1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
5. madde, arabuluculuk gizliliğinin yargılama ve tahkim önündeki en somut güvencesidir: belirli beyan ve belgeler delil olamaz, bunlar hakkında tanıklık yapılamaz. Madde, 4. maddedeki sır saklama borcunu usul hukukuna taşır. Amaç, tarafların “konuşursam mahkemede aleyhime kullanılır” korkusunu kaldırarak müzakereyi teşvik etmektir. Delil yasağı olmazsa gizlilik lafta kalır.
Madde beş fıkralık ayrıntılı bir rejim kurar. Birinci fıkra yasaklanan delil kategorilerini sayar; ikinci fıkra şekle bakılmaksızın uygulama emreder; üçüncü fıkra mahkeme/hakem/idari makamın bu bilgileri isteyemeyeceğini, sunulsa bile hükme esas alınamayacağını ve sınırlı istisnaları düzenler; dördüncü fıkra yasağın arabuluculuk konusuyla bağlı olmaksızın hukuk davası ve tahkimde işleyeceğini belirtir; beşinci fıkra ise bağımsız delillerin salt arabuluculukta da kullanılmış olmaları nedeniyle lekelenmeyeceğini korur.
Ratio legis, “without prejudice” (hakkı saklı tutarak müzakere) kültürünün kanuni ifadesidir. Sulh ve arabuluculuk teklifleri, esasa ilişkin kabul gibi yorumlanmamalıdır. Aksi hâlde hiç kimse gerçekçi teklif yapmaz; arabuluculuk gösteriye dönüşür.
Sistematik bağ: m. 1 elverişlilik, m. 3 iradilik, m. 4 gizlilik, m. 5 delil yasağı. Zincirin son halkası yargı salonundadır. Uygulayıcı avukatın en sık düştüğü hata, arabuluculuk teklifini dava dilekçesine yapıştırmaktır; 5. madde bunu açıkça yasaklar.
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Muhataplar: taraflar, arabulucu, üçüncü kişiler
Yasak, yalnızca taraflara değil; arabulucu ve arabuluculuğa katılan üçüncü kişilere de yöneliktir. Hiç kimse bu kategorideki beyan/belgeleri delil yapamaz ve bunlar hakkında tanıklık edemez. Arabulucunun “tanık olarak dinlenmesi” talepleri kural olarak bu yasağa çarpar.
2.2. (a) Davet ve katılma isteği
Arabuluculuk daveti veya katılma isteği delil olamaz. Amaç, barışçıl girişimde bulunan tarafın “zayıf/ suçlu kabul” gibi yorumlanmasını engellemektir. Dava şartı arabuluculukta başvuru zorunlu olsa bile, müzakere içi tutum ve teklifler hâlâ koruma altındadır; (a) bendi ihtiyari davetleri de güvenceye alır.
2.3. (b) Görüşler ve teklifler
Uyuşmazlığı arabuluculukla bitirmek için ileri sürülen görüş ve teklifler delil yasağının kalbidir. “Şu kadar öderim”, “feragat ederim”, “şu şartla sulh olurum” gibi ifadeler mahkemede aleyhe kullanılamaz. Teklifin yazılı, sözlü, e-posta veya mesaj olması fark etmez (fıkra 2).
2.4. (c) Öneriler, vakıa veya iddia kabulü
Faaliyet esnasındaki öneriler ve herhangi bir vakıa/iddia kabulü de yasaktır. Müzakerede “tamam, o faturayı kabul ediyorum” demek, davada ikrar gibi kullanılamaz. Bu, samimi ilerlemeyi korur. Kabulün “herhangi bir” vakıaya teşmili, korumayı geniş tutar.
2.5. (ç) Sadece arabuluculuk dolayısıyla hazırlanan belgeler
Yalnızca arabuluculuk için üretilen belgeler — teklif tabloları, caucus notları, taslak protokoller, arabulucu özetleri — delil olamaz. Bu bent, “belge uydurup dosyaya koyma” yolunu kapatır. Buna karşılık, arabuluculuktan önce var olan fatura, sözleşme, yazışma gibi belgeler beşinci fıkra korumasındadır.
2.6. Şekle bakılmaksızın uygulama (fıkra 2)
Söz, yazı, ses, görüntü, ekran görüntüsü, WhatsApp, UYAP mesajı fark etmez. Biçimsel kaçış kapatılmıştır. “Resmî tutanak değil” savunması işe yaramaz.
2.7. İsteme yasağı ve hükme esas almama (fıkra 3)
Mahkeme, hakem veya idari makam bu bilgileri isteyemez. Sunulmuş olsa bile hükme esas alınamaz. Bu, re’sen koruma rejimidir; yalnızca itiraz edilmezse delil olur yaklaşımı yanlıştır. İstisnalar: kanun emri; anlaşmanın uygulanması ve icrası için gerekli ölçüde açıklama. İcra istisnası, anlaşma metninin kendisini ve ifa için zorunlu unsurları kapsar; müzakere tekliflerinin tamamını açmaz.
2.8. Konuyla bağlı olmama (fıkra 4)
Yasak, arabuluculuğun konusuyla ilgili olsun olmasın hukuk davası ve tahkimde uygulanır. Amaç, dolaylı delil yollarını tıkamaktır. “Bu başka davada kullanırım” planı boşa çıkar.
2.9. Bağımsız delillerin lekelenmemesi (fıkra 5)
Arabuluculukta da sunulmuş olsa, başlı başına kabul edilebilir deliller yasak kapsamına girmez. Sözleşme, fatura, tanık (arabuluculuk beyanı dışında), bilirkişi gibi deliller korunur. Aksi hâlde taraflar arabuluculuğa belge getirmez, süreç körleşirdi. Ayırım: belgenin kaynağı arabuluculuk mu, yoksa bağımsız mı?
2.10. Tanıklık yasağı
Delil yasağı, tanıklığı da kapsar. Arabulucu veya taraf, “masada şöyle kabul etti” diye dinlenemez. Bu, özellikle arabulucunun tanık gösterilmek istendiği dosyalarda pratik önem taşır.
2.11. Tahkim ve hukuk davası
Yasak hem devlet yargısı hem tahkim için geçerlidir. Tahkimde de “without prejudice” kültürü kanunen desteklenir. Ceza yargılaması metinde ayrıca düzenlenmemiştir; ceza boyutu ayrı rejim ve istisnalarla değerlendirilir, spekülatif genişletmeden kaçınılmalıdır.
2.12. Dava şartı son tutanağı ile delil yasağı
Dava şartı arabuluculukta son tutanak, dava şartının yerine getirildiğini gösterir. Bu, anlaşamama gerçeğini belgeler; ancak tutanak, müzakere içi teklif ve ikrarları ifşa aracı olmamalıdır. Tutanak dili yalın tutulmalı, 5. maddeyi delmeyecek şekilde yazılmalıdır.
3. Sistematik İlişkiler
-
m. 4: Gizlilik borcu; 5. madde bunun delil hukuku yansımasıdır.
-
m. 3: İradi müzakere, delil korkusu olmadan işler.
-
HMK delil hükümleri: Yasağa aykırı delil hükme esas alınamaz.
-
Tahkim kanunları: Aynı koruma tahkim yargılamasında.
-
TBK sulh: Anlaşmanın kendisi icra istisnasıyla açıklanabilir.
-
KVKK: Kişisel verinin yargıya aktarımı sınırlı ve amaçla bağlı olmalı.
-
m. 18: Anlaşma belgesi, icra için gerekli ölçüde açıklanabilir.
4. Uygulama: Yargı İçtihadı
Bu maddeye ilişkin doğrulanmış somut emsal karar künyesi bu çalışmada tespit edilememiştir; uydurma yapılmamıştır. Usul pratiğinde avukatların arabuluculuk tekliflerini dilekçeye eklemesi halinde mahkemelerin bu kısımları delil değerlendirmesinden çıkarması, maddenin doğal sonucudur. Öğretide genel kabul, yasağın kamu düzenine yakın, re’sen gözetilmesi gereken bir koruma olduğu; beşinci fıkranın ise ispat hakkını dengede tuttuğu yönündedir. Güncel karar temininde bölüm güncellenecektir.
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (kurmaca senaryo): Arabuluculukta (A), “200.000 TL’yi peşin ödersem feragat ederim” teklifini e-posta ile iletir. Anlaşma olmaz. Davada (B), bu e-postayı ekleyerek “borcunu kabul etmiştir” der.
Hukuki analiz: E-posta, (b) ve (c) bentleri kapsamında teklif ve müzakere beyanıdır; şekle bakılmaksızın (fıkra 2) delil olamaz. “Kabul” iddiası da yasaktır. Mahkeme bu belgeyi hükme esas alamaz. (B)’nin doğru yolu, bağımsız delillerle (sözleşme, fatura, yazışma) iddiasını ispatlamaktır.
Olay 2 (kurmaca senaryo): Taraflar arabuluculukta imzaladıkları anlaşma belgesinde 150.000 TL’nin 30 günde ödeneceğini kararlaştırır. (A) ödemez. (B) icra için anlaşmayı mahkemeye sunar. (A), “5. madde gereği bu belge de gizli, kullanılamaz” der.
Hukuki analiz: Fıkra 3’teki istisna, anlaşmanın uygulanması ve icrası için gerekli ölçüde açıklamaya izin verir. Anlaşma belgesinin icra/şerh amacıyla kullanılması yasağın istisnasıdır. Buna karşılık müzakere sırasındaki ara teklifler hâlâ yasaktır. (A)’nın itirazı anlaşma belgesi yönünden yerinde değildir.
6. Pratik Uygulama Notları
- Dava dilekçesine arabuluculuk teklif ve ikrarlarını eklemeyin.
- Arabulucuyu tanık göstermeyin; yasağı hatırlatın.
- Bağımsız delilleri ayrıca saklayın; yalnızca arabuluculuk dosyasına güvenmeyin.
- Son tutanağı yalın yazın; teklif dökümü yapmayın.
- İcra istisnasını anlaşma metniyle sınırlı kullanın.
- E-posta/WhatsApp tekliflerini “delil havuzu”na atmayın.
- Mahkeme isterse fıkra 3’ü hatırlatın; re’sen koruma isteyin.
- Tahkimde de aynı yasağı usul itirazı olarak ileri sürün.
- Taraf vekilleri müvekkillerine yasağı peşinen anlatın.
- Online ekran görüntüsü delilleştirmeye kalkışmayın.
- “Karşı taraf davet etti, demek ki haksız” argümanı kurmayın (a bendi).
- Anlaşma sonrası icra dosyasında yalnızca gerekli belgeleri sunun.
7. Eleştirel Değerlendirme
5. madde, Türk arabuluculuk hukukunun en işlevsel güvencelerinden biridir. Kategori usulü sayım, korumayı somutlaştırır; şekle bakılmaksızın uygulama kaçışları keser; hükme esas almama emri yasağı dişli kılar; beşinci fıkra ispat hakkını dengeler. Zayıf nokta, istisnaların “kanun emri” ve “icra için gerekli ölçü” gibi kavramlarının somut dosyada yorum ihtiyacıdır. Aşırı geniş istisna, yasağı deler; aşırı dar istisna, anlaşmanın icrasını zorlaştırır. Dijital delil çağında fıkra 2’nin önemi artmıştır. Madde, doğru dengededir; başarı, mahkemelerin kararlı uygulamasına bağlıdır.
---
Metodolojik Not
Bu yorum,
Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Yazar ismi ve uydurma karar yoktur. Resmî metin korunmuştur.
Güncellik: 20.07.2026