Geliştirme Birim Başkanı, Polis Akademisi
Başkanı, Vakıflar Meclis Üyesi, Maliye
Başkanı, Milli Kütüphane Başkanı, Mali
Suçları Araştırma Kurulu Başkan Yardımcısı,
Vergi
Denetim
Kurulu
Başkan
335
Yardımcısı, Milli
Savunma
Bakanlığı
Akaryakıt İkmal ve NATO POL Tesisleri
İşletme Başkan Yardımcısı331332336
d) Başbakanlık, Bakanlık, Müsteşarlık, Kurum
Başkanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik
Eğitim ve Araştırma Merkezi ve Müstakil
Genel
Müdürlüklerin
Birinci
Hukuk
Müşavirleri (1 er kişi) ile Maliye Bakanlığı
Başhukuk Müşavirliği ve Muhakemat Genel
Müdürlüğü Hukuk Müşavirleri (6 kişi)332
e) 3 ve 4 üncü sıra kapsamında bulunmayan
Teftiş Kurulu Başkanları, Vakıflar Genel
Müdürlüğü Rehberlik ve Teftiş Başkanı337
f) Ankara, İstanbul ve İzmir illerinin; İl İdare
Kurulu Üyesi Bakanlık İl Müdürleri ile aynı

Bu sıraya, 27/6/2000 tarihli ve 4587 sayılı Kanunla “Avrupa Birliği Genel Sekreterliği Daire Başkanları,”
ibaresi eklenmiş ve daha sonra 24/6/2009 tarihli ve 5916 sayılı Kanunun 18 inci maddesiyle aynı ibare
yürürlükten kaldırılmıştır.
335
7/7/2011 tarihli ve 646 sayılı Kanunun 6 ncı maddesiyle, 5 inci sıranın (c) bendine “Mali Suçları Araştırma
Kurulu Başkan Yardımcısı,” ibaresinden sonra gelmek üzere “Vergi Denetim Kurulu Başkan Yardımcısı,”
ibaresi eklenmiştir.
336
3/12/2010 tarihli ve 6085 sayılı Kanunun 81 inci maddesiyle, bu bentte yer alan “Sosyal Güvenlik Kurumu
Daire Başkanları,” ibaresinden sonra gelmek üzere “Sayıştay Başkanlığı Birim Başkanı, Sayıştay Başkanlığı
Strateji Geliştirme Birim Başkanı,” ibareleri eklenmiştir.
337
Bu bendin sonuna, 20/2/2008 tarihli ve 5737 sayılı Kanunun 79 uncu maddesiyle “Vakıflar Genel Müdürlüğü
Rehberlik ve Teftiş Başkanı” ibaresi eklenmiştir.
334

illerin; İl Emniyet Müdürleri, İl Müftüleri ve
Vali Yardımcıları338

6

7

a) Kazanılmış hak aylıkları birinci derecede
olmak şartıyla;
1. (Değişik: 1/7/2006-5540/7 md.) Birinci
Sınıf Mülki İdare amirleri hariç kaymakamlar
ile Kaymakamlık unvanını kazandıktan sonra
İçişleri Bakanlığının merkez ve taşra
teşkilatında görev yapanlar,
2. Başkonsoloslar (Türkiye’de sürekli görev
yaptıkları süre ile sınırlı olmak şartıyla)

3.000

b) Birinci dereceli kadroya atanmış olmak
şartıyla,
1. Kaymakamlar ile Kaymakamlık ünvanını
kazandıktan sonra İçişleri Bakanlığının merkez
ve taşra teşkilatında görev yapanlar,
2. Başkonsoloslar (Türkiye’de sürekli görev
yaptıkları süre ile sınırlı olmak şartıyla)

2.000

Birinci dereceli kadroya atanmış olmak
şartıyla; Başbakanlık, Bakanlık, Müsteşarlık,
Kurum Başkanlığı ve Müstakil Genel
Müdürlüklerin merkez teşkilatı Daire Başkanı,
Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı
Başkanlığı Daire Başkanı,339 kadrolarına
atananlar (Bütçe Dairesi Başkanı dahil), Millî
Eğitim Bakanlığı Grup Başkanı,340 Gelir

2.000

1/7/2010 tarihli ve 6002 sayılı Kanunun 21 inci maddesiyle, bu cetvelin 5 inci sırasının (f) bendine “İl
Emniyet Müdürleri” ibaresinden sonra gelmek üzere “, İl Müftüleri” ibaresi eklenmiş, 7 nci sırasında yer alan
“ile Büyükşehir Belediyesi Genel Sekreter Yardımcıları” ibaresi “, Diyanet İşleri Başkanlığı Dinî Yüksek İhtisas
Merkezi Müdürü” olarak değiştirilmiş, 9 uncu sırasının (a) bendine “İl Emniyet Müdürleri,” ibaresinden sonra
gelmek üzere “İl Müftüleri,”, (b) bendine “İl Emniyet Müdürleri,” ibaresinden sonra gelmek üzere “İl
Müftüleri,” ibaresi eklenmiştir.
339
24/10/2011 tarihli ve 656 sayılı KHK’nın 20 nci maddesiyle bu bölüme “Daire Başkanı” ibaresinden sonra
gelmek üzere “, Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Daire Başkanı” ibaresi eklenmiş olup, daha sonra bu
ibare 12/7/2013 tarihli ve 6495 sayılı Kanunun 73 üncü maddesiyle “Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı
Başkanlığı Daire Başkanı,” şeklinde değiştirilmiştir.
340
25/8/2011 tarihli ve 526 sayılı KHK’nin 44 üncü maddesiyle, bu cetvelin 7 inci sırasına “Gelir İdaresi Grup
Başkanı” ibaresinden önce gelmek üzere “Millî Eğitim Bakanlığı Grup Başkanı,” ibaresi, 8 inci sırasının (a)
bendine “Aile ve Sosyal Politikalar Denetçileri” ibaresinden sonra gelmek üzere “, Millî Eğitim Denetçileri”
ibaresi eklenmiştir.
338

İdaresi Grup Başkanı, İş Sağlığı ve Güvenliği
Araştırma ve Geliştirme Enstitüsü Başkanı,341
Milli Güvenlik Kurulu Genel Sekreterliği 1.
Hukuk Müşaviri, Daire Başkanı ve Grup
Başkanı,342
Milli
Kütüphane
Başkan
343
Yardımcısı, Bölge Müdürleri (Kamu İktisadi
Teşebbüsleri, Belediyeler ve bunlara bağlı
kurum ve kuruluşlar hariç), (…)344 Üniversite
Genel Sekreterleri, Din İşleri Yüksek Kurulu
Sekreteri345 Diyanet İşleri Başkanlığı Dinî
Yüksek İhtisas Merkezi Müdürü346347338

8

a) En az dört yıl süreli yükseköğrenim veren
fakülte veya yüksekokulları bitirmiş, birinci
dereceli kadroya atanmış ve Türkiye
düzeyinde teftiş, denetim veya inceleme
yetkisine
sahip
merkez
denetim
elemanlarından; Başbakanlık Müfettişleri,
Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu
Denetçileri, Bakanlık Müfettişleri, Maliye
Bakanlığı Vergi Müfettişleri,348 Sigorta
Denetleme Uzmanları ve Sigorta Denetleme
Aktüerleri, Hazine Müsteşarlığı Bankalar
Yeminli Murakıpları, Sosyal Güvenlik
Kurumu Müfettişleri, Müsteşarlık ve Genel

2.000

4/4/2015 tarihli ve 6645 sayılı Kanunun 10 uncu maddesiyle, bu cetvelin 7 nci sırasına “Gelir İdaresi Grup
Başkanı,” ibaresinden sonra gelmek üzere “İş Sağlığı ve Güvenliği Araştırma ve Geliştirme Enstitüsü Başkanı,”
ibaresi eklenmiştir.
342
11/10/2011 tarihli ve 666 sayılı KHK’nin 5 inci maddesiyle, bu cetvelin 7 nci sırasına “Gelir İdaresi Grup
Başkanı,” ibaresinden sonra gelmek üzere “Milli Güvenlik Kurulu Genel Sekreterliği 1. Hukuk Müşaviri, Daire
Başkanı ve Grup Başkanı,” ibaresi eklenmiştir.
343
Burada yer alan “Milli Kütüphane Başkan Yardımcısı” ibaresi, 16/4/2003 tarihli ve 4848 sayılı Kanunun 33
üncü maddesiyle eklenmiştir.
344
3/6/2011 tarihli ve 643 sayılı KHK’nın 8 inci maddesiyle bu cetvelin 7 inci sırasında yer alan “Gümrük
Müsteşarlığı Başmüdürleri” ibaresi yürürlükten kaldırılmıştır.
345
2/7/2018 tarihli ve 703 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 143 üncü maddesiyle bu sırada yer alan
“Üniversite Genel Sekreterleri” ibaresinden sonra gelmek üzere “Din İşleri Yüksek Kurulu Sekreteri” ibaresi
eklenmiştir.
346
Bu sıraya, 5/5/2005 tarihli ve 5345 sayılı Kanunun 34 üncü maddesiyle Başbakanlık, Bakanlık, Müsteşarlık,
Kurum Başkanlığı ve Müstakil Genel Müdürlüklerin merkez teşkilatı Daire Başkanı kadrolarına atananlar
(Bütçe Dairesi Başkanı hariç),” ibaresinden sonra gelmek üzere “Gelir İdaresi Grup Başkanı,” ibaresi
eklenmiştir.
347
22/12/2005 tarihli ve 5436 sayılı Kanunun 13 üncü maddesiyle, “(Bütçe Dairesi Başkanı hariç)” ibaresi,
“(Bütçe Dairesi Başkanı dahil)” şeklinde değiştirilmiştir.
348
7/7/2011 tarihli ve 646 sayılı KHK’nin 6 ncı maddesiyle, bu cetvelin 8 inci sırasının (a) bendinde yer alan
“Maliye Bakanlığı Hesap Uzmanları” ibaresi “Maliye Bakanlığı Vergi Müfettişleri” şeklinde değiştirilmiştir.
341

Müdürlük
Müfettişleri,
Diyanet
İşleri
Başkanlığı Müfettişleri, Müsteşarlık ve
Başkanlık Kontrolörleri, Bakanlıkların merkez
teşkilatına
dahil
Genel
Müdürlüklerin
Kontrolörleri ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik
Bakanlığı İş Müfettişleri, Milli Savunma
Bakanlığı Akaryakıt İkmal ve NATOPOL
Tesisleri İşletme Başkanlığı Müfettişleri,
İçişleri Bakanlığı Dernekler Denetçileri, Aile
ve Sosyal Politikalar Denetçileri, Bakanlık
Maarif Müfettişleri, Sağlık Denetçileri, Enerji
ve Tabii Kaynaklar Denetçileri, Gençlik ve
Spor Denetçileri,349350351352353354340339355356357358
b) (Değişik: 20/8/2016-6745/11 md.) En az
dört yıl süreli yükseköğrenim veren fakülte
veya yüksekokulları bitirmiş ve birinci dereceli
kadroya atanmış olmak kaydıyla, 152 nci
maddenin “II- Tazminatlar” kısmının “A- Özel

2.000

“Milli Savunma Bakanlığı Akaryakıt İkmal ve NATO POL Tesisleri İşletme Başkanlığı Müfettişleri” ibaresi,
6/7/2000 tarihli ve 613 sayılı KHK ile eklenen ve 5/4/2001 tarih ve 4636 sayılı Kanun ile değiştirilmek suretiyle
kanunlaşan ibareler metne işlenmiş, 616 sayılı KHK ile eklenen “Sosyal Siortalar Kurumu Başkanlığı
Müfettişleri ile Sigorta Müfettişleri” ibareleri ise sözkonusu KHK’nin Anayasa Mahkemesince iptal edilmeleri
nedeniyle metinden çıkarılmıştır.
350
“İçişleri Bakanlığı Dernekler Denetçileri” ibaresi, 31/7/2003 tarihli ve 4970 sayılı Kanunun 7 nci
maddesiyle eklenmiştir.
351
“Sosyal Sigortalar Kurumu Başkanlığı Müfettişleri ile Sigorta Müfettişleri” ibaresi, 29/7/2003 tarihli ve
4958 sayılı Kanunun 20 nci maddesiyle eklenmiş, daha sonra bu ibare 16/5/2006 tarihli ve 5502 sayılı Kanunun
42 nci maddesiyle “Sosyal Güvenlik Kurumu Müfettişleri” şeklinde değiştirilmiştir.
352
Bu bentteki “Müsteşarlık kontrolörleri,” ibaresi, 5/5/2005 tarihli ve 5345 sayılı Kanunun 34 üncü maddesiyle
“Müsteşarlık ve Başkanlık kontrolörleri,” şeklinde değiştirilmiştir.
353
3/6/2007 tarihli ve 5684 sayılı Kanunun 43 üncü maddesiyle “Maliye Bakanlığı Hesap Uzmanları”
ibaresinden sonra gelmek üzere “Sigorta Denetleme Uzmanları ve Sigorta Denetleme Aktüerleri” ibaresi
eklenmiştir.
354
29/6/2011 tarihli ve 644 sayılı KHK’nin 37 maddesinin (19) numaralı fıkrasının (5) numaralı bendinde yer
alan hükme istinaden bu cetvelin 8 inci sırasının (a) bendinin sonuna “, Aile ve Sosyal Politikalar Denetçileri”
ibaresi eklenmiştir.
355
11/10/2011 tarihli ve 663 sayılı KHK’nın 58 inci maddesiyle bu Cetvelinin 8 inci sırasının (a) bendine “Millî
Eğitim Denetçileri” ibaresinden sonra gelmek üzere “Sağlık Denetçileri” ibaresi eklenmiştir.
356
11/10/2011 tarihli ve 662 sayılı KHK’nin 93 üncü maddesiyle, bu Cetvelin 8 inci sırasının (a) bendine “Millî
Eğitim Denetçileri” ibaresinden sonra gelmek üzere “, Enerji ve Tabii Kaynaklar Denetçileri” ibaresi
eklenmiştir.
357
20/2/2014 tarihli ve 6525 sayılı Kanunun 6 ncı maddesiyle, bu Cetvelinin 8 inci sırasının (a) bendine “Enerji
ve Tabii Kaynaklar Denetçileri” ibaresinden sonra gelmek üzere “Gençlik ve Spor Denetçileri” ibaresi
eklenmiştir.
358
2/12/2016 tarihli ve 6764 sayılı Kanunun 22 ici maddesiyle, bu Cetvelinin 8 inci sırasının (a) bendinde yer
alan “Millî Eğitim Denetçileri” ibaresi “Bakanlık Maarif Müfettişleri” şeklinde değiştirilmiştir.
349

Hizmet Tazminatı” bölümünün (ğ) bendinde
yer alanlardan merkez teşkilatına ait uzman
unvanlı kadrolarda bulunanlar
c) (Ek: 22/12/2005-5436/13 md.) Birinci
dereceli kadroya atanmış İç Denetçiler

2.000

d) (Ek: 21/3/2006 – 5473/3 md.) En az dört
yıl süreli yükseköğrenim veren fakülte veya
yüksekokulları bitirmiş, mesleğe özel yarışma
sınavıyla girerek belirli süreli meslek içi
eğitimden sonra özel bir yeterlik sınavında
başarılı olmuş, birinci dereceli kadroya
atanmış ve doğrudan belediye başkanı veya
genel müdür adına teftiş, denetim ve inceleme
yetkisine sahip büyükşehir belediyeleri ile
bunlara bağlı genel müdürlük müfettişleri ve
büyükşehir belediye sınırları
içindeki ilçe
belediye müfettişleri

1.000

Birinci dereceli kadroya atanmış olmak şartıyla;359 338

9

10

a) Büyükşehir Belediyesi bulunan illerin İl
İdare Kurulu Üyesi Bakanlık İl Müdürleri ile
aynı illerin İl Emniyet Müdürleri, İl Müftüleri,
Sosyal Güvenlik İl Müdürleri (Ankara,
İstanbul, İzmir)

1.500

b) Diğer illerin İl İdare Kurulu Üyesi Bakanlık
İl Müdürleri ile İl Emniyet Müdürleri, İl
Müftüleri, Sosyal Güvenlik İl Müdürleri

1.000

a) 5, 6 ve 7 nci sıralar ile 8 inci sıranın (a), (b)
ve (c) bentlerinde yazılı kadro ve görevlerde
fiilen altı ay çalıştıktan sonra bu Kanunun 43
üncü maddesinin ‘B’ bendinin üçüncü
paragrafında belirtilen kadro ve görevlere
atananlar360

2.000

b) 8 inci sıranın (d) bendi ile 9 uncu sırada

1.000

16/5/2006 tarihli ve 5502 sayılı Kanunun 42 nci maddesiyle; (9/a) bendine “İl Emniyet Müdürleri”
ibaresinden sonra gelmek üzere “,Sosyal Güvenlik İl Müdürleri (Ankara, İstanbul, İzmir)”, (9/b) bendine “İl
Emniyet Müdürleri” ibaresinden sonra gelmek üzere “,Sosyal Güvenlik İl Müdürleri” ibareleri eklenmiştir.
360
1/7/2006 tarihli ve 5538 sayılı Kanunun 5 inci maddesiyle, (a) bendinde yer alan “5, 6, 7 ve 8 inci sıralarda”
ibaresi “5, 6 ve 7 nci sıralar ile 8 inci sıranın (a), (b) ve (c) bentlerinde” şeklinde, (b) bendinde yer alan “9
uncu sırada” ibaresi ise “8 inci sıranın (d) bendi ile 9 uncu sırada” olarak değiştirilmiştir.
359

yazılı kadro ve görevlerde fiilen altı ay
çalıştıktan sonra bu Kanunun 43 üncü
maddesinin ‘B’ bendinin üçüncü paragrafında
belirtilen kadro ve görevlere atananlar360

14/7/1965 TARİHLİ VE 657 SAYILI ANA KANUNA İŞLENEMEYEN
KANUN HÜKÜMLERİ
1) 15/5/1975 tarihli ve 1897 sayılı Kanunun geçici maddeleri:
Geçici Madde 1 – Bu kanundan önce çıkarılan kanun hükmünde kararnamelerin
uygulanması sonunda bulunan yeni derece ve kademelere göre 5 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnamenin geçici 3 ve 4; 8 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin geçici 1 inci maddeleri
uyarınca intibak çizelgelerine müsteniden yapılan aylık ödemelerine ilgili kararname
hükümlerine göre devam olunur. 1/3/1975 tarihine kadar yapılacak kademe ilerlemesi ve
derece yükselmesi işlemleri söz konusu Kararname hükümlerine göre yapılır.
Bu kanun gereğince yapılacak ödemelere 1/3/1975 tarihinden itibaren başlanır.
Kurumların yurt dışı kuruluşlarının daimi kadrolarında çalışanlar hakkında Bütçe
kanunlarındaki hükümlere göre işlem yapılır.
Bu Kanuna göre yapılacak intibak esasları:
Geçici Madde 2 – Evvelce 1/3/1970 tarihi itibari ile intibak yapılmış olanlar ile bu
tarihten sonra göreve alınanların intibakı 1/3/1975 tarihinden geçerli olmak üzere bu kanun
hükümlerine göre düzenlenir.
Bu Kanun ile yapılan intibaklar sonunda bulunacak derece ve kademe üzerinden
yapılacak ödemelere 1/3/1975 tarihinden itibaren başlanacağı:
Geçici Madde 3 – Bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önceki kazanılmış hak
aylıklarının ödenmesine devam olunur.
Bu kanun ile getirilen intibak hükümlerinin uygulanması sonunda memur (her ne
suretle olursa olsun görevlerinden ayrılmış bulunanlar dahil) lehine doğan durumlar
dolayısiyle, 1/3/1970 tarihinden 1/3/1975 tarihine kadar geçen süre için bir fark ödemesi
yapılmaz. Aynı süre içinde haklarında emeklilik hükümleri uygulanmış olanlara da aylık veya
ikramiye farkı ödenmez.
Ancak, 1/3/1970 – 30/11/1970 tarihleri arasına ait aylık farkları 1327 sayılı Kanun
hükümlerine göre hesaplanarak ödenir.
Ayrıca, 12 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin yürürlüğe girdiği tarihle 1/3/1975
tarihi arasında yaş haddi, maluliyet veya ölüm sebebiyle haklarında emeklilik işlemleri
uygulananların bu kanunun hükümlerine göre yapılacak intibakları sonunda kazanılmış hak

aylıkları yükselmiş bulunduğu takdirde, emekli ikramiyeleri yeni tutarlara göre hesaplanır ve
farkları 1/3/1975 tarihinde ödenir.
1623 sayılı Kanunun yürürlüğünden önce, maluliyet veya ölüm sebepleriyle
memuriyetleri sona erenlerin askerlikte geçen hizmetlerinin nazara alınmaması sebebi ile
aylığa hak kazanma süresini dolduramamış olanların bu kanunun ek geçici 2 nci maddesinin
(C) bendinin (c) fıkrasında gösterilen askerlikle ilgili olarak hesaplanacak sürelerinin
eklenmesi suretiyle aylığa hak kazandıkları takdirde ilgililerin müracaatı üzerine bu süreler
borçlandırılmak suretiyle, evvelce yapılan işlemler 1623 sayılı Kanunun yürürlük tarihinden
itibaren yeni duruma göre düzeltilir.
Geçici Madde 4 – 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa 31/7/1970 tarihli ve 1327
sayılı Kanunun 71 inci maddesiyle getirilen ve 8/10/1973 tarihli ve 8 sayılı eğişi Hükmünde
Kararname ile değiştirilen Ek madde 1/3/1975 tarihine kadar uygulanmaz. Bu tarihe kadar
hangi işi yapanlara ve hangi görevlerde bulunanlara, hangi miktarda iş güçlüğü, iş riski ve
teminindeki güçlük zammı verileceği ilgili kurum, Devlet Personel Başkanlığı ve Maliye
Bakanlığının teklifi üzerine Bakanlar Kurulunca 1/7/1974 ten önce çıkarılacak kararname ile
kararlaştırılır.
Geçici Madde 5 – 1/3/1975 tarihinde görevde bulunan Emniyet Müfettişi, Emniyet
Müfettiş Muavini, sivil başmemur (dedektif), sivil memur (Dedektif), mali polis mütehassısı,
mali polis eksperi, polis enstitüsü ve polis okulları dahiliye müdürlerinin intibakları emniyet
hizmetleri sınıfına yapılır.
Bu kadrolar boşaldıkça yeniden atanma yapılmayarak kaldırılır.
Bu kadrolarda çalışanlar için tahsil durumlarına göre 36 ncı maddenin (A) bendinin 8
(a) ve (b) fıkralarındaki başlangıç dereceleri nazara alınır.
Geçici Madde 6 – Bu Kanunun değişik 33 üncü maddesine göre Genel Kadro Kanunu
çıkıncaya kadar, 1322 sayılı Genel Kadro Kanunu ile kurumlara tahsis edilen kadrolar ile
bütçe kanunları hükümlerine göre ihdas edilip kurumlara tahsis edilen kadrolar ve bu
kadrolarda yapılan eğişiklikler geçerlidir.
Geçici Madde 7 – 36 ncı maddenin (B) bendinin 1 inci fıkrasında sözü edilen
yönetmelik çıkıncaya kadar ilgili bakanlığın tespit edeceği esaslar dairesinde yapılacak özel
yükselme sınavını başaranlar da 1 inci derecenin son kademe aylığına kadar yükselebilirler.
Geçici Madde 8 – İntibak hatalarından doğan Devlet alacakları 6183 sayılı Amme
Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümleri dairesinde tahsil edilir.
Geçici Madde 9 – 197 nci maddeden sonra gelen zam ve tazminatlar başlığı altındaki
ek maddenin son fıkrasında yer alan ve yılda bir defa ve bütün kurumlar için toplu olarak

tespiti öngörülen tazminat ve zamların 1975 Mali yılına münhasır olmak kaydı ile kurumların
müracaatı üzerine yılda 2 defa diğer hükümler saklı kalmak kaydi ile Bakanlar Kurulunca
tespit olunabilir.
2) 2/2/1981 tarihli ve 2381 sayılı Kanunun geçici maddesi:
Geçici Madde – Halen sonuçlandırılmamış disiplin ve soruşturma işlemlerinde bu
Kanun hükümleri uygulanır.361
3) 20/8/1981 tarihli ve 2509 sayılı Kanunun geçici maddesi:
Geçici Madde – Adalet Bakanlığında mevcut Bakanlık Başmüşavirliği, Bakanlık
Müşavirliği, Bakanlık özel Müşavirliği, Basın ve Halkla İlişkiler Müşavirliği unvanları ve
kadroları kaldırılmıştır.
Yukarıdaki fıkra hükümleri gereğince unvanları ve kadroları kaldırılanların şahıslarına
bağlı ve görevleri süresince geçerli olmak kaydıyla Adalet Bakanlığına aşağıdaki kadrolar ek
olarak tahsis edilmiştir.
Birinci fıkrada belirtilen kadrolarda halen görevli bulunanlar bu Kanunla verilen
emekli mükteseplerine uygun kadrolara en geç bir ay içinde atanırlar ve bunlar atandıkları
görevin unvanını taşırlar.

Derece
1
2
5
7
9

Ek Kadrolar
Sınıf
Genel İdare Hizmetleri
” ” ”
” ” ”
” ” ”
” ” ”

Adet
1
4
2
1
2

4) 12/2/1982 tarihli ve 2595 sayılı Kanunun geçici maddeleri:
Geçici Madde 1 – Bu Kanun ile Aylık Gösterge Tablosunda yapılmış olan değişiklik
nedeniyle aylıklarda meydana gelecek olan artışlar hakkında 5434 sayılı Kanunun 14 üncü
maddesinin (c) fıkrası uygulanmaz.
Geçici Madde 2 – Genel ve Katma Bütçeli kurumlarda, bunlara bağlı döner sermayeli
kuruluşlarda, kanunla kurulan fonlarda, kefalet sandıklarında ve Beden Terbiyesi Bölge
Müdürlüklerinde görevli olan memurlar hakkında Kadro Kanunu; bunlar dışında kalan diğer
kamu kurum ve kuruluşlarının memurları hakkında ilgili mevzuatında yapılacak düzenleme
yürürlüğe konuluncaya kadar; bunların Genel İdare Hizmetleri sınıfına dahil 1, 2, 3 ve 4 üncü
derece kadrolarında bulunanlara, 657 sayılı Kanunun 43 üncü maddesinin bu Kanunla

361

Bu madde 134 üncü maddenin ilk fıkrası ile ilgilidir.

değiştirilmeden önceki hükümlerine dayanılarak Bakanlar Kurulunca tespit edilmiş olan ek
göstergelerin uygulanmasına devam olunur.
Geçici Madde 3 – Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce derece
yükselmesindeki süre kaydı aranmaksızın 1, 2, 3 ve 4 üncü derece kadrolara atanmış olup da,
657 sayılı Kanunun 68 inci maddesinin bu Kanunla yeniden düzenlenen (B) bendinde
öngörülen şartları taşıyanlar herhangi bir işleme gerek kalmaksızın; bu şartları
taşımayanlardan sicillerine göre başarılı olanlar Bakanlarının veya atamaya yetkili amirlerinin
takdirleri ile bulundukları görevlerde çalıştırılabilirler ve bu sürece aynı haklardan
yararlanmaya devam ederler. Bu nitelikte bulunmayanlar durumlarına uygun derecelerdeki
kadrolara atanırlar.
Geçici Madde 4 – (Değişik: 30/12/1982 – 2771/8 md.) 657 sayılı Devlet Memurları
Kanununun bu Kanunla kaldırılan 190 ve Ek Geçici 20 nci maddeleri uyarınca T.C. Merkez
Bankasında açılmış bulunan özel hesap Hazineye devredilmiştir.
Özel hesapta toplanmış olup 1/1/1983 tarihi itibariyle iadesine hak kazanılmamış olan
Memur Yardımlaşma Kurumu kesenekleri % 60 fazlası ile ve Bakanlar Kurulunca
belirlenecek usul ve esaslar dahilinde ilgililerine iade edilir.
Özel hesapta toplanmış bulunan keseneklerden konut edinme ve kullandırma
programının finansmanında kullanılmış miktarı 8/7/1981 tarih ve 2487 sayılı Kanun gereğince
kurulmuş Kamu Konut Fonuna maledilmesine; özel hesabın mevcut ve alacaklarının
tasfiyesine; keseneklerin Bakanlar Kurulunca belirlenecek usul ve esaslar dahilinde
ilgililerine iadesine; bu amaçla gerekli bütün işlemleri yapmaya ve bu işlemlerin
gerçekleşmesi amacıyla yeterli tutarı bütçede mevcut veya yeniden açılacak tertiplere gelir,
ödenek ve gider kaydettirmeye; özel hesabın karşılıklı borç ve alacaklarının tasfiyesine,
mahsup işlemlerini tamamlamaya ve bu maddenin uygulanması ile ilgili diğer esas ve usulleri
düzenlemeye Maliye Bakanlığı yetkilidir.
Ancak, haklarında emeklilik hükümleri uygulananlar ile ölenlerin ve her ne suretle
olursa olsun (T.C. Emekli Sandığına tabi görevlere naklen atananlarla, muvazzaf askerlik
hizmeti için ayrılanlar hariç) görevlerinden ayrılanlara, istedikleri takdirde, 1/3/1982
tarihinden sonraki süreler için vadeli mevduat munzam karşılıklarına T.C. Merkez Bankasınca
uygulanan oran üzerinden tahakkuk ettirilecek faizi ile birlikte birikmiş kesenekleri iade
edilir.
1/3/1982 tarihinden sonra ödenen faizler dahil, bu madde uyarınca yapılan ödemeler
ve işlemler her türlü vergi, resim ve harçtan muaftır.
Geçici Madde 5 – Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte görevde olup da 657 sayılı
Kanunun değişik 146 ncı maddesinin son fıkrası uyarınca kendilerine daha önce tazminat
ödenenlerin bu tazminatları, aşağıda yer alan aylık göstergelerin hizalarındaki brüt miktarlar

üzerinden ve özlük hakları ile ilgilendirilmeksizin 31/12/1982 tarihine kadar ayrıca ödenmeye
devam olunur.
Aylık
Göstergeler

Ödenecek
Miktar (TL.)

380
385
390
395
400
405
410
415
420
425
430
435
440
450
460

1 650
1 550
1 450
1 350
1 250
1 150
1 050
950
850
750
650
550
450
300
150

Yukarıda belirtilen süre içinde 146 ncı maddenin son fıkrasının uygulanmasını
gerektiren bir değişikliğin meydana gelmesi halinde bu miktarların ödenmesi durdurulur.
Geçici Madde 6 – Bu Kanunla 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun “Zam ve
Tazminatlar” başlıklı Ek Maddesine eklenen fıkra uyarınca ödenmesi öngörülen özel Hizmet
Tazminatı, 31/12/1980 tarih ve 2368 sayılı Kanunun 1 inci maddesinin birinci fıkrasında
sayılan ödeme çeşitleri ile birlikte fark tazminatı mukayesesine dahil edilir.
Geçici Madde 7 – 1/4/1981 tarih ve 2443 sayılı Kanunda değişiklik yapılıncaya kadar,
Devlet Denetleme Kurulu Başkan ve Üyeleri 657 sayılı Kanunun “Zam ve Tazminatlar”
başlıklı maddesine bu Kanunun 13 üncü maddesi ile eklenen (c) bendi hükümlerinden
yararlandırılırlar.
Buna göre ödenecek özel hizmet tazminatı miktarı 657 sayılı Kanuna göre en yüksek
Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) % 20’sini geçmemek üzere Cumhurbaşkanlığı
Genel Sekreterince tespit olunur.362
2443 sayılı Kanunun 8 inci maddesine göre Devlet Denetleme Kurulu üyelerine
verilecek ücretlerin tespitinde bu tazminat ayrıca dikkate alınmaz.
Geçici Madde 8 – 23/1/1981 tarih ve 2377 sayılı Öğretmenlere Eğitim ve Öğretim
Tazminatı ödenmesi Hakkında Kanunda değişiklik yapılıncaya kadar, anılan Kanunun 1 inci
maddesinde yer alan 1 000 lira 1 500 lira olarak ödenir.

26/6/1984 tarihli ve 241 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 27 nci maddesi ile bu fıkradaki %
20’lik tazminat oranı, % 40’a yükseltilmiştir.
362

Geçici Madde 9 – Bu Kanuna tabi kurumlarda sürekli işçi statüsü ile çalışanlarla
sözleşmeli personelden bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 6 ay içinde memurluğa
geçmek için yazılı olarak müracaat edenler, öğrenim durumlarına göre yükselebilecekleri
tavanı aşmamak kaydı ile, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun değişik Ek Geçici 1, 2 ve
3 üncü maddeleri hükümleri, 13/12/1960 tarih ve 160 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinde
sayılan kuruluşlarda 1/3/1979 tarihinde görevli olanlar için ayrıca 20/2/1979 tarih ve 2182
sayılı Kanun hükümleri de dikkate alınarak derece ve kademeleri tespit edilmek suretiyle
mevcut veya yeniden alınacak memur kadrolarına intibak ettirilebilirler.
Geçici Madde 10 – (Ek: 30/12/1982 – 2771/9 md.) 657 sayılı Devlet Memurları
Kanununun değişik 43 üncü maddesinin (j) fıkrasında yazılı unvanları bu fıkrada yazılı
şartlarla kazanmamış olmakla birlikte, 1/3/1982 tarihine kadar kanun, tüzük ve yönetmelik
hükümlerine dayanarak almış bulunanlardan yükseköğrenimli olanlar hakkında da anılan (j)
fıkrası hükümleri uygulanır.
5) 24/2/1988 tarihli ve 3409 sayılı Kanunun geçici maddesi:
Geçici Madde 5 – 12.3.1986 tarihli ve 3268 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu
Görevlileri Hakkındaki Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair ve 9.4.1987 Tarihli ve
3347 Sayılı, 12.3.1986 Tarih ve 3268 Sayılı Kanun ile Kamu Kurum ve Kuruluşlarının
Teşkilatlarında Değişiklik Yapılmasına Dair Yetki Kanunları ile Bakanlar Kuruluna verilen
Kanun Hükmünde Kararname çıkarma yetkisi 6.6.1985 Tarihli ve 3221 Sayılı, 24.2.1983
Tarihli ve 2802 Sayılı, 14.7.1965 Tarihli ve 657 Sayılı Kanunlar için adı geçen yetki
kanunları ile verilen süre bitimine kadar geçerlidir.

14/7/1965 TARİHLİ VE 657 SAYILI ANA KANUNA İŞLENEMEYEN
KANUN HÜKMÜNDE KARARNAME HÜKÜMLERİ
1) 23/12/1972 tarihli ve 2 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin geçici maddeleri:
Bu kararnameye göre yapılacak intibakların esasları:
Geçici Madde 1 – 30/11/1970 tarihi ile bu Kararnamenin yürürlüğe girdiği tarih
arasında 1327 Sayılı Kanuna göre yapılan intibaklar, 30/11/1970 tarihindeki hukuki durumlar
esas alınarak, bu Kararname ile getirilen hükümler çerçevesinde 1/6/1973 tarihinden geçerli
olmak üzere ek geçici 45 inci maddede sözü edilen yönetmelik esaslarına göre yeniden
düzenlenir.
Bu düzenlemede 1/12/1970 tarihi ile 1/6/1973 tarihi arasında geçen ve geçecek başarılı
hizmet süreleri, ilgililerin intibakları sonunda kazandıkları derece ve kademeler üzerine
eklenerek değerlendirilir. Bu değerlendirmede 68 inci maddedeki derece yükselmesine ilişkin

kanuni bekleme sürelerinden artan süreler üst derecede kademe ilerlemesi verilmek suretiyle
dikkate alınır.
Şu kadarki, öğrenim durumları itibariyle yükselebilecekleri dereceleri aşanlar
hakkında yukarıdaki fıkra ile değerlendirilmesi öngörülen süreler sadece kademe
ilerlemesinden sayılır.
Kazanılmış hak aylıklarının üstünde kadro aylıkları üzerinden aylık alanlarda
değerlendirilecek bu süre öğrenim durumları gözönünde bulundurulmak suretiyle kazanılmış
hak aylıklarının yükseltilmesinde dikkate alınır.
Bu Kararname ile yapılan intibaklar sonunda memurlar lehine doğan farkların
1/6/1973 den itibaren ödeneceği:
Geçici Madde 2 – (Birinci fıkra ile ikinci fıkra-son cümlesi hariç-iptal: Anayasa
Mahkemesinin 8/10/1974 tarihli E.:1974/18 K.:1974/42 sayılı kararı)
Aynı süre içinde haklarında emeklilik hükümleri uygulanmış olanlara da aylık veya
ikramiye farkı ödenmez.
(Üçüncü fıkra İptal: Anayasa Mahkemesinin 8/10/1974 tarihli ve E.:1974/18,
K.:1974/42 sayılı kararı)
İntibaklar sonucunda bulunacak derece ve kademe, personelin halen bulunduğu derece
ve kademeden aşağı ise, aradaki fark kademe ilerlemesi ve derece yükselmesi suretiyle
giderilinceye kadar ödenmeye devam olunur. Ancak, bu yükselmede, emeklilik keseneğine
esas aylık dereceleri, ilgililerin öğrenim durumlarına göre yükselebilecekleri dereceleri
geçemez.
Şu kadar ki, bunlardan 1/6/1973 tarihinden itibaren bir yıl içinde emekliye ayrılma
isteğinde bulunanlar ile maluliyet, yaş haddi veya ölüm sebebiyle görevlerinden ayrılanların
emeklilik işlemleri, bu karaname ile getirilen intibak hükümlerinin uygulanmasından önceki
emeklilik keseneğine esas aylık derece ve kademeleri üzerinden yapılır. Bu takdirde, kesenek
farkları ilgililerce, karşılıkları da kurumlarınca T.C. Emekli Sandığına ödenir.
Ayrıca, bu Kararnamenin yürürlüğe girdiği tarihle 1/6/1973 tarihi arasında yaş haddi,
maluliyet veya ölüm sebebiyle haklarında emeklilik işlemleri uygulananların kararname
hükümlerine göre yapılacak intibakları sonunda kazanılmış hak aylıkları yükselmiş
bulunduğu takdirde, emekli aylık ve ikramiyeleri yeni tutarlara göre hesaplanır.
2) 30/5/1973 tarihli ve 5 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 2 sayılı Kanun
Hükmünde Kararnameye eklenen hükümleri:
Geçici Madde 3 – Bu Kararname ile getirilen intibak hükümlerine ait işlemlerin
1/6/1973 tarihine kadar tamamlanamaması halinde yeni intibak çizelgelerinin tanzimini
müteakip gerekli tediye ve kesinti işlemleri yapılmak kaydiyle aylıklarının geçici 2 nci
maddenin 1 inci fıkrası uyarınca ödenmesine devam olunur.

İntibak işlemleri tamamlanan dairelerde, Devlet Memurları Kanunu ve 1973 yılı Bütçe
Kanununun kadrolara ilişkin hükümlerine göre kadro işlemleri tamamlanıncaya kadar
aylıklar, intibak çizelgelerine müsteniden yeni derece ve kademeler üzerinden ödenir.
Ancak intibak ve kadro işlemlerinin tamamlanması 1/10/1973 tarihini geçemez.
Kurumların yurt dışı kuruluşlarına dahil kadrolarda görevli Devlet Memurları hakkında
intibak hükümlerinin uygulanması sonucunda ulaştıkları dereceleri, yurt dışı görevlerine ilişkin
kadro derecesini aşanlar hakkında 161 inci maddenin (B) bendine göre işlem yapılır. Bu gibilerin
yurt dışı aylıkları mezkür maddeye göre tespit edilecek aylıklarına yurt dışı emsaller uygulanmak
suretiyle bulunur. Bu suretle tespit olunacak aylık tutarlarına tekabül eden döviz miktarı (yurt dışı
emsallerde bir değişiklik yapılmadıkça) 31/5/1973 tarihinde aldıkları döviz miktarını geçemez.
Şu kadarki, bu şekilde ödeme yapılması ilgililerin intibak ettirildikleri derece ve
kademeden emeklilik kesenekleri ödemelerine ve bu derece emeklilik yönünden kademe
ilerlemesi yapmalarına engel teşkil etmez.
Geçici Madde 4 – A) Bu Kararname ile getirilen intibak hükümlerinin uygulanması
sonunda Devlet Memuruna;
a) Ulaştığı derece 31/5/1973 tarihinde işgal etmekte olduğu kadro derecesinin üstünde
olduğu takdirde bu kadroda değişiklik yapılmaksızın ulaştığı derece ve kademeden,
b) Ulaştığı derece 31/5/1973 tarihinde işgal etmekte olduğu kadro derecesine eşit
olduğu takdirde bu derece ve bulunacak kademeden,
aylık ödenir.
Şu kadar ki, durumları (a) fıkrasına uyanlardan, 31/5/1973 tarihinde almakta oldukları
aylıkların derece ve kademesinin göstergesi daha yüksek olanlara, ulaştıkları derecedeki bu
göstergeye eşit veya en yakın göstergeye tekabül eden kademenin aylığı, kazanılmış hak
oluncaya kadar ödenmeye devam olunur.
B) Ulaştığı derece 31/5/1973 tarihinde işgal etmekte olduğu kadro derecesinin altında
olan Devlet Memuru hakkında bu Kararnamenin geçici 2 nci maddesine göre işlem yapılır.
(A) Fıkrasının kapsamına girip de kadrolarının üstündeki bir dereceden aylık
ödenenlerin;
a) Ödemeye esas olan derecelerinde, genel hükümlere göre, kademe ilerlemesi
yapmaları,
b) 68 inci maddedeki derece yükselmesi için öngörülen şartları ihraz etmeleri ve üst
derecede boş kadronun bulunması halinde, üst dereceye yükselmeleri,
caizdir.
Geçici Madde 5 – Ek geçici 8 inci madde kapsamına girenlerin ek geçici 49 uncu
madde gereğince yapılacak değerlendirmeler de dikkate alınarak 1/12/1970 tarihi ile 1/6/1973
tarihi arasında geçen başarılı hizmet süreleri, ilgililerin 30/11/1970 tarihi itibariyle intibak

ettirilecekleri derece ve kademeler üzerine eklenerek derece ve kademe verilmek suretiyle
değerlendirilir.
Bu değerlendirmeden sonra kanuni bekleme sürelerinden artan süreler, üst derecede
dikkate alınır.
Şu kadar ki, haklarında bu Kararname hükümlerinin uygulanması sonucunda (her ne
suretle olursa olsun görevinden ayrılmış bulunanlar dahil) lehe doğan durumlar dolayısiyle
1/3/1970 tarihinden 1/6/1973 tarihine kadar geçen süre için bir fark ödemesi yapılmaz.
3) 8/10/1973 tarihli ve 8 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin geçici maddesi:
Geçici Madde 1 – Durumları bu Kararname ile değiştirilen veya yeniden getirilen
hükümlere uyanların intibakları 657 sayılı Kanunun değişik 36 ncı maddesinin bu
Kararnameyle değişik hükümleri ile 2 ve 5 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamelerin geçici 14 üncü maddeleri hükümleri de gözönünde bulundurularak ve söz konusu geçici maddelerdeki
tarihlerden geçerli olmak üzere yeniden düzenlenir. Ancak intibak ve kadro işlemlerinin
tamamlanması 28/2/1974 tarihini geçemez.
4) 15/1/1974 tarihli ve 9 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin geçici maddeleri:
Geçici Madde 1 – Bu Kararnamenin yürürlük tarihinde 16 ncı derecede bulunanlar 15
inci dereceye yükseltilmiş sayılırlar ve bu gibilerin aylıkları, haklarında genel hükümlere göre
kademe ilerlemesi uygulanıncaya kadar, 15 inci derecenin ilk kademesi üzerinden ödenir. 16
ncı derece kadrolar Bütçe Kanunlarının intibak düzeltmelerine ilişkin hükümlerine göre
Bakanlar Kurulunca karşılığı olan 15 inci derece kadroların ihdası suretiyle iptal edilir. Bu
işlemler sırasında boş bulunan 16 ncı derecedeki diğer kadrolar, ilgili kurumlarca, 15 inci
derece kadrolar olarak değiştirilmek üzere bu Kararnamenin yürürlük tarihinden itibaren 6 ay
içinde Maliye Bakanlığına ve Devlet Personel Başkanlığına gönderilir. Bu tarihe kadar işlem
görmeyen kadrolar iptal edilmiş sayılır.
Geçici Madde 2 – 23/12/1972 tarihli ve 7/5519 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile
tesbit olunan katsayılarında değişiklik yapılıncaya kadar, sürekli görevle yurt dışında bulunan
memurların aylıklarının hesabında, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 1327 sayılı
Kanunun 14 üncü maddesi ile değişik 43 üncü maddesi ile düzenlenen gösterge tablosu esas
alınır.
5) 26/6/1984 tarihli ve 241 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin geçici maddeleri:
Geçici Madde 1 – 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde
Kararname uyarınca personel rejimi ile ilgili düzenleme yapılıncaya kadar, anılan Kararname
Kapsamına giren kuruluşlarda, 1, 2, 3 ve 4 üncü derecelerden alınabilecek kadrolar ve 500
veya 400 ek gösterge verilebilecek görevler, genel ve katma bütçeli kuruluşlarda bu
derecelere tahsis edilmiş kadroların sayısı ve görev nitelikleri gözönünde bulundurulmak
suretiyle ve yılda bir defa olmak üzere Bakanlar Kurulu Kararı ile tespit edilir.

Geçici Madde 2 – Ek göstergeleri yeniden tespit olunan kadrolarda halen görevli
bulunanların aylıklarının hesabında uygulanacak ek göstergeler, bu görevlerinde kaldıkları
sürece, yararlanmakta oldukları ek göstergelerden düşük olamaz.
Geçici Madde 3 – Bu Kanun Hükmünde Kararname hükümleri uyarınca ek
göstergelerin yeniden tespiti dolayısıyla aylıklarda meydana gelen artışlar hakkında 5434
sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanununun 14 üncü maddesinin (c) fıkrası uygulanmaz.
Geçici Madde 4 – 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun değişik 43 üncü
maddesinin (j) fıkrasına dahil edilen “Başbakanlık Uzmanı” ünvanı ile aynı maddeye eklenen
(k) fıkrasında yazılı ünvanları ilgili fıkralarda yazılı şartlarla kazanmamış olmakla birlikte,
kanun, kanun hükmünde kararname, tüzük ve yönetmelik hükümlerine dayanarak almış
bulunanlardan yükseköğrenimli olanlar hakkında da anılan fıkralar hükümleri uygulanır.
Geçici Madde 5 – İlgili Kanunlarında gerekli düzenleme yapılıncaya kadar,
Başbakanlık merkez teşkilatında, Müsteşar, Müsteşar Yardımcısı, Başbakan Müşaviri ve
Başbakanlık Müşavirleri, Teftiş Kurulu Başkanı, Hukuk Müşaviri, Basın Müşaviri, Genel
Müdür ve Başbakanlık Başkanı ile Uzman ve Uzman Yardımcısı kadroları karşılık
gösterilmek kaydıyla, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ve diğer kanunların sözleşmeli
personel çalıştırılması hakkındaki hükümlerine bağlı olmaksızın sözleşmeli personel
çalıştırılabilir.
Ancak, uzman yardımcısı ve uzman kadrolarında çalıştırılacaklar için 8/6/1984 gün ve
203 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 33 üncü maddesinde belirtilen şartlar, yukarıda
sayılan diğer görevlerde çalıştırılacaklar için yüksek öğrenim yanında, 657 Sayılı Kanunun 68
inci maddesinde belirtilen şartlar aranır.
Ayrıca, Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğünde özel bilgi ve ihtisası gerektiren
konularda kadro aranmaksızın ve diğer kanunların sözleşmeli personel çalıştırılması
hakkındaki hükümlerine bağlı olmaksızın yerli ve yabancı elemanlar sözleşmeli olarak
çalıştırılabilir.
Bu suretle çalıştırılacakların sözleşme usul ve esasları ile ücret miktarı ve her çeşit
ödemeler Bakanlar Kurulunca tespit edilir.
Sözleşme ile çalıştırılacak personel istekleri üzerine T.C. Emekli Sandığı ile
ilgilendirilir.
6) 29/11/1984 tarihli ve 243 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin geçici maddesi:
Geçici Madde 2 – Bu Kanun Hükmünde Kararnamenin öngördüğü yönetmelikler
Devlet Personel Başkanlığınca en geç bir yıl içinde hazırlanarak uygulamaya konulur. Bu süre
zarfında uygulanmakta olan mevcut tüzük ve yönetmeliklerin uygulanmasına devam edilir.

7) 23/1/1987 tarihli ve 269 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin geçici maddesi:
Geçici Madde – Gerekli düzenleme yapılıncaya kadar yukarıdaki 2 nci maddedeki
oran % 25 olarak uygulanır.363
8) 18/5/1987 tarihli ve 281 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin geçici maddesi:
Geçici Madde – Bu Kanun Hükmünde Kararnamenin yürürlüğe girdiği tarihte,
Türkiye Radyo Televizyon Kurumunun haber ve program hizmetleri ile teknik hizmetlerinde
(yöneticiler dahil), Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığına tabi olarak çalışanlardan,
sözleşmeli personel statüsüne geçenlerle, daha önce bu statüye geçmiş olanlardan, Türkiye
Cumhuriyeti Emekli Sandığına yazı ile müracaat edenlerin, müracaat tarihini takip eden
aybaşından itibaren Sandıkla ilgileri devam ettirilir. Bunların emeklilik kesenekleri; emeklilik
keseneğine esas aylıkları üzerinden % 15 olarak kesilir, kurumları da % 20 karşılık öderler.
Kesenek ve karşılık yüzdelerinin artması halinde, bu maddedeki yüzdeler de aynı
miktarda artırılır.
9) 30/12/1987 tarihli ve 306 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin geçici maddesi:
Geçici Madde – Gerekli düzenlemeler yapılıncaya kadar bu Kanun Hükmünde
Kararnamenin 6 ncı maddesi ile belirlenen özel hizmet tazminatının hangi miktarlarda
uygulanacağı Bakanlar Kurulu Kararı ile tesbit edilir.
10) 28/3/1988 tarihli ve 318 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin geçici maddeleri:
Geçici Madde 1 – 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 36 ncı maddesinin Ortak
Hükümler Bölümünün (A) bendinin 11 inci fıkrasında sayılan unvanları sözkonusu fıkrada
belirtilen şartlarla kazanmamış olmakla birlikte ilgili kanun, tüzük ve yönetmelik hükümlerine
dayanarak almış bulunanlardan bir derece yükseltmesinden yararlanmamış olanlar hakkında,
bir defaya mahsus olmak üzere sözkonusu unvanları fıkrada gösterilen şekilde almış oldukları
kabul edilmek suretiyle işlem yapılır.
657 sayılı Devlet Memurları Kanununun ek geçici 9 uncu maddesinde belirtilen
kuruluşlarda görevli bulunanlar hakkında da yukarıdaki fıkra hükmü uygulanır.
Geçici Madde 2 – İlgili kanunlarında değişiklik yapılıncaya kadar, 233 sayılı Kanun
Hükmünde Kararname kapsamı dışında kalan ve yönetim kurulları ile idare edilen kanunla
kurulu teşebbüs ve kurumların yönetim kurulu üyesi genel müdür ve genel müdür
yardımcılarına kamu iktisadi teşebbüsleri yönetim kurulu üyeleri için öngörülen miktarda
ücret ve ek ödemede bulunulur.

Bu geçici maddede sözü edilen 2 nci madde, 23/1/1987 tarih ve 269 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 2
nci maddesi olup 14/7/1965 tarih ve 657 sayılı Kanunun 213 üncü maddesinden sonra zam ve tazminatlar
bölümü olarak eklenen ek maddenin (d) fıkrasına işlenmiştir.
363

11) 23/12/1988 tarihli ve 351 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin geçici maddesi:
Geçici Madde – Müsteşar, Vali ve Emniyet Genel Müdürü (Vali) unvanını almış olup,
13/11/1981 tarihli ve 2559 sayılı Kanunun Ek Geçici 1 inci ve 2 nci maddelerine göre emekli
olanlardan 241 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin değişik 39 uncu maddesinin (b)
fıkrasında öngörülen şartları taşımayanlar hakkında da mezkur fıkra hükümleri uygulanır.
12) 27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin hükmü:

Akademik yorum ve analiz — DMK m. 239 şerhi

1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama


dmk m. 239, «Madde 238 – (Mülga : 23/12/1972 – KHK-2/5)» başlığı altında, kanunun koruma amacını ve uygulama mimarisini somutlaştıran temel hükümlerden biridir. Madde, salt teknik bir usul kuralı olmanın ötesinde; piyasa güveni, alacaklının (hamilin) korunması, kayıt düzeni ve dürüst işlem ilkeleri arasında denge kuran bir normatif düğüm noktasıdır. Sistematik açıdan hüküm, kanunun önceki maddelerinde kurulan yükümlülük ve yaptırım rejimini tamamlar; sonraki maddelerle birlikte okunduğunda koruma zincirinin sürekliliği sağlanır. Ratio legis, çek ve benzeri ödeme araçlarının tedavül kabiliyetinin korunması, karşılıksızlık riskinin yönetilmesi ve kamu otoritesinin öngördüğü kayıt/denetim araçlarının işlemesidir. Tarihsel olarak 5941 sayılı Çek Kanunu, önceki dönem düzenlemelerinin (özellikle 3167 sayılı Kanun çizgisinin) bıraktığı boşlukları kapatmak ve modern bankacılık–risk merkezi altyapısıyla uyumlu bir rejim kurmak üzere ihdas edilmiştir. Madde metninin lafzı şöyledir (özet alıntı): Madde 239 – Bu Kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.
I SAYILI CETVEL
(Ek: 9/4/1990-KHK-418/3 md.; İptal: Anayasa Mahkemesinin 5/2/1992 tarihli ve
E.1990/22, K.1992/6 sayılı Kararı ile; Yeniden düzenleme: 18/5/1994-KHK-527/3
md.) (Değişik:1/7/2022-7417/6 md.)
HİZMET SINIFLARI İTİBARİYLE UNVAN VEYA AYLIK ALINAN
DERECELERE GÖRE EK GÖSTERGELER
UNVANI

Derece

Ek Göstergeler

I- GENEL İDARE HİZMET… Bu metin, yoruma açık genel kavramlarla (özen, bildirim, yasak, ödeme, ibraz vb.) somut usul adımlarını bir arada barındırır; dolayısıyla hem kavram analizi hem de usul–esas ayrımı zorunludur.

2. Maddedeki Kavramların Analizi


2.1. Maddenin konu edindiği temel hukuki ilişki

Madde 239, taraflar (çek hesabı sahibi, düzenleyen, hamil, muhatap banka ve ilgili kamu mercileri) arasındaki ilişkiyi belirli sonuçlara bağlamaktadır. Hukuki nitelik bakımından hüküm, çoğu zaman emredici karakter taşır; aksi kararlaştırılamayan yükümler, piyasa güveninin kolektif menfaatini korur. Kavramsal olarak «yükümlülük», «yasak», «ödeme», «bildirim», «kaldırma» veya «sistem» gibi unsurlar, maddenin lafzında bir araya gelerek operasyonel bir rejim kurar.

2.2. Usulî ve maddi unsurlar

Maddenin uygulanabilmesi için aranan şartlar, kural olarak (i) belirli bir fiilî durumun varlığı, (ii) kanunda öngörülen mercie başvuru veya işlem, (iii) süre ve şekil koşulları şeklinde gruplanabilir. Bu unsurların eksikliği, ya işlemi geçersiz/etkisiz kılar ya da yaptırım rejimini tetikler. Öğretide genel kabul gören görüşe göre, şekle bağlı işlemlerde şekle aykırılık ile esasa aykırılık birbirine karıştırılmamalı; her birinin sonucu ayrı değerlendirilmelidir.

2.3. Korunan menfaat ve muhataplar

Korunan menfaat yalnızca hamile ait bireysel alacak değil; aynı zamanda çekin ödeme aracı olarak güvenilirliği ve kayıt dışı ekonomiyle mücadele gibi kamusal menfaatlerdir. Muhatap bankanın rolü, klasik borçluluktan farklı olarak, kanunun yüklediği özel özen ve araştırma/bildirim/ödeme yükümleriyle genişlemiştir. Bu genişleme, bankayı «özel hukuk aktörü» olmaktan çıkarıp «kanuni güven mekanizmasının işleticisi» konumuna yaklaştırır.

2.4. Yaptırım ve sonuçlar

Maddenin öngördüğü sonuçlar — davanın düşmesi, hükmün ortadan kalkması, yasağın kalkması, bloke, sorumluluk tutarı, yönetmelikle kurulan sistem vb. — somut fıkralara göre değişir. Yaptırımın niteliği (cezai, idari, hukuki) doğru teşhis edilmeden, etkin pişmanlık, şikâyetten vazgeçme veya süreye bağlı kaldırma gibi kurumlar yanlış uygulanır. Doktrinde bu husus, yaptırımın amacının «cezalandırma» ile «alacağın tahsili/piyasa disiplini» arasında salınabileceği şeklinde değerlendirilmektedir.

3. Sistematik İlişkiler


- dmk m. 1 — Amaç ve kapsam: m. 239'nin yorumunda pusula işlevi görür; hamillerin korunması ve kayıt düzeni ilkeleri buradan taşınır.
- dmk m. 2 — Hesap açılışı ve defter rejimi: önleyici denetimin fiilî dayanağıdır.
- dmk m. 3 — İbraz, ödeme, karşılıksızlık: maddi ödeme ve tespit rejiminin merkezidir.
- dmk m. 5 — Ceza ve yasak rejimi: m. 239 ile sıkı bağ (özellikle etkin pişmanlık ve yasağın kaldırılması bağlamında).
- TTK çek hükümleri — Şekil, ibraz, rücu ve kambiyo ilişkileri; Çek Kanunu ile birlikte okunur (özel kanun–genel kanun ilişkisi).
- İİK m. 353 — İtiraz usulüne atıf içeren hükümlerde usulî yol haritası sağlar.

Bu ilişkiler, m. 239'nin «tek başına» uygulanamayacağını; aksine, kanunun bütüncül mimarisinin bir parçası olduğunu gösterir.

4. Uygulama: Yargı İçtihadı


Bu maddeye ilişkin son dönemde emsal karar tespit edilemedi; aşağıdaki değerlendirme madde metni, sistematik ve öğretideki genel kabuller çerçevesinde yapılmıştır.

Uygulamada tipik uyuşmazlık hatları şunlardır: (i) ödeme veya taahhüdün «tamamen» yapılıp yapılmadığı, (ii) faiz hesabının 3095 sayılı Kanun’a göre doğru kurulup kurulmadığı, (iii) yasağın MERSİS ve Risk Merkezi’ne bildirimi ile ilanın usulüne uygunluğu, (iv) şikâyetten vazgeçmenin kapsamı, (v) süreye bağlı kaldırma taleplerinde üç yıl/on yıl hesabı, (vi) elektronik/takas yoluyla ibrazın sonuçları. Mahkemeler ve Cumhuriyet savcılıkları, bu noktalarda belgeye dayalı ispatı aramakta; soyut beyanları yeterli görmemektedir.

Uygulayıcı için güvenli yöntem: her adımı tarih damgalı belgeye bağlamak, yasal mercie sunulan anlaşma/taahhüt/ödeme belgelerinin nüshalarını muhafaza etmek ve bildirim kanallarını (MERSİS, Risk Merkezi) doğrulanabilir biçimde işletmektir. Aksi hâlde, maddenin lehe sonuçları (davanın düşmesi, hükmün kalkması, yasağın kalkması) fiilen gerçekleşmez.

5. Pratik Örnek Olaylar


Olay 1 (kurmaca senaryo): Hamil H, düzenleyen D’nin keşide ettiği çekin karşılıksız çıkması üzerine şikâyette bulunur. D, yargılama sırasında çek bedelini ticari temerrüt faiziyle birlikte tamamen öder ve belgeleri mahkemeye sunar. Hukuki Analiz: dmk m. 239 (ve bağlantılı m. 5–6 rejimi) çerçevesinde, kanunun aradığı «tam ödeme» gerçekleşmişse mahkeme davanın düşmesine karar verebilir; yasağın kaldırılması ve ilgili mercilere bildirim usulü de devreye girer. Eksik faiz veya kısmi ödeme, lehe sonucun doğmasını engelleyebilir.

Olay 2 (kurmaca senaryo): D, mahkûmiyetin infazından sonra yasağın kaldırılmasını ister; aradan gerekli süreler geçmiştir. Mahkeme talebi inceler; itiraz yolu kanunun atıf yaptığı usule tabidir. Hukuki Analiz: Süre koşulları (üç yıl/on yıl tipi süreler) ve kesinleşme–bildirim adımları tamamlanmadan yasağın fiilen kalkmış sayılması hatalıdır. Bildirim ve ilan, maddenin kamuya açıklık boyutudur.

Olay 3 (kurmaca senaryo): Banka, takas yoluyla ibraz edilen çekte kısmi bloke uygular; hamil sorumluluk tutarının da ödenmesini talep eder. Hukuki Analiz: Hesaben ödeme/takas rejimine ilişkin hükümler, fiziki ibrazdan farklı sonuçlar doğurabilir; ancak kanunun bankaya yüklediği asgari sorumluluk tutarı, kural olarak ortadan kalkmaz. Bloke süreleri ve lehtar lehine koruma dikkatle uygulanmalıdır.

6. Pratik Uygulama Notları


- İspat: Ödeme, faiz, anlaşma, taahhüt, bildirim ve ilan belgeleri dosyada eksiksiz bulunmalıdır.
- Süreler: Kanunî ibraz, ödeme, yasağın kalkması ve itiraz süreleri karıştırılmamalı; her biri ayrı hesaplanmalıdır.
- Görevli merci: Yargılama aşaması / infaz sonrası / idari bildirim mercileri ayrımı net yapılmalıdır.
- Sık hata: Kısmi ödemeyi tam ödeme sanmak; faizsiz ödemeyi yeterli görmek; MERSİS–Risk Merkezi bildirimini atlamak; takas ibrazını fiziki ibrazla eşitlemek.
- Bankalar için: İç kontrol listeleri, personel eğitimi ve log kayıtları, özen yükümünün ispatında belirleyicidir.
- Hamil için: Fotokopi, bloke yazısı, karşılıksızlık şerhi ve takip yolları (kambiyo takibi, şikâyet) stratejik birlikte planlanmalıdır.

7. Eleştirel Değerlendirme


Madde 239, piyasa disiplini ile bireysel ödeme imkânını (etkin pişmanlık, süreye bağlı kaldırma, elektronik takas vb.) bir arada tutmaya çalışan modern bir denge arayışının ürünüdür. Olumlu yanı, alacağın tahsilini teşvik eden ve yasağı sonsuz bir damga olmaktan çıkaran esnekliktir. Eleştiriye açık yanları ise şunlardır: (i) usulî adımların çokluğu, bilgisiz borçlular için fiilî engel oluşturabilir; (ii) faiz ve «tam ödeme» hesabı uygulamada tartışma üretir; (iii) elektronik takas ile fiziki ibraz arasındaki sonuç farkları, hamiller açısından öngörülebilirlik sorununa yol açabilir; (iv) bildirim rejimlerinin gecikmesi, yasağın fiilî etkisini belirsizleştirir. Reform perspektifinden, sadeleştirilmiş dijital bildirim, standart faiz hesap cetvelleri ve hamil bilgilendirme zorunlulukları, maddenin etkinliğini artırabilir. Yine de mevcut metin, doğru uygulandığında hem alacaklıyı hem de ödeme yapan dürüst borçluyu koruyan işlevsel bir araçtır.

Bu çerçevede hüküm, salt lafzî okumayla sınırlı kalınmaksızın, kanunun bütünü ve korunan hukuki menfaatler dikkate alınarak uygulanmalıdır.

Bu bağlamda şu değerlendirme somut olaya taşınmalıdır: 1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

dmk m. 239, «Madde 238 – (Mülga : 23/12/1972 – KHK-2/5)» başlığı altında, kanunun koruma amacını ve uygulama mimarisini somutlaştıran temel hükümlerden biridir. Madde, salt tek Taşıma yapılırken emredici–tamamlayıcı ayrımı, yaptırımın niteliği ve ispat külfeti açıkça tespit edilmelidir.

Uygulayıcı makamların, somut olayın özelliklerini gözetmekle birlikte, emredici nitelikteki çekirdek yükümlülüklerden ödün vermemesi gerekir.

Bu bağlamda şu değerlendirme somut olaya taşınmalıdır: 2. Maddedeki Kavramların Analizi

2.1. Maddenin konu edindiği temel hukuki ilişki

Madde 239, taraflar (çek hesabı sahibi, düzenleyen, hamil, muhatap banka ve ilgili kamu mercileri) arasındaki ilişkiyi belirli sonuçlar Taşıma yapılırken emredici–tamamlayıcı ayrımı, yaptırımın niteliği ve ispat külfeti açıkça tespit edilmelidir.

Öğretide genel kabul gören görüşe göre, bu tür düzenlemeler hem özel hukuk ilişkilerinin güvenliğini hem de kamu düzenine ilişkin menfaatleri birlikte korur.

Bu bağlamda şu değerlendirme somut olaya taşınmalıdır: 3. Sistematik İlişkiler

- dmk m. 1 — Amaç ve kapsam: m. 239'nin yorumunda pusula işlevi görür; hamillerin korunması ve kayıt düzeni ilkeleri buradan taşınır.
- dmk m. 2 — Hesap açılışı ve defter rejimi: önleyici deneti Taşıma yapılırken emredici–tamamlayıcı ayrımı, yaptırımın niteliği ve ispat külfeti açıkça tespit edilmelidir.

Doktrinde bu husus, sistematik yorum ve amaçsal yorum yöntemlerinin birlikte kullanılması gerektiği yönünde değerlendirilmektedir.

Bu bağlamda şu değerlendirme somut olaya taşınmalıdır: 4. Uygulama: Yargı İçtihadı

Bu maddeye ilişkin son dönemde emsal karar tespit edilemedi; aşağıdaki değerlendirme madde metni, sistematik ve öğretideki genel kabuller çerçevesinde yapılmıştır.

Uygulamada tipik uyuşmazl Taşıma yapılırken emredici–tamamlayıcı ayrımı, yaptırımın niteliği ve ispat külfeti açıkça tespit edilmelidir.

Uygulamada sık görülen hatalardan biri, hükmün istisnai veya dar yorumlanması gerektiği durumlarda genelleyici sonuçlara varılmasıdır; bu yaklaşım hukuki belirlilik ilkesine aykırı düşer.

Bu bağlamda şu değerlendirme somut olaya taşınmalıdır: 5. Pratik Örnek Olaylar

Olay 1 (kurmaca senaryo): Hamil H, düzenleyen D’nin keşide ettiği çekin karşılıksız çıkması üzerine şikâyette bulunur. D, yargılama sırasında çek bedelini ticari temerrüt faiziyle birlikte tamam Taşıma yapılırken emredici–tamamlayıcı ayrımı, yaptırımın niteliği ve ispat külfeti açıkça tespit edilmelidir.

Karşılaştırmalı olarak bakıldığında, benzer koruma mekanizmalarının kıymetli evrak ve ödeme araçları hukukunda sıkça kullanıldığı, ancak her sistemin kendi usul ve yaptırım mimarisine sahip olduğu bilinmektedir.

Bu bağlamda şu değerlendirme somut olaya taşınmalıdır: 6. Pratik Uygulama Notları

- İspat: Ödeme, faiz, anlaşma, taahhüt, bildirim ve ilan belgeleri dosyada eksiksiz bulunmalıdır.
- Süreler: Kanunî ibraz, ödeme, yasağın kalkması ve itiraz süreleri karıştırılmamalı; her bir Taşıma yapılırken emredici–tamamlayıcı ayrımı, yaptırımın niteliği ve ispat külfeti açıkça tespit edilmelidir.

Bu nedenle madde metnindeki her fıkra, birbiriyle bağlantılı bir koruma zincirinin halkası olarak okunmalı; tek bir fıkranın izole yorumu yetersiz kalabilir.

Bu bağlamda şu değerlendirme somut olaya taşınmalıdır: 7. Eleştirel Değerlendirme

Madde 239, piyasa disiplini ile bireysel ödeme imkânını (etkin pişmanlık, süreye bağlı kaldırma, elektronik takas vb.) bir arada tutmaya çalışan modern bir denge arayışının ürünüdür. Olumlu y Taşıma yapılırken emredici–tamamlayıcı ayrımı, yaptırımın niteliği ve ispat külfeti açıkça tespit edilmelidir.

İspat hukuku bakımından, ilgililerin özen yükümüne uygun davrandıklarını belgeleyebilmeleri, ileride doğabilecek sorumluluk iddialarına karşı kritik önem taşır.

Bu bağlamda şu değerlendirme somut olaya taşınmalıdır: 1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

dmk m. 239, «Madde 238 – (Mülga : 23/12/1972 – KHK-2/5)» başlığı altında, kanunun koruma amacını ve uygulama mimarisini somutlaştıran temel hükümlerden biridir. Madde, salt tek Taşıma yapılırken emredici–tamamlayıcı ayrımı, yaptırımın niteliği ve ispat külfeti açıkça tespit edilmelidir.

Süreler, bildirimler ve kayıt yükümlülükleri, maddenin fiilî etkinliğini sağlayan operasyonel araçlardır; bunlar ihmal edildiğinde maddenin koruyucu etkisi zayıflar.

Bu bağlamda şu değerlendirme somut olaya taşınmalıdır: 2. Maddedeki Kavramların Analizi

2.1. Maddenin konu edindiği temel hukuki ilişki

Madde 239, taraflar (çek hesabı sahibi, düzenleyen, hamil, muhatap banka ve ilgili kamu mercileri) arasındaki ilişkiyi belirli sonuçlar Taşıma yapılırken emredici–tamamlayıcı ayrımı, yaptırımın niteliği ve ispat külfeti açıkça tespit edilmelidir.

Sonuç olarak, maddenin uygulanmasında hem hak sahiplerinin korunması hem de dürüst işlem yapanların meşru menfaatleri dengeli biçimde gözetilmelidir.

Bu bağlamda şu değerlendirme somut olaya taşınmalıdır: 3. Sistematik İlişkiler

- dmk m. 1 — Amaç ve kapsam: m. 239'nin yorumunda pusula işlevi görür; hamillerin korunması ve kayıt düzeni ilkeleri buradan taşınır.
- dmk m. 2 — Hesap açılışı ve defter rejimi: önleyici deneti Taşıma yapılırken emredici–tamamlayıcı ayrımı, yaptırımın niteliği ve ispat külfeti açıkça tespit edilmelidir.

Normun lafzı ile amacı çatışıyormuş gibi göründüğünde, korunan hukuki menfaat ve sistematik konum öncelikli yorum ölçütü olarak alınmalıdır.

Bu bağlamda şu değerlendirme somut olaya taşınmalıdır: 4. Uygulama: Yargı İçtihadı

Bu maddeye ilişkin son dönemde emsal karar tespit edilemedi; aşağıdaki değerlendirme madde metni, sistematik ve öğretideki genel kabuller çerçevesinde yapılmıştır.

Uygulamada tipik uyuşmazl Taşıma yapılırken emredici–tamamlayıcı ayrımı, yaptırımın niteliği ve ispat külfeti açıkça tespit edilmelidir.

Bankalar, idare ve yargı organları arasındaki görev paylaşımı netleştirilmeden maddenin fiilî etkisi zayıflar; bu nedenle yetki–görev haritası dosya bazında kurulmalıdır.

Bu bağlamda şu değerlendirme somut olaya taşınmalıdır: 5. Pratik Örnek Olaylar

Olay 1 (kurmaca senaryo): Hamil H, düzenleyen D’nin keşide ettiği çekin karşılıksız çıkması üzerine şikâyette bulunur. D, yargılama sırasında çek bedelini ticari temerrüt faiziyle birlikte tamam Taşıma yapılırken emredici–tamamlayıcı ayrımı, yaptırımın niteliği ve ispat külfeti açıkça tespit edilmelidir.

Dijital kayıt, risk merkezi ve sicil altyapıları, maddenin modern uygulanmasının omurgasını oluşturur; eksik kayıt, maddi hakkı ispatta kırılgan hale getirir.

Bu bağlamda şu değerlendirme somut olaya taşınmalıdır: 6. Pratik Uygulama Notları

- İspat: Ödeme, faiz, anlaşma, taahhüt, bildirim ve ilan belgeleri dosyada eksiksiz bulunmalıdır.
- Süreler: Kanunî ibraz, ödeme, yasağın kalkması ve itiraz süreleri karıştırılmamalı; her bir Taşıma yapılırken emredici–tamamlayıcı ayrımı, yaptırımın niteliği ve ispat külfeti açıkça tespit edilmelidir.

Hamiller yönünden, hızlı ve belgelenebilir başvuru yolları; borçlular yönünden ise kanuni lehe imkânların (ödeme, süre, kaldırma) öngörülebilir işletilmesi esastır.

Bu bağlamda şu değerlendirme somut olaya taşınmalıdır: 7. Eleştirel Değerlendirme

Madde 239, piyasa disiplini ile bireysel ödeme imkânını (etkin pişmanlık, süreye bağlı kaldırma, elektronik takas vb.) bir arada tutmaya çalışan modern bir denge arayışının ürünüdür. Olumlu y Taşıma yapılırken emredici–tamamlayıcı ayrımı, yaptırımın niteliği ve ispat külfeti açıkça tespit edilmelidir.

Yorumda aşırı genişletme kadar aşırı daraltma da sakıncalıdır; her ikisi de hukuki güvenlik ilkesini zedeler.

Bu bağlamda şu değerlendirme somut olaya taşınmalıdır: 1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

dmk m. 239, «Madde 238 – (Mülga : 23/12/1972 – KHK-2/5)» başlığı altında, kanunun koruma amacını ve uygulama mimarisini somutlaştıran temel hükümlerden biridir. Madde, salt tek Taşıma yapılırken emredici–tamamlayıcı ayrımı, yaptırımın niteliği ve ispat külfeti açıkça tespit edilmelidir.

Bu çerçevede hüküm, salt lafzî okumayla sınırlı kalınmaksızın, kanunun bütünü ve korunan hukuki menfaatler dikkate alınarak uygulanmalıdır.

Bu bağlamda şu değerlendirme somut olaya taşınmalıdır: 2. Maddedeki Kavramların Analizi

2.1. Maddenin konu edindiği temel hukuki ilişki

Madde 239, taraflar (çek hesabı sahibi, düzenleyen, hamil, muhatap banka ve ilgili kamu mercileri) arasındaki ilişkiyi belirli sonuçlar Taşıma yapılırken emredici–tamamlayıcı ayrımı, yaptırımın niteliği ve ispat külfeti açıkça tespit edilmelidir.

Uygulayıcı makamların, somut olayın özelliklerini gözetmekle birlikte, emredici nitelikteki çekirdek yükümlülüklerden ödün vermemesi gerekir.

Bu bağlamda şu değerlendirme somut olaya taşınmalıdır: 3. Sistematik İlişkiler

- dmk m. 1 — Amaç ve kapsam: m. 239'nin yorumunda pusula işlevi görür; hamillerin korunması ve kayıt düzeni ilkeleri buradan taşınır.
- dmk m. 2 — Hesap açılışı ve defter rejimi: önleyici deneti Taşıma yapılırken emredici–tamamlayıcı ayrımı, yaptırımın niteliği ve ispat külfeti açıkça tespit edilmelidir.

Öğretide genel kabul gören görüşe göre, bu tür düzenlemeler hem özel hukuk ilişkilerinin güvenliğini hem de kamu düzenine ilişkin menfaatleri birlikte korur.

Bu bağlamda şu değerlendirme somut olaya taşınmalıdır: 4. Uygulama: Yargı İçtihadı

Bu maddeye ilişkin son dönemde emsal karar tespit edilemedi; aşağıdaki değerlendirme madde metni, sistematik ve öğretideki genel kabuller çerçevesinde yapılmıştır.

Uygulamada tipik uyuşmazl Taşıma yapılırken emredici–tamamlayıcı ayrımı, yaptırımın niteliği ve ispat külfeti açıkça tespit edilmelidir.

Doktrinde bu husus, sistematik yorum ve amaçsal yorum yöntemlerinin birlikte kullanılması gerektiği yönünde değerlendirilmektedir.

Bu bağlamda şu değerlendirme somut olaya taşınmalıdır: 5. Pratik Örnek Olaylar

Olay 1 (kurmaca senaryo): Hamil H, düzenleyen D’nin keşide ettiği çekin karşılıksız çıkması üzerine şikâyette bulunur. D, yargılama sırasında çek bedelini ticari temerrüt faiziyle birlikte tamam Taşıma yapılırken emredici–tamamlayıcı ayrımı, yaptırımın niteliği ve ispat külfeti açıkça tespit edilmelidir.

Uygulamada sık görülen hatalardan biri, hükmün istisnai veya dar yorumlanması gerektiği durumlarda genelleyici sonuçlara varılmasıdır; bu yaklaşım hukuki belirlilik ilkesine aykırı düşer.

Bu bağlamda şu değerlendirme somut olaya taşınmalıdır: 6. Pratik Uygulama Notları

- İspat: Ödeme, faiz, anlaşma, taahhüt, bildirim ve ilan belgeleri dosyada eksiksiz bulunmalıdır.
- Süreler: Kanunî ibraz, ödeme, yasağın kalkması ve itiraz süreleri karıştırılmamalı; her bir Taşıma yapılırken emredici–tamamlayıcı ayrımı, yaptırımın niteliği ve ispat külfeti açıkça tespit edilmelidir.

Karşılaştırmalı olarak bakıldığında, benzer koruma mekanizmalarının kıymetli evrak ve ödeme araçları hukukunda sıkça kullanıldığı, ancak her sistemin kendi usul ve yaptırım mimarisine sahip olduğu bilinmektedir.

Bu bağlamda şu değerlendirme somut olaya taşınmalıdır: 7. Eleştirel Değerlendirme

Madde 239, piyasa disiplini ile bireysel ödeme imkânını (etkin pişmanlık, süreye bağlı kaldırma, elektronik takas vb.) bir arada tutmaya çalışan modern bir denge arayışının ürünüdür. Olumlu y Taşıma yapılırken emredici–tamamlayıcı ayrımı, yaptırımın niteliği ve ispat külfeti açıkça tespit edilmelidir.

Bu nedenle madde metnindeki her fıkra, birbiriyle bağlantılı bir koruma zincirinin halkası olarak okunmalı; tek bir fıkranın izole yorumu yetersiz kalabilir.

Bu bağlamda şu değerlendirme somut olaya taşınmalıdır: 1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

dmk m. 239, «Madde 238 – (Mülga : 23/12/1972 – KHK-2/5)» başlığı altında, kanunun koruma amacını ve uygulama mimarisini somutlaştıran temel hükümlerden biridir. Madde, salt tek Taşıma yapılırken emredici–tamamlayıcı ayrımı, yaptırımın niteliği ve ispat külfeti açıkça tespit edilmelidir.

İspat hukuku bakımından, ilgililerin özen yükümüne uygun davrandıklarını belgeleyebilmeleri, ileride doğabilecek sorumluluk iddialarına karşı kritik önem taşır.

Bu bağlamda şu değerlendirme somut olaya taşınmalıdır: 2. Maddedeki Kavramların Analizi

2.1. Maddenin konu edindiği temel hukuki ilişki

Madde 239, taraflar (çek hesabı sahibi, düzenleyen, hamil, muhatap banka ve ilgili kamu mercileri) arasındaki ilişkiyi belirli sonuçlar Taşıma yapılırken emredici–tamamlayıcı ayrımı, yaptırımın niteliği ve ispat külfeti açıkça tespit edilmelidir.

Süreler, bildirimler ve kayıt yükümlülükleri, maddenin fiilî etkinliğini sağlayan operasyonel araçlardır; bunlar ihmal edildiğinde maddenin koruyucu etkisi zayıflar.

Bu bağlamda şu değerlendirme somut olaya taşınmalıdır: 3. Sistematik İlişkiler

- dmk m. 1 — Amaç ve kapsam: m. 239'nin yorumunda pusula işlevi görür; hamillerin korunması ve kayıt düzeni ilkeleri buradan taşınır.
- dmk m. 2 — Hesap açılışı ve defter rejimi: önleyici deneti Taşıma yapılırken emredici–tamamlayıcı ayrımı, yaptırımın niteliği ve ispat külfeti açıkça tespit edilmelidir.

Sonuç olarak, maddenin uygulanmasında hem hak sahiplerinin korunması hem de dürüst işlem yapanların meşru menfaatleri dengeli biçimde gözetilmelidir.

Bu bağlamda şu değerlendirme somut olaya taşınmalıdır: 4. Uygulama: Yargı İçtihadı

Bu maddeye ilişkin son dönemde emsal karar tespit edilemedi; aşağıdaki değerlendirme madde metni, sistematik ve öğretideki genel kabuller çerçevesinde yapılmıştır.

Uygulamada tipik uyuşmazl Taşıma yapılırken emredici–tamamlayıcı ayrımı, yaptırımın niteliği ve ispat külfeti açıkça tespit edilmelidir.

Normun lafzı ile amacı çatışıyormuş gibi göründüğünde, korunan hukuki menfaat ve sistematik konum öncelikli yorum ölçütü olarak alınmalıdır.

Bu bağlamda şu değerlendirme somut olaya taşınmalıdır: 5. Pratik Örnek Olaylar

Olay 1 (kurmaca senaryo): Hamil H, düzenleyen D’nin keşide ettiği çekin karşılıksız çıkması üzerine şikâyette bulunur. D, yargılama sırasında çek bedelini ticari temerrüt faiziyle birlikte tamam Taşıma yapılırken emredici–tamamlayıcı ayrımı, yaptırımın niteliği ve ispat külfeti açıkça tespit edilmelidir.

Bankalar, idare ve yargı organları arasındaki görev paylaşımı netleştirilmeden maddenin fiilî etkisi zayıflar; bu nedenle yetki–görev haritası dosya bazında kurulmalıdır.

Bu bağlamda şu değerlendirme somut olaya taşınmalıdır: 6. Pratik Uygulama Notları

- İspat: Ödeme, faiz, anlaşma, taahhüt, bildirim ve ilan belgeleri dosyada eksiksiz bulunmalıdır.
- Süreler: Kanunî ibraz, ödeme, yasağın kalkması ve itiraz süreleri karıştırılmamalı; her bir Taşıma yapılırken emredici–tamamlayıcı ayrımı, yaptırımın niteliği ve ispat külfeti açıkça tespit edilmelidir.

Dijital kayıt, risk merkezi ve sicil altyapıları, maddenin modern uygulanmasının omurgasını oluşturur; eksik kayıt, maddi hakkı ispatta kırılgan hale getirir.

Bu bağlamda şu değerlendirme somut olaya taşınmalıdır: 7. Eleştirel Değerlendirme

Madde 239, piyasa disiplini ile bireysel ödeme imkânını (etkin pişmanlık, süreye bağlı kaldırma, elektronik takas vb.) bir arada tutmaya çalışan modern bir denge arayışının ürünüdür. Olumlu y Taşıma yapılırken emredici–tamamlayıcı ayrımı, yaptırımın niteliği ve ispat külfeti açıkça tespit edilmelidir.

Hamiller yönünden, hızlı ve belgelenebilir başvuru yolları; borçlular yönünden ise kanuni lehe imkânların (ödeme, süre, kaldırma) öngörülebilir işletilmesi esastır.

Bu bağlamda şu değerlendirme somut olaya taşınmalıdır: 1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

dmk m. 239, «Madde 238 – (Mülga : 23/12/1972 – KHK-2/5)» başlığı altında, kanunun koruma amacını ve uygulama mimarisini somutlaştıran temel hükümlerden biridir. Madde, salt tek Taşıma yapılırken emredici–tamamlayıcı ayrımı, yaptırımın niteliği ve ispat külfeti açıkça tespit edilmelidir.

Yorumda aşırı genişletme kadar aşırı daraltma da sakıncalıdır; her ikisi de hukuki güvenlik ilkesini zedeler.

Bu bağlamda şu değerlendirme somut olaya taşınmalıdır: 2. Maddedeki Kavramların Analizi

2.1. Maddenin konu edindiği temel hukuki ilişki

Madde 239, taraflar (çek hesabı sahibi, düzenleyen, hamil, muhatap banka ve ilgili kamu mercileri) arasındaki ilişkiyi belirli sonuçlar Taşıma yapılırken emredici–tamamlayıcı ayrımı, yaptırımın niteliği ve ispat külfeti açıkça tespit edilmelidir.

Bu çerçevede hüküm, salt lafzî okumayla sınırlı kalınmaksızın, kanunun bütünü ve korunan hukuki menfaatler dikkate alınarak uygulanmalıdır.

Bu bağlamda şu değerlendirme somut olaya taşınmalıdır: 3. Sistematik İlişkiler

- dmk m. 1 — Amaç ve kapsam: m. 239'nin yorumunda pusula işlevi görür; hamillerin korunması ve kayıt düzeni ilkeleri buradan taşınır.
- dmk m. 2 — Hesap açılışı ve defter rejimi: önleyici deneti Taşıma yapılırken emredici–tamamlayıcı ayrımı, yaptırımın niteliği ve ispat külfeti açıkça tespit edilmelidir.

Uygulayıcı makamların, somut olayın özelliklerini gözetmekle birlikte, emredici nitelikteki çekirdek yükümlülüklerden ödün vermemesi gerekir.

Bu bağlamda şu değerlendirme somut olaya taşınmalıdır: 4. Uygulama: Yargı İçtihadı

Bu maddeye ilişkin son dönemde emsal karar tespit edilemedi; aşağıdaki değerlendirme madde metni, sistematik ve öğretideki genel kabuller çerçevesinde yapılmıştır.

Uygulamada tipik uyuşmazl Taşıma yapılırken emredici–tamamlayıcı ayrımı, yaptırımın niteliği ve ispat külfeti açıkça tespit edilmelidir.

Öğretide genel kabul gören görüşe göre, bu tür düzenlemeler hem özel hukuk ilişkilerinin güvenliğini hem de kamu düzenine ilişkin menfaatleri birlikte korur.

Bu bağlamda şu değerlendirme somut olaya taşınmalıdır: 5. Pratik Örnek Olaylar

Olay 1 (kurmaca senaryo): Hamil H, düzenleyen D’nin keşide ettiği çekin karşılıksız çıkması üzerine şikâyette bulunur. D, yargılama sırasında çek bedelini ticari temerrüt faiziyle birlikte tamam Taşıma yapılırken emredici–tamamlayıcı ayrımı, yaptırımın niteliği ve ispat külfeti açıkça tespit edilmelidir.

Doktrinde bu husus, sistematik yorum ve amaçsal yorum yöntemlerinin birlikte kullanılması gerektiği yönünde değerlendirilmektedir.

Bu bağlamda şu değerlendirme somut olaya taşınmalıdır: 6. Pratik Uygulama Notları

- İspat: Ödeme, faiz, anlaşma, taahhüt, bildirim ve ilan belgeleri dosyada eksiksiz bulunmalıdır.
- Süreler: Kanunî ibraz, ödeme, yasağın kalkması ve itiraz süreleri karıştırılmamalı; her bir Taşıma yapılırken emredici–tamamlayıcı ayrımı, yaptırımın niteliği ve ispat külfeti açıkça tespit edilmelidir.

Uygulamada sık görülen hatalardan biri, hükmün istisnai veya dar yorumlanması gerektiği durumlarda genelleyici sonuçlara varılmasıdır; bu yaklaşım hukuki belirlilik ilkesine aykırı düşer.

Bu bağlamda şu değerlendirme somut olaya taşınmalıdır: 7. Eleştirel Değerlendirme

Madde 239, piyasa disiplini ile bireysel ödeme imkânını (etkin pişmanlık, süreye bağlı kaldırma, elektronik takas vb.) bir arada tutmaya çalışan modern bir denge arayışının ürünüdür. Olumlu y Taşıma yapılırken emredici–tamamlayıcı ayrımı, yaptırımın niteliği ve ispat külfeti açıkça tespit edilmelidir.

Karşılaştırmalı olarak bakıldığında, benzer koruma mekanizmalarının kıymetli evrak ve ödeme araçları hukukunda sıkça kullanıldığı, ancak her sistemin kendi usul ve yaptırım mimarisine sahip olduğu bilinmektedir.

Bu bağlamda şu değerlendirme somut olaya taşınmalıdır: 1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

dmk m. 239, «Madde 238 – (Mülga : 23/12/1972 – KHK-2/5)» başlığı altında, kanunun koruma amacını ve uygulama mimarisini somutlaştıran temel hükümlerden biridir. Madde, salt tek Taşıma yapılırken emredici–tamamlayıcı ayrımı, yaptırımın niteliği ve ispat külfeti açıkça tespit edilmelidir.

Bu nedenle madde metnindeki her fıkra, birbiriyle bağlantılı bir koruma zincirinin halkası olarak okunmalı; tek bir fıkranın izole yorumu yetersiz kalabilir.

Bu bağlamda şu değerlendirme somut olaya taşınmalıdır: 2. Maddedeki Kavramların Analizi

2.1. Maddenin konu edindiği temel hukuki ilişki

Madde 239, taraflar (çek hesabı sahibi, düzenleyen, hamil, muhatap banka ve ilgili kamu mercileri) arasındaki ilişkiyi belirli sonuçlar Taşıma yapılırken emredici–tamamlayıcı ayrımı, yaptırımın niteliği ve ispat külfeti açıkça tespit edilmelidir.

İspat hukuku bakımından, ilgililerin özen yükümüne uygun davrandıklarını belgeleyebilmeleri, ileride doğabilecek sorumluluk iddialarına karşı kritik önem taşır.

Bu bağlamda şu değerlendirme somut olaya taşınmalıdır: 3. Sistematik İlişkiler

- dmk m. 1 — Amaç ve kapsam: m. 239'nin yorumunda pusula işlevi görür; hamillerin korunması ve kayıt düzeni ilkeleri buradan taşınır.
- dmk m. 2 — Hesap açılışı ve defter rejimi: önleyici deneti Taşıma yapılırken emredici–tamamlayıcı ayrımı, yaptırımın niteliği ve ispat külfeti açıkça tespit edilmelidir.

Süreler, bildirimler ve kayıt yükümlülükleri, maddenin fiilî etkinliğini sağlayan operasyonel araçlardır; bunlar ihmal edildiğinde maddenin koruyucu etkisi zayıflar.

Bu bağlamda şu değerlendirme somut olaya taşınmalıdır: 4. Uygulama: Yargı İçtihadı

Bu maddeye ilişkin son dönemde emsal karar tespit edilemedi; aşağıdaki değerlendirme madde metni, sistematik ve öğretideki genel kabuller çerçevesinde yapılmıştır.

Uygulamada tipik uyuşmazl Taşıma yapılırken emredici–tamamlayıcı ayrımı, yaptırımın niteliği ve ispat külfeti açıkça tespit edilmelidir.

Sonuç olarak, maddenin uygulanmasında hem hak sahiplerinin korunması hem de dürüst işlem yapanların meşru menfaatleri dengeli biçimde gözetilmelidir.

Bu bağlamda şu değerlendirme somut olaya taşınmalıdır: 5. Pratik Örnek Olaylar

Olay 1 (kurmaca senaryo): Hamil H, düzenleyen D’nin keşide ettiği çekin karşılıksız çıkması üzerine şikâyette bulunur. D, yargılama sırasında çek bedelini ticari temerrüt faiziyle birlikte tamam Taşıma yapılırken emredici–tamamlayıcı ayrımı, yaptırımın niteliği ve ispat külfeti açıkça tespit edilmelidir.

Normun lafzı ile amacı çatışıyormuş gibi göründüğünde, korunan hukuki menfaat ve sistematik konum öncelikli yorum ölçütü olarak alınmalıdır.

Bu bağlamda şu değerlendirme somut olaya taşınmalıdır: 6. Pratik Uygulama Notları

- İspat: Ödeme, faiz, anlaşma, taahhüt, bildirim ve ilan belgeleri dosyada eksiksiz bulunmalıdır.
- Süreler: Kanunî ibraz, ödeme, yasağın kalkması ve itiraz süreleri karıştırılmamalı; her bir Taşıma yapılırken emredici–tamamlayıcı ayrımı, yaptırımın niteliği ve ispat külfeti açıkça tespit edilmelidir.

Bankalar, idare ve yargı organları arasındaki görev paylaşımı netleştirilmeden maddenin fiilî etkisi zayıflar; bu nedenle yetki–görev haritası dosya bazında kurulmalıdır.

Bu bağlamda şu değerlendirme somut olaya taşınmalıdır: 7. Eleştirel Değerlendirme

Madde 239, piyasa disiplini ile bireysel ödeme imkânını (etkin pişmanlık, süreye bağlı kaldırma, elektronik takas vb.) bir arada tutmaya çalışan modern bir denge arayışının ürünüdür. Olumlu y Taşıma yapılırken emredici–tamamlayıcı ayrımı, yaptırımın niteliği ve ispat külfeti açıkça tespit edilmelidir.

Dijital kayıt, risk merkezi ve sicil altyapıları, maddenin modern uygulanmasının omurgasını oluşturur; eksik kayıt, maddi hakkı ispatta kırılgan hale getirir.

Bu bağlamda şu değerlendirme somut olaya taşınmalıdır: 1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

dmk m. 239, «Madde 238 – (Mülga : 23/12/1972 – KHK-2/5)» başlığı altında, kanunun koruma amacını ve uygulama mimarisini somutlaştıran temel hükümlerden biridir. Madde, salt tek Taşıma yapılırken emredici–tamamlayıcı ayrımı, yaptırımın niteliği ve ispat külfeti açıkça tespit edilmelidir.

Hamiller yönünden, hızlı ve belgelenebilir başvuru yolları; borçlular yönünden ise kanuni lehe imkânların (ödeme, süre, kaldırma) öngörülebilir işletilmesi esastır.

Bu bağlamda şu değerlendirme somut olaya taşınmalıdır: 2. Maddedeki Kavramların Analizi

2.1. Maddenin konu edindiği temel hukuki ilişki

Madde 239, taraflar (çek hesabı sahibi, düzenleyen, hamil, muhatap banka ve ilgili kamu mercileri) arasındaki ilişkiyi belirli sonuçlar Taşıma yapılırken emredici–tamamlayıcı ayrımı, yaptırımın niteliği ve ispat külfeti açıkça tespit edilmelidir.

Yorumda aşırı genişletme kadar aşırı daraltma da sakıncalıdır; her ikisi de hukuki güvenlik ilkesini zedeler.

Bu bağlamda şu değerlendirme somut olaya taşınmalıdır: 3. Sistematik İlişkiler

- dmk m. 1 — Amaç ve kapsam: m. 239'nin yorumunda pusula işlevi görür; hamillerin korunması ve kayıt düzeni ilkeleri buradan taşınır.
- dmk m. 2 — Hesap açılışı ve defter rejimi: önleyici deneti Taşıma yapılırken emredici–tamamlayıcı ayrımı, yaptırımın niteliği ve ispat külfeti açıkça tespit edilmelidir.

---

Metodolojik Not


Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Yargıtay/Danıştay/AYM karar künyeleri uydurulmamış; emsal tespit edilemediği açıkça belirtilmiştir. Doktrinde isim–eser–sayfa atfı yapılmamış; «öğretide genel kabul» tarzı atıfsız ifadelere yer verilmiştir. Pratik olaylar kurmaca senaryodur. Güncellik: 2026-07-20. Kaynak: dmk m. 239 resmi metni ve kanunun sistematiği.

← Tüm mevzuat · Benzer maddelerde ara · Av. Fethi Güzel